Από την Επιστημονική Ομάδα του Ινστιτούτου Έρευνας και Μελέτης Θουκυδίδης
Στις 8 Ιουλίου 2025, η Αίγυπτος έστειλε διπλωματική νότα στην ελληνική πρεσβεία στο Κάιρο, με την οποία αμφισβήτησε τα όρια που έθεσε η Ελλάδα για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ της μέσω του νέου Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού της 16ης Απριλίου 2025. Το αιγυπτιακό Υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε πως τα συγκεκριμένα όρια παραβιάζουν τις δικές του θαλάσσιες ζώνες και τα χαρακτήρισε «απαράδεκτα». Από την πλευρά της, η Αθήνα απάντησε άμεσα, τονίζοντας πως οι ενέργειές της είναι απόλυτα σύννομες με το Διεθνές Δίκαιο και υπερασπίστηκε την εθνική της κυριαρχία.
Η συμφωνία Ελλάδας-Αιγύπτου για την οριοθέτηση της ΑΟΖ το 2020 θεωρήθηκε αρχικά ως μεγάλη διπλωματική νίκη και ως απάντηση στη συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης. Ωστόσο, οι σημερινές εξελίξεις δείχνουν ξεκάθαρα πως δεν κατάφερε να βάλει οριστικό τέλος στο ζήτημα της θαλάσσιας κυριαρχίας. Αντίθετα, άφησε αρκετά ασαφή σημεία που επιτρέπουν σε άλλες χώρες να προβάλλουν τις δικές τους διεκδικήσεις, ειδικά όταν η Αθήνα προχωρά σε μονομερείς ενέργειες, όπως συμβαίνει με το Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό.
Από το 2019, η Ελλάδα έκανε κάποια βήματα για την κατοχύρωση ΑΟΖ – πρώτα με μια μερική συμφωνία με την Ιταλία το 2020, μετά με την Αίγυπτο την ίδια χρονιά, ενώ άνοιξε και συζητήσεις με την Αλβανία. Παρόλο που οι προσπάθειες αυτές είχαν στόχο να φέρουν σταθερότητα, στην πραγματικότητα ήταν μεμονωμένες κινήσεις χωρίς ολοκληρωμένο σχέδιο και περιορισμένης εμβέλειας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συμφωνία με την Αίγυπτο, όπου παραμερίστηκε το δικαίωμα πλήρους επήρειας των νησιών μας, όπως του Καστελόριζου.
Οι εν λόγω συμφωνίες παρουσιάστηκαν ως στρατηγικές νίκες, όταν στην πραγματικότητα πρόκειται για επιμέρους τεχνικές συνεννοήσεις χωρίς βάθος. Η απουσία μιας συμφωνίας με την Κύπρο για την ΑΟΖ και η στασιμότητα στο Αιγαίο δείχνουν ότι η διπλωματική στρατηγική έμεινε ημιτελής. Το γεγονός ότι η Αίγυπτος επανέρχεται σήμερα με διακοίνωση δείχνει και την έλλειψη μακρόπνοης σχέσης εμπιστοσύνης με τις γειτονικές χώρες.
Η απουσία ουσιαστικής συνεργασίας ανάμεσα στο Υπουργείο Εξωτερικών, το Υπουργείο Περιβάλλοντος έγινε εμφανής στον τρόπο που χειρίστηκαν τα θέματα της ΑΟΖ. Η βιαστική ανακοίνωση του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού, χωρίς πρώτα να έχουμε συνεννοηθεί με την Αίγυπτο, ήταν μια βεβιασμένη επικοινωνιακή κίνηση που μας οδήγησε στη σημερινή κατάσταση.
Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι, η επίμονη αναφορά στο Διεθνές Δίκαιο είναι μεν απαραίτητη, αλλά από μόνη της δεν φτάνει. Στη διπλωματία χρειάζεται να είσαι και ευέλικτος, να διαβάζεις σωστά τις διεθνείς ισορροπίες και να προσαρμόζεσαι ανάλογα. Δυστυχώς οι κρατούντες απέφυγαν να δείξει τέτοια χαρακτηριστικά, φοβούμενοι να μην κατηγορηθούν για υποχωρητικότητα.
