Γράφει ο Μιχάλης Μελετίου
Βιολόγος, Συγγραφέας
bio.mich@yahoo.gr
Πιστεύουμε ότι διανύουμε την πιο εξελιγμένη περίοδο της ανθρώπινης Ιστορίας. Αυτό οφείλεται στην εκπληκτική πρόοδο των Θετικών Επιστημών που με τη μεγάλη τους ακρίβεια και τις σημαντικές τεχνολογικές προόδους, έλυσαν πολλά και διαχρονικά προβλήματα που αφορούν κυρίως στην ανθρώπινη διαβίωση.
Και κάπως έτσι κατατροπώθηκαν οι ανθρωπιστικές και θεολογικές ερμηνείες του κόσμου. Σήμερα βομβαρδιζόμαστε από έναν ανελέητο καταιγισμό πληροφοριών, η τεχνολογία καλπάζει με πρωτοφανείς ρυθμούς και η πρόσβαση στη γνώση μοιάζει να είναι ευκολότερη από ποτέ. Ωστόσο, αυτή η υπεραφθονία γεννά ένα κρίσιμο ερώτημα: τί είναι γνώση και τί είναι επίγνωση;
Η εποχή μας είναι πράγματι κατάφορτη με γνώσεις. Σημαίνει όμως ότι ταυτόχρονα ανυψώθηκε και το επίπεδο των ανθρώπινων συνειδήσεων; Μήπως συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο; Παλαιότερα, ακριβώς επειδή οι μάζες είχαν επίγνωση της άγνοιάς τους, ίσως να ήταν πιο συγκρατημένες και περισσότερο κόσμιες από τις σημερινές. Η δική μας εποχή, αντί για σοφία, μοιάζει να ξεχειλίζει από αλαζονεία και από έναν άκρατο εγωισμό.
Μια από τις πολλές αποδείξεις της πνευματικής σύγχυσης που επικρατεί, φανερώνεται στα πρόσωπα και στους χαρακτήρες που οι κοινωνίες μας επιλέγουν να αναδείξουν και να λατρέψουν. Αν ο κόσμος ήταν πραγματικά κινούμενος από τη λογική, οι «ήρωες» του σήμερα θα ήταν οι αυθεντικοί εκπρόσωποι της λογικής σκέψης. Θα ήταν, λόγου χάριν, οι σπουδαίοι επιστήμονες και οι φιλόσοφοι. Εμείς όμως εξυψώνουμε τους σαγηνευτές των ενστίκτων, κοινωνούμε με τα πάθη και τις αμετροέπειές τους και προσπαθούμε να τους μιμηθούμε.
Αυτή η κατάσταση δεν αποτελεί ασφαλώς μια σύγχρονη εκτροπή. Είναι το διαχρονικό πρόβλημα κάθε εποχής, ένας περιορισμός από τον οποίο ο άνθρωπος αδυνατεί να αποδράσει. Οι μεγάλοι τραγικοί ποιητές αντιλήφθηκαν πλήρως αυτή την αλήθεια. Παραδέχτηκαν ανοιχτά ότι στην ανθρώπινη συνθήκη την πρωτοκαθεδρία δεν την κατέχει η λογική, αλλά ο παραλογισμός. Για τον λόγο αυτόν, στις τραγωδίες η λύση δεν προέρχεται από την ανθρώπινη διάνοια, αλλά δίνεται από έναν «από μηχανής» Θεό. Έναν που βρίσκεται έξω από το περιορισμένο ανθρώπινο σύστημα, από έναν που κατέχει μια εντελώς διαφορετική λογική και που μπορεί να επιβάλλει με το θέλημά του την τάξη στο χάος των ανθρώπινων γεγονότων.
Φυσικά και υπήρξαν οι «χρυσές» στιγμές της λογικής, κατά τις οποίες σπουδαίες προσωπικότητες προσπάθησαν να αλλάξουν προς το καλύτερο τον τρόπο αντίληψης του κόσμου. Αν και η συνεισφορά τους ήταν αναμφίβολα τεράστια, δεν κατάφεραν -και ίσως δεν γινόταν- να εξαλείψουν αυτό το πανάρχαιο συστατικό της ανθρώπινης φύσης. Αυτό το ανερμήνευτο, το μη προσπελάσιμο και το «παρά-λόγον» θυμικό, είναι τελικά εκείνο που δίνει τεράστιο βάθος στον ψυχισμό του ανθρώπου. Πρόκειται για μια μόνιμη κατάσταση που κάθε γενιά θα βρίσκει νομοτελειακά μπροστά της.
Το χρέος κάθε εποχής δεν είναι να αρνηθεί αυτή την πραγματικότητα αλλά να επιστρατεύσει όλα τα όπλα που διαθέτει στο διανοητικό της οπλοστάσιο, ώστε να ερμηνεύσει αυτή την αντίφαση και να επιτύχει την καλύτερη δυνατή διαχείρισή της.
