Γράφει η Μαρία Μ. Μόσχου
Αριστούχος διδάκτωρ Τμήματος Μουσικών Σπουδών Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, μουσικοκριτικός αντιπρόεδρος Ενώσεως Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών
Η μουσική παράσταση του καλοκαιριού έχει όνομα και αποκρυσταλλώνεται στην εμβληματική όπερα σε τρεις πράξεις: την «Τραβιάτα» του Τζουτζέπε Βέρντι, (Giuseppe Fortunito Francesco Verdi:1813-1901), που ανέβηκε στα μέσα Ιουλίου από την Ε.Λ.Σ. στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.
Η πρώτη παγκόσμια παρουσίαση της εν λόγω όπερας έλαβε χώρα στο «Μεγάλο Θέατρο ο Φοίνικας» στη Βενετία στις 6 Μαρτίου 1853 και το κείμενό της είναι του Φραντσέσκο Μαρία Πιάβε, βασισμένο στο έργο του Αλέξανδρου Δουμά «Η κυρία με τις καμέλιες». Για την ιστορία να αναφερθεί ότι στην Αθήνα η όπερα αυτή πρωτοπαρουσιάστηκε στις 30 Ιουλίου 1942 στο θερινό Θέατρο της πλατείας Κλαυθμώνος με πρωταγωνίστρια στο ρόλο της Βιολέττας, την Μιρέιγ Φλερύ και διευθυντή ορχήστρας τον Λεωνίδα Ζώρα.
Τα βασικά πρόσωπα της συγκινητικής και άκρως συναισθηματικής αυτής όπερας είναι τρία: Η Βιολέττα Βαλερύ (εταίρα), ο Αλφρέντο Ζερμόν (νεαρός αστός) και ο Τζόρτζιο Ζερμόν, (πατέρας του Αλφρέντο). Το μεγαλειώδες και εντυπωσιακό σκηνικό επιμελήθηκε ο ταλαντούχος και ευρυμαθής σκηνογράφος Νίκος Πετρόπουλος, ο οποίος εύλογα υποστηρίζει ότι «Ο πιο σοφός σκηνογράφος είναι η φύση» και μετρά στο ενεργητικό του περισσότερες από 150 παραγωγές σε όπερα, θέατρο, μπαλλέτο και τηλεοπτικές σειρές.
Συγκεκριμένα, με την Ε.Λ.Σ. συνεργάζεται από το 1971 με το δίπτυχο Καβαλλερία Ρουστικάνα – Παλιάτσοι. Ο ίδιος αποκαλύπτει ότι παρουσίασε την Τραβιάτα όπως αυτή ταυτίζεται στην εποχή της, από τα κοστούμια έως τα σαλόνια, ως μια φωτογραφία της εποχής και των ηθών αυτής, γεγονός το οποίο επιβεβαίωσε όντως η ίδια η παράσταση και όσοι την παρακολούθησαν και βίωσαν την όλη αισθητική προσέγγιση/αποτύπωση του έργου.
Σύμφωνα με τον Νίκο Δοντά, «Στην Τραβιάτα ο Βέρντι επιτυγχάνει ένα ιδιαίτερα λεπτομερές ψυχογράφημα της κεντρικής ηρωίδας. Η ψυχολογία της (σ.σ. όπως διαπιστώθηκε) εξελίσσεται σταδιακά όσο προχωρά η όπερα και αντικατοπτρίζεται στη διαφορετική φωνητική γραφή που επιλέγει ο συθέτης σε κάθε πράξη. Καθώς ωριμάζει η ασθενική Βιολέττα, απομακρυνόμενη από την ξέφρενη ζωή της σε μια κατασταλλαγμένη πλέον ζωή, μετανοημένη, κοντά στον αγαπημένο της και στη φύση, εμφανίζει πολλές ψυχικές μεταπτώσεις: Η περηφάνια που διαδέχεται η θλίψη -από την πρόταση του πατέρα Ζερμόν να αρνηθεί τον έρωτα του υιού του- μέχρι την τελική παραίτησή/ταπείνωσή της χάριν της αληθινής αγάπης της για εκείνον και την υστεροφημία της οικογένειάς του, θα μπορούσε να κάνει τον μελετητή να χαρακτηρίσει την “όπερα αυτή δωματίου” ως ψυχογράφημα της αληθινής αγάπης»!
Να σημειωθεί ότι η Μαρία Κάλλας ερμήνευσε τον ρόλο της Βιολέττας περισσότερες από 60 φορές μεταξύ 1951-1958.
Το όντως μεγαλειώδες και πολυδιάστατο αυτό έργο, εκπροσωπήθηκε επαξίως από τους καλλιτέχνες μας τόσο ως προς τη μουσική απόδοση, όσο και ως προς τη θεατρικότητά τους, συγκινώντας βαθύτατα τους ακροατές και μεταφέροντάς τους απόλυτα το πνεύμα του συνθέτη και τα ήθη της εποχής που υποδύονταν. Κάθε ένας καλλιτέχνης επέδειξε μια βαθιά κατανόηση του ρόλου του ενστερνιζόμενος ουσιαστικά το ήθος του ήρωα που εκπροσωπούσε.
Από πλευράς κινησιολογίας, η γλώσσα του σώματος, οι εκφράσεις του προσώπου, της φωνής, η γλωσσική ευκρίνεια (και μάλιστα σε ξένη γλώσσα), η ενσυναίσθηση του ρόλου που ερμήνευσαν, έδειχναν σαν να ζούσαν, σαν να βίωναν την όλη πλοκή της όπερας και γι’ αυτό άγγιξαν τις καρδιές των θεατών/ακροατών. Αυτό που -σύμφωνα με τον ορισμό της αρχαίας τραγωδίας- «δι’ ελέου και φόβου» και… πολύχρονης μελέτης και άσκησης οδηγεί στην «των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν»!
Δέον να αναφερθούν και οι βασικοί μόνο συντελεστές (λόγο πληθώρας των ονομάτων) της φαντασμαγορικής αυτής εκδήλωσης, με τον εξαίρετο Λουκά Καρυτινό στο πόντιουμ, τον Νίκο Πετρόπουλο στην επιμέλεια της σκηνοθεσίας των σκηνικών, κοστουμιών και φωτισμών, τον Ίωνα Κεσούλη (αναβίωση σκηνοθεσίας), τον Χρήστο Τζιόγκα (αναβίωση των φωτισμών), τη Δήμητρα Σβήγκου στην αιθέρια χορογραφία και τον Αγαθάγγελο Γεωργακάτο στη διεύθυνση χορωδίας, οι οποίοι, πράγματι βρήκαν πρόσφορο έδαφος για να ξετυλίξουν με ευχέρεια το ταλέντο τους με τις υπέροχες φωνές των τραγουδιστών αμφοτέρων των διανομών.
Τον ρόλο της πρωταγωνίστριας Βιολέττας Βαλερύ είχαν αναλάβει η Βασιλική Καραγιάννη και η Δήμητρα Κωτίδου, τον νεαρό αστό Αλφρέντο Ζερμόν υποδύθηκαν ο Γιάννης Χριστόπουλος και ο Κωνσταντίνος Κληρονόμος και τον πατέρα του Αλφρέντο ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος και ο Διονύσης Σούρμπης. Όλοι τους πλαισιωμένοι από αντίστοιχα ταλαντούχους συναδέλφους τους έδειξαν ξεκάθαρα στο κοινό την εκλεπτυσμένη ποότητα του μουσικοθεατρικού είδους της όπερας και αξίζουν συγχαρητηρίων!