Η όποιες συμφωνίες για την ΑΟΖ παρουσιάστηκαν στο εσωτερικό της χώρας ως απόδειξη άσκησης μιας δυναμικής εξωτερικής πολιτικής η οποία μετουσιώθηκε στον χαρακτηρισμό περί «Ισχυρής Ελλάδας». Στην πράξη όμως, η προσπάθεια εκμετάλλευσης του όλου ζητήματος για εσωτερική κατανάλωση υπονόμευσε την ουσιαστική του διαχείριση. Τα συνεχή μεγάλα λόγια περί «ισχυρής Ελλάδας» τελικά έβλαψαν την προοπτική άσκησης μιας νηφάλιας διπλωματικής προσέγγισης με μακροχρόνια στρατηγική.
Η Αίγυπτος καθρεφτίζει τις ευρύτερες εντάσεις στην περιοχή. Η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένει ρευστή, με τη σύγκρουση και τη συνεργασία να συνυπάρχουν. Χωρίς μια προσεκτική διπλωματική προσέγγιση με την Αίγυπτο σε επίπεδο κορυφής, υπάρχει κίνδυνος χώρες όπως η Τουρκία, και η Λιβύη να εκμεταλλευτούν τις όποιες αναταράξεις που δημιουργούνται.
Γενική Αξιολόγηση της Διαμορφωθείσας Καταστάσεως
Η Ελλάδα το 2019, ξεκίνησε με καλές προοπτικές στο θέμα της ΑΟΖ, αλλά δυστυχώς δεν κατάφερε να χτίσει κάτι ουσιαστικό και μακροπρόθεσμο. Το βλέπουμε ξεκάθαρα στην τωρινή κρίση με την Αίγυπτο – εκεί φαίνονται τα όρια και οι αδυναμίες της πολιτικής που ακολουθήθηκε. Αντί να υπάρξει χάραξη μιας σοβαρής στρατηγικής, προτιμήθηκαν εντυπωσιακές κινήσεις και διπλωματικά παίγνια ισορροπιών. Για να προχωρήσουμε μπροστά με την ελληνική ΑΟΖ, χρειάζεται να ξανασκεφτούμε τι θέλουμε να πετύχουμε και πώς θα το καταφέρουμε, με γνώμονα τη σταθερότητα, την αξιοπιστία μας διεθνώς και την εμπιστοσύνη των συμμάχων μας.
Προτάσεις για μια νέα Στρατηγική στο ζήτημα της ΑΟΖ
Παρά την δυσμενή εξέλιξη η κατάσταση κρίνεται διαχειρίσιμη . Ωστόσο η διαχείριση αυτής της καταστάσεως απαιτεί την επαναξιολόγηση και επανακαθορισμό της στρατηγικής της χώρας ως προς τωο ζήτημα των Θαλάσσιων Ζωνών και της υφαλοκρηπίδας. Στα πλαίσια επανακαθορισμού της εν λόγω στρατηγικής της χώρας προτείνεται:
1) Επαναφορά Διμερούς Διαλόγου με Αίγυπτο σε επίπεδο κορυφής, πέρα από τυπικές δηλώσεις.
2) Συγκρότηση Τεχνικής Επιτροπής για επανεκτίμηση των θαλάσσιων ορίων με γεωτεχνικά και νομικά δεδομένα.
3) Συνολική Επαναξιολόγηση και Επανακαθορισμός Στρατηγικής ΑΟΖ, με μακροπρόθεσμο στόχο ένα ενιαίο γεωστρατηγικό πλαίσιο αντί αποσπασματικών συμφωνιών.
4) Ενίσχυση Ευρωπαϊκής Παρουσίας, ώστε να υπάρξει κοινή γραμμή στην Ανατολική Μεσόγειο.
5) Δημιουργία Εθνικού Συμβουλίου Θαλάσσιας Πολιτικής που θα συντονίζει την πολιτική, τεχνική και διπλωματική στρατηγική πάνω στο ζήτημα των Θαλάσσιων Ζωνών.
