Γράφει ο Κώστας Γιαννόπουλος
Τα όνειρά σου μην τα λες
Γιατί μια νύχτα κρύα
Μπορεί και οι φροϋδιστές
Να ‘ρθουν στην εξουσία
1966. Πρωτοετής φοιτητής πληροφορούμαι κάτι που ήταν κοινό μυστικό στους αριστερούς σπουδαστικούς κύκλους: ότι στην Πλάκα και στη μπουάτ «Παράγκα» παίζει και τραγουδάει συνοδεία κιθάρας δικά του τραγούδια κάποιος Διονύσης Σαββόπουλος από τη Θεσσαλονίκη. Πήγα από περιέργεια και έζησα μια μυσταγωγία με έναν φραπέ που συνόδευσε γύρω στα δέκα τσιγάρα ακούγοντας μια μάλλον ακαλλιέργητη φωνή σε μουσική και στίχους που παρέπεμπαν σε σύγχρονη ποίηση. Έγινα τακτικός θαμώνας και μάρτυρας της συχνής εισβολής αστυνομικών που κατέστρεφαν την ατμόσφαιρα με πρόφαση κάποιες διαμαρτυρίες περιοίκων που τους ενοχλούσε ο… θόρυβος. Ας σημειωθεί ότι ο Σαββόπουλος έπαιζε ακουστική κιθάρα και ότι δεν υπήρχαν ηχεία στην αίθουσα. Η δικτατορία έδωσε τέλος στην ενόχληση των περιοίκων και στο συντροφικό κλίμα που καλλιεργούσε η μπουάτ.
Ο Σαββόπουλος επέστρεψε στις ζωντανές εμφανίσεις μετά από τις αναπόφευκτες περιπέτειες με την Ασφάλεια. Νέο πεδίο ένα υπόγειο στην οδό Χέυδεν με το όνομα «Ροντέο» και νέο ρεπερτόριο με ηλεκτρικά όργανα και διαφορετικό μουσικό ύφος. Η νέα δουλειά του παρουσιάστηκε στον δίσκο «Το περιβόλι του τρελλού» που αποτέλεσε σημείο καμπής στα ακούσματά μας. Μεταξύ άλλων περιείχε την αριστουργηματική «Άννα», την «Ωδή στον Γεώργιο Καραϊσκάκη» και την πρώτη μεγάλη διεθνή επιτυχία, το αμφιλεγόμενο «Ντιρλαντά». Θεωρήθηκε ότι το τραγούδι ανήκε στη λαϊκή παράδοση και ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές στην Κρήτη και στην Κάλυμνο. Αγαπήθηκε στην Ελλάδα αλλά γοήτευσε τη Γαλλία (το τραγούδησε η Dalida) και την Ιταλία. Και τότε εμφανίστηκε ο Παντελής Γκίνης από την Κάλυμνο, που μήνυσε την εταιρία Lyra και τους δημιουργούς του τραγουδιού, ισχυριζόμενος ότι είναι δική του σύνθεση. Ακολούθησε η δικαστική περιπέτεια και, παρότι ο εισαγγελέας απέρριψε τους ισχυρισμούς του μηνυτή, το δικαστήριο τον δικαίωσε. Η υπόθεση έκλεισε με συμβιβασμό. Ο Γκίνης αποζημιώθηκε ως συνθέτης, ο Σαββόπουλος ως εκτελεστής και η Lyra περιέλαβε τη διευκρίνιση «διασκευή» στον δίσκο.
Σε έναν από τους δίσκους του ο Σαββόπουλος, αυτοσαρκαζόμενος, τραγούδησε «του θεού η χάρη μας φυλάει απ’ τα σουξέ» αναφερόμενος στην περιπέτεια με το «Ντιρλαντά». Πιθανότατα αυτή η υπόθεση έδωσε την ευτελή αφορμή στους πρώην θαυμαστές του να του καταλογίσουν «πνευματική κλοπή». Ο Σαββόπουλος κατηγορήθηκε ότι παραβίασε τα πνευματικά δικαιώματα του Λούτσιο Ντάλα και του Μπομπ Ντύλαν.
