Το Όχι της μεγάλης πλειοψηφίας του λαού στο δημοψήφισμα έκανε αυτή τη λογική της τιμωρίας και των αντιποίνων ακόμη πιο πεισματική. Ήταν μετά το δημοψήφισμα που ανακάλυψαν την ιδέα για τη δέσμευση της δημόσιας περιουσίας και ήταν τότε που επανέφεραν όλους τους συμβολισμούς και τις πρακτικές του καθεστώτος της τρόικας, πιστεύοντας ότι έτσι ταπεινώνουν την κυβέρνηση και τον ίδιο τον λαό.
Όμως το Όχι έπαιξε καταλυτικό ρόλο. Διότι ενεργοποίησε αντανακλαστικά, έπεισε πως δεν κινδύνευε μόνο η Ελλάδα αλλά όλη η Ευρώπη. Χωρίς το Όχι δεν είμαι βέβαιος αν θα φεύγαμε από τη σύνοδο κορυφής με συμφωνία.
Θρήνος για τα «καμένα χωριά» ή νέο ξεκίνημα;
Η λογική των αντιποίνων δεν είναι πρωτότυπη. Σε εποχές πολέμου παίρνει ακόμη πιο τραγικές μορφές.
Στη νότια Κρήτη, ανάμεσα στους νομούς Λασιθίου και Ηρακλείου, υπάρχει μια ομάδα χωριών που οι τοπικοί πληθυσμοί τα ονομάζουν τα «καμένα χωριά». Και τούτο γιατί τα είχε κάψει στον πόλεμο ο κατοχικός στρατός ως αντίποινα για μια νικηφόρα επιχείρηση των ανταρτών. Όλες οι περιοχές της χώρας, όπου υπήρξε αντίσταση, έχουν τα δικά τους «καμένα χωριά».
Αυτό συμβαίνει και σε καιρούς ειρήνης.
Η συμφωνία που έχουμε δεν είναι η συμφωνία που θέλαμε. Δεν είναι καν η συμφωνία που μπορούσαμε ίσως να είχαμε πετύχει εξαρχής αν οι δυνάμεις που ήθελαν τη συμφωνία επεδείκνυαν πιο ισχυρή πολιτική βούληση, αν και η δική μας στρατηγική ήταν πιο συμπαγής, ενιαία και σταθερή. Δεν είναι καν η συμφωνία που, πιστεύω, έχει ανάγκη η ίδια η Ευρώπη. Διότι η συμφωνία που έχουμε θέλει να επαναφέρει το καθεστώς της τρόικας που η ίδια η Ευρώπη, με απόφαση του Ευρωκοινοβουλίου, έχει απορρίψει.
Ορισμένοι μιλούν για στρατηγική ήττα. Δεν συμφωνώ.
Τη συμφωνία που έχουμε πρέπει να την δούμε ως το προσωρινό αποτέλεσμα ενός ιδιόμορφου πολέμου. Περιέχει και τις επιτυχίες και τα αντίποινα γι’ αυτές. Και τις δικαιώσεις και τις διαψεύσεις μας και τα αποτελέσματα των λαθών μας.
Όπως είπα και στην αρχή, η αποτίμηση πρέπει να γίνει. Όμως οι μηδενιστικές κρίσεις δείχνουν ότι ίσως δεν είχαμε συνειδητοποιήσει επαρκώς πως το εγχείρημά μας δεν είναι αγώνας ταχύτητας αλλά είναι αγώνας αντοχής. Δεν είναι μονόπρακτο έργο αλλά ιστορική διαδικασία για την οποία θα πρέπει να αισθανθούμε περήφανοι αν μπορέσουμε να επιταχύνουμε την έναρξή της.
Αλλά όπως κι αν αποτιμήσουμε τη συμφωνία, τα πιο κρίσιμα ερωτήματα είναι αυτά που αφορούν την από εδώ και πέρα πορεία. Οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες ούτε ασφαλείς. Πρόκειται για διλήμματα με πολιτικό και ηθικό περιεχόμενο.
Τι επιλογές έχουμε;
Η έξοδος από το ευρώ δεν συνιστά διέξοδο. Η λογική των «κόκκινων γραμμών» δεν επαρκεί. Πρέπει να ανακτήσουμε την πρωτοβουλία των κινήσεων. Πρέπει μαζί με την υλοποίηση των δεσμεύσεων που θα αναλάβουμε να υλοποιούμε ένα παράλληλο πρόγραμμα με τις αναγκαίες αλλαγές που εμείς θέλουμε να κάνουμε.
Μόνο με τη διαμόρφωση ενός δικού μας θετικού στόχου με τη μορφή ενός ολοκληρωμένου σχεδίου και την οικοδόμηση των ευρύτερων δυνατών όσο και αξιόπιστων συμμαχιών, μέσα κι έξω από τη χώρα, για την υλοποίησή του, μπορούμε να θέσουμε τις βάσεις για να περάσουμε από τη σημερινή υποχώρηση σε μια νέα προωθητική φάση.
Πολλά από τα μέτρα που περιέχονται στη συμφωνία είναι κοινωνικά σκληρά. Όμως, αν χάσουμε και άλλο χρόνο, η εντεινόμενη ύφεση θα μας υποχρεώσει σε ακόμη πιο σκληρά μέτρα, με ή χωρίς Μνημόνια.
Ορισμένα από τα μέτρα που θα κληθούμε να υλοποιήσουμε θα ενισχύσουν τις υφεσιακές τάσεις. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι τα αναπτυξιακά μέτρα που συνοδεύουν τη συμφωνία και το όφελος από την αναδιάρθρωση του χρέους αρκούν για να ανακόψουμε την ύφεση και να βγούμε στις αγορές σε τακτό χρόνο.
Τέλος, οι δυνάμεις που δεν θέλουν να υπάρξει συμφωνία θα συνεχίσουν να προκαλούν. Πρέπει συνεπώς να ενισχύσουμε τις άμυνές μας και την επικοινωνιακή μας υποδομή. Ταυτόχρονα όμως, δεν πρέπει να παγιδευτούμε σε άγονες αντιπαραθέσεις. Αντίθετα, πρέπει να εφαρμόσουμε μονομερώς μια στρατηγική οικοδόμησης σχέσεων εμπιστοσύνης με τους θεσμούς και τους λαούς της Ευρώπης, ακόμη και των χωρών που οι κυβερνήσεις τους τήρησαν αρνητική στάση.
Με ποιο κόμμα και με ποιο μοντέλο διακυβέρνησης μπορούμε να υλοποιήσουμε τα παραπάνω και πολλά άλλα;
Τα ερωτήματα προς απάντηση είναι πολλά. Και οι απαντήσεις επείγουν. Αλλά ακόμη πιο επείγον είναι να διαμορφώσουμε εκείνο το κλίμα που θα επιτρέψει να υπάρξει ψύχραιμη και ουσιαστική συζήτηση αυτών και άλλων ερωτημάτων, και στο κόμμα και στην κοινωνία.
