Γράφει ο Χρήστος Στρυφτός
Ιστορικός
Τον Αύγουστο του 1976 η Ελλάδα ξυπνά µε τον φόβο του πολέµου. ∆ύο χρόνια µετά από την ανείπωτη τραγωδία της µατωµένης αδελφής χώρας Κύπρου, η Ελλάς βρίσκεται αντιµέτωπη µε τον τουρκικό αναθεωρητισµό προσπαθώντας να προστατέψει τα θαλάσσια σύνορά της, µε εντατική αµυντική ενίσχυση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου επικαλούµενη το δικαίωµα της αυτοάµυνας κατοχυρωµένο από τον ΟΗΕ.
Η Τουρκία δεν έµεινε αµέτοχη αφού την άνοιξη του 1975 προχώρησε στην δηµιουργία της 4ης στρατιάς µε έδρα την Σµύρνη και την επίβλεψη επίσης στο Ανατολικό Αιγαίο και τα µικρασιατικά παράλια.
Σε αυτό το στάδιο η Ελλάδα από τον Ιούνιο του 1975 έως και τον Ιούνιο του 1976 εισέρχεται σε µια τροχιά διαπραγµατεύσεων µε την Άγκυρα και διαµεσολαβήτριες τις ΗΠΑ και την ΕΟΚ. Σε αυτές τις διαπραγµατεύσεις η θέση της Ελλάδας συνοπτικά ήταν ότι τα νησιά στο Ανατολικό Αιγαίο έχουν υφαλοκρηπίδα η οποία ενώνεται ανατολικά µεταξύ του ηπειρωτικού και νησιωτικού εδάφους και κατά συνέπεια αυτού θα υποστηρίζονταν η επέκταση των χωρικών υδάτων της στα 12 ναυτικά µίλια.
Η Τουρκία υποστήριζε περίπου τα αντίθετα πως τα ελληνικά νησιά δεν έχουν δικαίωµα δικής τους υφαλοκρηπίδας διότι επικάθονται σε µια οριοθέτηση όπου τα καθιστά εγκλωβισµένα σε τουρκικό ηπειρωτικό έδαφος µέσω της υφαλοκρηπίδας της Τουρκίας. Το µείζον αυτό και σηµαντικό ζήτηµα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας µεταξύ των δύο χωρών Ελλάδας και Τουρκίας προωθήθηκε κατά την µεταπολίτευση από την ελληνική πλευρά καθώς έπρεπε να ξεκαθαριστούν και να λυθούν οι ασάφειες αλλά και τα αδιευκρίνιστα σηµεία που είχαν προκύψει από τις προηγούµενες σχετικές συνθήκες της Λοζάνης το 1923 και της Γενεύης το 1958.
Οι διαπραγµατεύσεις αυτές παγώνουν ξαφνικά τον Αύγουστο του 1976 καθώς η Τουρκία παραβιάζει στις 6 του µήνα την ελληνική υφαλοκρηπίδα και στέλνει για σεισµικές έρευνες να πλεύσει προς το βορειοανατολικό Αιγαίο το σκάφος «Σισµίκ» ή αλλιώς «Χόρα» όπως είχε «βαπτισθεί» από τους Ναζί το 1942. Η παραβίαση αυτή πραγµατοποιήθηκε από την Τουρκία µέσα σε ένα κλίµα εθνικιστικού πολιτικού τραµπουκισµού προς την Ελλάδα σύµφωνα µε τις διακοινώσεις εκφοβισµού του τότε Τούρκου πρωθυπουργού Ντεµιρέλ σχετικά µε την απόφαση του για τον απόπλου του «Χόρα» στη συγκεκριµένη περιοχή µερικές µέρες νωρίτερα. Έτσι λοιπόν το «Χόρα» ξεκινά να πλέει ανάµεσα στην Μυτιλήνη, τον Άη Στράτη αλλά και στις µικρασιατικές τουρκικές ακτές.
Στο Αιγαίο είχε ήδη σηµάνει συναγερµός καθώς η πορεία του «Χόρα» εποπτεύονταν αυστηρά από το ελληνικό πολεµικό ναυτικό που επαγρυπνούσε. Είναι αλήθεια πως οι ελληνικές ένοπλες δυνάµεις βρίσκονταν σε συνθήκη έκτακτης ανάγκης αλλά η πολιτική ηγεσία δεν άφησε η όλη αυτή ένταση να λάβει πολεµικό ή στρατιωτικό χαρακτήρα κι έτσι δεν κηρύχθηκε επιστράτευση παρόλο που στην επίµαχη περιοχή από ελληνικές και τουρκικές δυνάµεις διενεργούνταν αεροναυτικά γυµνάσια.
Στο ελληνικό κοινοβούλιο επικρατούσε αναβρασµός καθώς η τότε κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραµανλή προσπαθούσε να λύσει την ελληνοτουρκική κρίση µε διπλωµατικό τρόπο χωρίς διατάραξη των συµµαχιών, ενώ η τότε αντιπολίτευση επέµενε κατηγορηµατικά για πιο έντονες και ριψοκίνδυνές ενέργειες.