Από τα τραγούδια του Λούτσιο Ντάλα το ένα είναι το εμβληματικό Caruso που το διασκεύασε με τον τίτλο «Με λένε Πόπη» και το άλλο είναι η Piazza Grande που το μετέφρασε ως «Πλατεία Μεγάλη». Και τα δύο περιλαμβάνονται στο άλμπουμ «Ο Χρονοποιός» που κυκλοφόρησε το 1990.
Από τον Μπομπ Ντύλαν «έκλεψε» τον «Παλιάτσο και Ληστή» (Bob Dylan’s 115 th Dream) , το «Δημοσθένους λέξις» (Bob Dylan’s Blues) και «Οι πίσω μου σελίδες» (My Back Pages, 1964). Διασκεύασε επίσης το «Like a Rolling Stone» ως (Σαν πλανόδιο τσιρκολάνο) το «All I Want to Do» ως (Όλ’ ανάκατα τα λέω) και το «The Wicked Messenger» (Άγγελος εξάγγελος).
Ο ίδιος ο Ντύλαν πάντως δεν είχε αντίρρηση όταν οι Peter, Paul and Mary τραγούδησαν υπέροχα και έκαναν παγκόσμιο σουξέ το «Blowing in the Wind» ούτε όταν οι Byrds διασκεύασαν αριστουργηματικά το «Mr Tambourine Man». Σίγουρα θα είχε μόνο ευχαριστίες αν διαπίστωνε ότι η διασκευή του Σαββόπουλου είχε σεβαστεί απόλυτα το νόημα των δικών του στίχων. Εκείνοι που αντέδρασαν οργισμένα για την «αντιγραφή» και απαξίωσαν τον μεγάλο τραγουδοποιό ήταν μερικοί υπερευαίσθητοι Έλληνες. Φαντάζομαι ότι δεν θα είχαν αναστατωθεί τόσο πολύ όταν έμαθαν ότι τα εμβατήρια του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήταν σοβιετικής παραγωγής και προέλευσης με ελληνικούς στίχους (όχι υψηλής τέχνης).
Η διαταραγμένη, λόγω των ροκ ακουσμάτων, σχέση του με τους πρώην θαυμαστές του αποκαταστάθηκε με τον «Μπάλο» που ήταν μια ακόμη απότομη στροφή στην καριέρα του. Το τραγούδι του τίτλου, που διαρκεί 15 λεπτά, έφερε τον Σαββόπουλο σε επαφή με τα ελληνικά λαϊκά και δημώδη τραγούδια. Το 1975-76 τον βρίσκει στο «Κύτταρο» στην οδό Ηπείρου. Για τον δίσκο «Δέκα χρόνια κομμάτια» πείθει τη Σωτηρία Μπέλλου να τραγουδήσει «Με αεροπλάνα και βαπόρια». Ο Σαββόπουλος την ακούει κι ενθουσιάζεται: «Επί τέλους, έγραψα ένα λαϊκό τραγούδι». Αλλά η Μπέλλου έχει άλλη άποψη. Πιστεύει ότι ο Διονύσης την έβαλε να τραγουδήσει ποπ. Συνεργάζεται επίσης με τη Δόμνα Σαμίου στη «Μαύρη Θάλασσα» με εμφανίσεις στο Ροντέο και το Μέγαρο Μουσικής.
