Γράφει ο Δημήτρης Μασούρης Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων.
Οι φετινές απανωτές βροχές του τέλους του καλοκαιριού του 2022 πάνω στη διψασμένη φλούδα της Αττικής γης, μας δίνει και πάλι την ευκαιρία να παραλληλίσουμε τους αρχαίους χρόνους και να επαληθεύσουμε τη γνώμη του ακαδημαϊκού Β. Αιγινίτη (1953), που τότε έμενε στο Μαρούσι, με βάση τις παραστάσεις του φοίνικος, που βρέθηκαν κατά τις ανασκαφές του Έβανς στην Κρήτη.
Είχε δηλώσει τότε ο Έβανς ότι το κλίμα της Ελλάδος είναι αισθητώς σταθερό από τους μινωικούς χρόνους, δηλαδή από το 4.000 π.Χ. μέχρι σήμερα. Συγχρόνως εξήγησε ότι η λέξη εννέωρος του Ομήρου είναι η εννεατηρίδα του Θεόφραστου, δηλαδή η περίοδος των βροχών μας ταυτίζεται με την ευφορία της γης. Επί πλέον απεκάλυψε (πρακτικά έτους 1953-54) ότι οι πολυομβρίες στην Αλίαρτο που αναφέρουν ο Θεόφραστος και ο Πλίνιος συμβαίνουν και σήμερα (1954).
Ωστόσο αν και έχει περάσει έκτοτε μισός και έτι πλέον αιώνας κατά τις ανακοινώσεις των γεωπονικών εφαρμογών, αποδείχτηκε ύπαρξη φυσαλίδων οξυγόνου στον κορμό των φυτών ως αποθήκευση ενδεχόμενης εισβολής διοξειδίου του άνθρακα σαν εξουδετέρωση ή αντιμετώπιση της αλλοίωσης της ατμόσφαιρας.
Οι μολύνσεις μας παρακολουθούν και εισβάλλουν σε προσπάθειες αντίδρασής μας. Όμως τι πετυχαίνουμε; Βέβαια οι φωνές μας γίνονται σθεναρές ιαχές, αλλά διαλύονται στον αέρα μετά από λίγο. Το περιβάλλον μολύνεται συνέχεια με οξειδώσεις˙ αυτή η γη καταστρέφεται καθημαγμένη παρά τον αέρα που μαίνεται και το έδαφος απλώνεται σε πολλά αποστραγγιστικά στρώματα αφού καθαρίζεται με υποδεχόμενο νερό. Τελικά αυτό το νερό είναι απολύτως καθαρό ή υπάρχει αλλοίωσή του σε πολλά μέρη; Και είναι πρόβλημα ο έλεγχός του.
Η μεγάλη εισαγωγή μας στο θέμα της βροχής στην Αττική έχει τον παρακάτω λόγο. Η Αττική πάντα ήταν πτωχή εξ ουρανού από νερό, ενώ ο πλούτος της υπόγειας ύπαρξης υδάτινου στοιχείου αρκετά ικανοποιητικός εξαιτίας αδράνειάς του. Αυτό όμως θα μπορούσε να ξεδιψάσει τον πληθυσμό και να τον οδηγήσει σε καλύτερα στάδια ύπαρξης. Η γη μας με τα ποτάμια της, τον Κηφισό, τον Ιλισσό και τον Ηριδανό, έστελνε απλόχερα το νερό της στο Σαρωνικό. Αυτό αντιλήφθηκε και ο αυτοκράτορας των Ρωμαίων Αδριανός (117-138 μ.Χ.), που αποφάσισε σε πολλές επισκέψεις του στην πόλη των Αθηνών να λύσει το τεράστιο πρόβλημα της ύδρευσης της πόλης. Άλλωστε είχε και την εμπειρία των άλλων ευρωπαϊκών πόλεων, όταν εμαστίζοντο και αυτές από την έλλειψη νερού˙ και για να κατασκευαστεί το μεγάλο αρδευτικό δίκτυο χρειάστηκαν έμπειροι μελετητές. Ήταν τιτάνιο το έργο. Όμως από τον αυτοκράτορα λύθηκε. Φανταστείτε πόσοι θα δούλεψαν για τούτο το έργο.