Πιο συγκεκριµένα ο τότε αρχηγός της αξιωµατικής αντιπολίτευσης Γεώργιος Μαύρος εκπροσωπώντας τον πολιτικό χώρο του Κέντρου είχε την πεποίθηση ότι οι παραβιάσεις των Τούρκων αιτιάζουν ξεκάθαρα στο γεγονός ότι οι ίδιοι έχουν το µικρόβιο του επεκτατισµού. Ο Μαύρος µεταξύ άλλων πρότεινε να παύσουν οι επικοινωνίες µε τις ΗΠΑ σχετικά µε την διαχείριση των αµερικανικών βάσεων. Η Αριστερά έδειχνε ως κύριο υπαίτιο για την όλη κρίση τον ιµπεριαλισµό της Αµερικής ως σηµαντικό εργαλείο για την εγγύηση των νατοϊκών συµφερόντων.
Από την άλλη ο αρχηγός του τότε σοσιαλιστικού ΠΑΣΟΚ Ανδρέας Παπανδρέου µέσα από την πολιτική αντιπαράθεση αυτής της κρίσης εµφανίσθηκε σφοδρός επικριτής του πρωθυπουργού Καραµανλή καθώς τον κατηγορούσε για υπαναχωρήσεις και για έναν µετριοπαθή άστοχο κατευνασµό που θα οδηγούσε στην επιπλέον καταπάτηση της εθνικής κυριαρχίας της χώρας.
Μάλιστα ο «Ανδρέας» στην διάρκεια αυτής της κρίσης έγινε ακόµη διάσηµος µε την ηχηρή φράση του «Βυθίσατε το Χόρα» που παρουσιάζεται να είπε σύµφωνα µε το ελληνικό ρεπορτάζ, προσδίδοντας έτσι ένα δυναµικό πατριωτικό στίγµα στο αριστερό και σοσιαλιστικό του κίνηµα µέχρι τότε. Βέβαια ας σηµειωθεί πως σύµφωνα µε τις προγενέστερες δηλώσεις του Ντεµιρέλ, η εκτέλεση µιας τέτοιας ενέργειας όπως υποστήριξε ο Παπανδρέου θα θεωρούνταν από την Τουρκία διατάραξη του casus belli και τότε η Ελλάδα θα έµπλεκε σε καθεστώς πολέµου µε την γείτονα και είναι απροσδιόριστες οι συνέπειες και τα αποτελέσµατα µιας τέτοιας πορείας. Γι’ αυτό τον λόγο η Νέα ∆ηµοκρατία επιτέθηκε στον Παπανδρέου καταλογίζοντας τον ως τον ενορχηστρωτή του ενδεχοµένου µιας νέας επιζήµιας για την Ελλάδα ένοπλης σύρραξης.
Η κυβέρνηση Καραµανλή απέφυγε την πολεµική σύγκρουση λειτουργώντας θεσµικά και µε την νοµική οδό.
Εφόσον η Άγκυρα δεν άκουγε τις παρατηρήσεις της Αθήνας σχετικά µε την παραβίαση του «Χόρα», τότε ο Καραµανλής στις 10 Αυγούστου προσφεύγει στο Συµβούλιο Ασφαλείας καθώς και στο ∆ιεθνές ∆ικαστήριο.
Στις 25 Αυγούστου το Συµβούλιο Ασφαλείας δεν δέχεται την µονοµέρεια της Ελλάδας και καλεί και τις δυο πλευρές να επαναδιαπραγµατευθούν όπου και στις δυο περιπτώσεις οι διεθνείς αρχές εκδήλωσαν ουδετερότητα και µια στρατηγική συζήτησης από τα «παλιά» που στην ουσία δεν έδιναν λύση στο ζήτηµα της κρίσης ούτε όµως εγκαλούσαν κάποια από τις δύο αντιτιθέµενες χώρες.
Τέλη Αυγούστου η κρίση είχε αποκλιµακωθεί το «Χόρα» γυρίζει πίσω στην Τουρκία και η Ελλάδα απέφυγε προσεκτικά µε διπλωµατικό τρόπο µια σηµαντική τουρκική πρόκληση χωρίς κάποια απώλεια, που σε αντίθετη περίπτωση εχθροπραξιών θα µετρούσε γεωπολιτικά και πολεµικά πλήγµατα ενώ περαιτέρω θα υποβαθµίζονταν η εικόνα της στα µάτια της ΕΟΚ που µόλις εκείνη την χρονική περίοδο είχε ξεκινήσει ο Καραµανλής τις αντίστοιχες διαδικασίες για την επιπλέον ένταξη της χώρας σε αυτήν.
Πηγές:
– Άγγελος Συρίγος, «Ελληνοτουρκικές Σχέσεις», εκδ. ΠΑΤΑΚΗ, Αθήνα, 2021
– Βύρων Θεοδωρόπουλος, «Οι Τούρκοι κι Εµείς», εκδ. ΦΥΤΡΑΚΗ, Αθήνα, 1988