Ακολούθησε η «Ρεζέρβα» που επιβεβαίωσε τον νέο δρόμο του δημιουργού. Μερικά από τα κομμάτια έχουν χαρακτήρα επίκαιρο όπως «Για την Κύπρο» και «Πολιτευτής». Άλλα θυμίζουν μελοποιημένο πολιτικό σχόλιο «Εκλογές Μαντινάδα». Και οι πολιτικές απόψεις προκύπτουν δια της εις άτοπον απαγωγής από τα «Παιδιά που Είναι στο Κόμμα». Τον μεγαλύτερο θόρυβο όμως προκαλεί το «Μακρύ Ζεϊμπέκικο για τον Νίκο» που αφηγείται το φονικό με δράστη τον Νίκο Κοεμτζή ιστορημένο από μια απροσδόκητη σκοπιά σε ένα τραγούδι – μαραθώνιο. Η αθάνατη λογοκρισία διατηρεί τις παλιές συνήθειές της και κόβει δύο στίχους. Ο Σαββόπουλος τους αντικαθιστά με τον ήχο μαγνηταινίας σε rewind για να εκθέσει την ηλιθιότητα των λογοκριτών. Η μετάδοση του τραγουδιού από το κρατικό ραδιόφωνο απαγορεύεται, αλλά ο Χατζηδάκης, διευθυντής του Τρίτου Προγράμματος, επιτρέπει να μεταδοθεί παρά την πίεση του αρμόδιου υπουργού.
Μη μου το πεις
οι παλιοί μας φίλοι
μη μου το πεις
για πάντα φύγαν
Το χάσμα μεταξύ του Σαββόπουλου και των παλιών φίλων γίνεται αγεφύρωτο το 1989. Το κλίμα στην κοινή γνώμη είναι ηλεκτρισμένο λόγω του σκανδάλου Κοσκωτά και της προσπάθειας της ενιαίας αντιπολίτευσης (ΝΔ και Αριστεράς) να καθίσουν στο σκαμνί του Ειδικού Δικαστηρίου τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ο Σαββόπουλος δέχεται σκληρότατες επιθέσεις και χτυπήματα κάτω από τη ζώνη για τον δίσκο με τον τίτλο «Κούρεμα» όπου επιλέγει την αντικυβερνητική πλευρά. Η εποχή δεν σηκώνει ουδετερότητες. Ο Σαββόπουλος όμως δεν ήταν ποτέ επιτήδειος ουδέτερος και εκτέθηκε με το τολμηρό τραγούδι «Κωλοέλληνες» στο οποίο πολλοί αναγνώρισαν τον εαυτό τους – και δεν τους άρεσε το είδωλό τους στον καθρέφτη. Στην πολεμική πρωτοστατούσε τότε η «Αυριανή», ναυαρχίδα του ανόθευτου λαϊκισμού, την οποία υπερασπίστηκε ο Ανδρέας, ώσπου να γίνει στόχος της χυδαιότητας ο ίδιος.
Στο πλευρό του Σαββόπουλου στάθηκε θαρραλέα ο Μάνος Χατζιδάκις: «…βολεμένοι ο καθένας στο πόστο του είχαν τον Σαββόπουλο σαν άλλοθι της προδομένης τους ζωής και αδιαφορούσαν που ο Σαββόπουλος ήταν αληθινός, ταλαντούχος, και ζούσε την περιπέτειά του βαθιά μέσα στην ελληνική πραγματικότητα κι όχι σε νεολαιίστικες φαντασιώσεις». Η υπεράσπισή του δεν απέτρεψε το θάψιμο του δίσκου, στον οποίο περιλαμβανόταν κι ένα από τα ωραιότερα τραγούδια που έχουν γραφτεί για το ελληνικό καλοκαίρι.