Από διηγήσεις σχετικές γερόντων, παλαιά γεγονότα μύθοι λησμονημένοι έχουν πάρει διαστάσεις παραμυθιού που ισχυρίζονται ότι είχαν επιστρατευθεί πολλοί ντόπιοι κάτοικοι με τα κάρα τους για τη μεταφορά του χώματος, των λιθαριών στις στοές του υδραγωγείου από τα λατομεία της Πεντέλης. Φαίνεται ότι οι εντολές του Αδριανού είχαν σχέση και με το ντόπιο στοιχείο. Από Μαρουσιώτες πηγαδάδες γνωρίζω ότι το να δουλεύει κανείς σε μπούκες (=ανοίγματα στοών στο πηγάδι) είναι τεράστιο πρόβλημα. Προσωπικά γνώρισα σύγχρονους εργάτες τέτοιας εργασίας και θαύμασα την αντοχή τους. Κατέβαιναν τριάντα ή σαράντα μέτρα στα πηγάδια και άνοιγαν στα τοιχώματά τους, στοές (=μπούκες) για να πιάσουν τις πηγές. Αυτό γινόταν από παλιά. Μόνο που παλιά στα υδραγωγεία δούλευαν αιχμάλωτοι -δούλοι -σκλάβοι. Αφού ο Αδριανός χρησιμοποίησε στο υδραγωγείο του και αιχμαλώτους. Φαίνεται τούτο από επιγραφές π.χ. το όνομα Νiger. Δήλωνε ανάμεσα σε άλλα ονόματα των επιγραφών και κάποιον ανώνυμο αλλά γνωστό ίσως σκλάβο από τη Νιγηρία. Αλλά και ο Αιγύπτιος Νάσερ στο έργο του Νείλου -φράγμα Ασουάν κλπ. χρησιμοποίησε αιχμαλώτους.
Η απόφαση του Αδριανού ήταν να συγκεντρώσει νερό όπου το έβρισκε. Εκεί έκανε υπόγειες δεξαμενές (στέρνες, κινστέρνες, στοές) π.χ. στο Χαλάνδρι, στην Κηφισιά, στο Μαρούσι και αλλού. Ένα τεράστιο έργο για την εποχή, ολικού μήκους δέκα εννέα χιλιάδων εκατό μέτρων συλλεκτηρίου αγωγού κατά τμήματα εγκατεστημένου σε μεγάλο σχετικό βάθος τριάντα έως σαράντα μέτρα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους πλάτους 0,50 έως 0,80 και ύψους 1,20 έως 1,50 μ. Η αρχή του αγωγού θα επεκτεινόταν από τις υπώρειες της Πάρνηθας (του Οζά) σε όλο το λεκανοπέδιο της Αττικής με στόχο την Αθήνα.
Σημείωση: Οζάς ήταν το ντόπιο όνομα του βουνού από την ύπαρξη, όπως είπαν και οι ειδικοί επιστήμονες, αλλοτροπικής μορφής οξυγόνου (οζοντομετρία), που είχε ο αέρας του βουνού και σ’ αυτό το βουνό υπήρχε θεραπευτήριο που νοσηλεύτηκε από τον Οκτώβριο του 1937 έως τον Απρίλιο του 1938, πάσχων από φυματίωση, και ο μεγάλος μας ποιητής Γιάννης Ρίτσος. Σημειώνεται όμως στη λέξη Οζάς ότι κρύβεται η μεσαιωνική λέξη «μαυροζούμης» και έχει σχέση με την τουρκική «καρά οζάς».
Ο καθαρός οζογονούχος αέρας της Πάρνηθας είχε πολύ καλά αποτελέσματα στην υγεία του ποιητή, για τον οποίο και ο Μεγάλος Παλαμάς είπε: – Παραμερίζουμε για να περάσεις.
Ατυχώς σήμερα το νοσηλευτήριο της Πάρνηθας είναι ερειπωμένο. Το κτίριο του 1930 αντί να διατηρηθεί ως ιστορικό θεραπευτήριο το 1985 εγκαταλείφτηκε τελείως και ερειπώθηκε.
Γνωστά για τα πλούσια νερά τους ήταν οι περιοχές των Αδαμών, της Χελιδονούς, της Μεταμορφώσεως (Κουκουβάουνες), της Δεκέλειας (Τατόι), της Ντάπιας, του Φασίδερη, του Κηφισού κλπ. Οι Αδάμες ήταν προσφιλές καταφύγιο στους Μαρουσιώτες που είχαν πολλές αμπελοφυτείες στην περιοχή. Και το νερό της περιοχής ήταν θαυμάσιο και το κρασί που προερχόταν από τις αμπελοφυτείες μαζί με άλλους δημητριακούς καρπούς από την εποχή του Αριστοφάνη πρβλ. Νεφέλες, ήταν εξαιρετικά.
Ο Αριστοφάνης παίρνει τις πληροφορίες ότι και το νερό της Πάρνηθας ήταν αξιόλογο για την Αθήνα ως συμπλήρωμα της έλλειψης και παρακαλεί τις Νεφέλες να το φέρουν εκεί. Αυτή την ευχή πραγματοποίησε υπολογιστικά και ο Αδριανός και η απόφασή του υπάρχει στην έγκριση της δημιουργίας του ομώνυμου υδραγωγείου.
(Συνεχίζεται)
Εφημ. Καθημερινή, άρθρο Γ. Λιάλιου, 1-09-2022 σελ.6