Στις υπόλοιπες δισκογραφικές δουλειές του ο Σαββόπουλος δεν πολεμήθηκε. Αλλά οι κοινωνικοί ιεροεξεταστές είναι μνησίκακοι. Έφτασε να ξεσπάσει ένας βρώμικος πόλεμος που κηρύχθηκε μετά τον θάνατό του. Τα στίφη των τρολ του διαδικτύου, που απαιτούν τον σεβασμό όλων για τους νεκρούς των Τεμπών, δεν σεβάστηκαν τον νεκρό έστω και δια της σιωπής τους. Τον κατηγόρησαν για το ανόσιο έγκλημα να έχει διαφορετική άποψη. Τυφλωμένοι από τον φανατισμό τους έφτασαν στο σημείο να ειρωνευτούν και την ανάρτηση του Μητσοτάκη ισχυριζόμενοι ότι μπέρδεψε τη «θάλασσα μικρή» τραγουδιού του Σαββόπουλου με τη «θάλασσα πλατιά» τραγουδιού του Χατζηδάκι. Όταν σε απάντηση μεταδόθηκε το τραγούδι «Θαλασσογραφία» όπου υπάρχει η φράση «… φύσα θάλασσα πλατιά» δεν είχαν ούτε τη στοιχειώδη τιμιότητα και το φιλότιμο να ζητήσουν συγγνώμη για το λάθος (;) τους.
Αλλά για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει μιλήσει ο Ουμπέρτο Έκο: «… έδωσαν το δικαίωμα σε λεγεώνες ηλιθίων να μιλάνε, ενώ άλλοτε δεν μίλαγαν παρά μόνο σε μπαρ αφού είχαν πιει κανένα ποτήρι κρασί. Τους αναγκάζαμε αμέσως να σωπάσουν, αλλά σήμερα έχουν το ίδιο δικαίωμα λόγου με ένα Νόμπελ. Είναι εισβολή ηλιθίων». Δεν πρόκειται όμως για ζήτημα μειωμένου καταλογισμού. Υπάρχουν αρκετές χιλιάδες που αυτοπροσδιορίζονται ως προοδευτικοί, οι οποίοι εκτρέπονται σε καθαρά αυταρχικές πρακτικές με συκοφαντικές και χυδαίες επιθέσεις ad hominem. Επικαλούνται κάποιο ηθικό πλεονέκτημα και την απόλυτη αλήθεια του δόγματός τους. Η αντίθετη άποψη δεν αντιμετωπίζεται με επιχειρήματα, αλλά με τη μείωση του αντιπάλου. Καθόλου περίεργο ότι αυτοί οι αυτόκλητοι δημόσιοι εισαγγελείς εγκρίνουν τις τακτικές των Ισλαμιστών με τις οποίες «βάζουν στη θέση τους» τους άπιστους. Οι εγχώριοι δολοφονούν προσωπικότητες, οι άλλοι δεν μένουν σε ημίμετρα: δολοφονούν με τη χατζάρα.
Η δυσανεξία και η μισαλλοδοξία δεν περιορίζονται στους αργόσχολους τιμωρούς του διαδικτύου και τους ακάματους ακτιβιστές των διόδων. Δείγματα ανάλογης γραφής έδωσαν και τα κόμματα της Αριστεράς που απουσίασαν επιδεικτικά από την εξόδιο ακολουθία του μεγάλου καλλιτέχνη. Η μικροψυχία και μικροπρεπής στάση τους προκάλεσαν απέχθεια (αλλά όχι έκπληξη) σε όποιον δεν πάσχει από ιδεοληπτικά συμπλέγματα, γιατί αποτελούν ένδειξη ότι κάποιοι πολιτικοί μας ταγοί μπορεί να συγχωρήσουν πολλά αλλά όχι την επιτυχία. Ίσως δεν άντεχαν να ακούσουν επαίνους για την καλλιτεχνική δημιουργία που δεν ανήκει σε κάποιον «δικό τους». Ο Σαββόπουλος δεν χρειαζόταν αναγνώριση. Το διαχρονικό έργο του δεν χρειάζεται επιβεβαίωση. Οι άδειες καρέκλες με τις κάρτες για τα ονόματα των απόντων αποτελούν όνειδος.
…Στο χειρότερο του Ελληνισμού κομμάτι στην Ελλάδα ζεις…
