Γράφει ο Κώστας Γιαννόπουλος
Τον Απρίλιο του 1982 βρισκόμουν στο Λονδίνο για επαγγελματικούς λόγους. Ένα πρωινό καθ’ οδόν προς το Φόρεϊν Όφις, όπου μας περίμενε ενημέρωση για ΝΑΤΟικά θέματα, διαπιστώσαμε ότι όλες οι εφημερίδες ανακοίνωναν με πρωτοσέλιδα την εισβολή των Αργεντινών στα Νησιά Φώκλαντ.
Ουδείς από τη δημοσιογραφική παρέα εξεπλάγη. Η κρίση σοβούσε επί αρκετό καιρό αλλά η εισβολή αιφνιδίασε τη βρετανική κυβέρνηση. Υπενθυμίζω ότι η Αργεντινή στο πλαίσιο της αποαποικιοποίησης διεκδικούσε την κυριότητα των νησιών (τα ονομάζει Μαλβίνες), που είχαν περιέλθει στη Βρετανία το 1833.
Όπως ήταν φυσικό ζητήσαμε λεπτομέρειες από τον διπλωμάτη που μας έκανε την ενημέρωση αλλά απέφυγε να πιει το πικρό ποτήρι. Μας παρέπεμψε στην επίσημη ενημέρωση που είχε προγραμματιστεί για αργά το μεσημέρι στο Υπουργείο.
Γύρισα στο ξενοδοχείο και άναψα την τηλεόραση στο BBC. Φυσικά ήταν το κορυφαίο θέμα στο μεσημεριανό δελτίο ειδήσεων. Εκείνο που δεν βρήκα φυσικό (έχοντας την εμπειρία της ημετέρας ΕΡΤ) ήταν ο τρόπος παρουσίασης. Ο παρουσιαστής εκφώνησε μια «στεγνή» είδηση και συνδέθηκε τηλεφωνικά με τον ανταποκριτή. Η φωνή, καθώς περιέγραφε τις συνθήκες της εισβολής, έδειχνε ταραχή και στο βάθος ακούγονταν πυροβολισμοί και εκρήξεις.
Ακολούθησε δήλωση του σκιώδους υπουργού Άμυνας των Εργατικών και η ανακοίνωση ότι η δήλωση της κυβέρνησης θα μεταδοθεί όταν εκδοθεί!
Μιλάμε για κατάσταση πολέμου, έστω κι αν οι εχθροπραξίες γίνονταν σε απόσταση χιλιάδων μιλίων. Το κρατικό κανάλι ενός από τους εμπολέμους τηρούσε το πνεύμα και το γράμμα της δημοσιογραφικής δεοντολογίας με απόλυτη αυστηρότητα. Την ίδια στάση τήρησε και στη διάρκεια των συγκρούσεων. Ακόμη κι όταν οι Αργεντινοί βύθισαν το βρετανικό καταδιωκτικό Belgrano εκτός πεδίου μαχών, το κρατικό κανάλι μετέδιδε τις ανακοινώσεις και των δύο Επιτελείων στο πλαίσιο της αμεροληψίας (impartiality).
Δεν συμφωνούσαν όλοι με την ουδετερότητα της ενημέρωσης. Βουλευτές του κυβερνώντος Συντηρητικού Κόμματος έκαναν ερώτηση στη Βουλή κατηγορώντας το BBC ότι δεν σέβεται τον πόνο των Βρετανίδων μανάδων που χάνουν τα παιδιά τους. Το κανάλι απάντησε προκλητικά ότι και οι μητέρες στην Αργεντινή θρηνούν παιδιά. Τον λόγο πήρε η πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ, που είχε τη φήμη ακροδεξιάς. Δήλωσε ότι και η ίδια ενοχλείται από τη δημοσιογραφική κάλυψη του καναλιού αλλά «υπάρχει μακρά παράδοση ανεξαρτησίας του BBC την οποία σκοπεύω να σεβαστώ».
(Ειρήσθω εν παρόδω ότι η Βρετανία νίκησε μετά από πόλεμο 74 ημερών προς μεγάλη απογοήτευση των απανταχού «προοδευτικών» που υποστήριζαν τη χούντα της Αργεντινής)
Σαράντα τρία χρόνια αργότερα επί κυβερνήσεως Εργατικών, το BBC απεμπόλησε την παγκόσμια φήμη του, προκαλώντας απογοήτευση στους θαυμαστές της παλαιάς αίγλης του και την οργή του Αμερικανού προέδρου που απειλεί με αγωγή διεκδικώντας αποζημίωση ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων.
Τη βόμβα πυροδότησε η εκπομπή «Πανόραμα» στην οποία έγινε επιτήδεια «κοπτορραπτική» στο μοντάζ. Έτσι διαστρεβλώθηκε ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ, για να εμφανιστεί ως υποκινητής της παλαιάς εφόδου φανατικών οπαδών του στο Καπιτώλιο. Την αποκάλυψη έκανε η εφημερίδα «Τέλεγκραφ» έχοντας ως πηγή της πληροφορίας ένα πολυσέλιδο εσωτερικό υπόμνημα που επεσήμαινε στη διεύθυνση ειδήσεων κι άλλα περιστατικά παραπληροφόρησης ο εξωτερικός σύμβουλος Μάικλ Πρέσκοτ.
Ο γενικός διευθυντής Τιμ Ντέιβι και η διευθύντρια Ειδήσεων Ντέμπορα Τέρνες, παραιτήθηκαν αλλά η κρίση δεν ξεπεράστηκε. Οι Εργατικοί ανακάλυψαν συντονισμένο σχέδιο αποσταθεροποίησης της κυβέρνησης Στάρμερ και εξέφρασαν την αγανάκτησή τους για το γεγονός ότι ο Τραμπ αναμίχθηκε στα εσωτερικά θέματα ξένης χώρας. Πάντως επισήμως το BBC παραδέχθηκε, δια του προέδρου του ΔΣ Σαμίρ Χαν, το λάθος ζητώντας μια μισή συγγνώμη, ενώ η Ντ. Τέρνες αντί απολογίας επέμεινε ότι «θεσμικά δεν υπάρχει μεροληψία». Δυστυχώς για την ίδια ο σύμβουλος Μάικλ Πρέσκοτ στο πολυσέλιδο υπόμνημά του υπενθυμίζει κι άλλες περιπτώσεις «ενοχλητικών θεμάτων» στην ενημέρωση. Ιδού μερικά:
Μονόπλευρη ενημέρωση για τις προεδρικές εκλογές του 2024 στις ΗΠΑ, κάλυψη του πολέμου στη Γάζα με υπερβολική έμφαση στις επικρίσεις κατά του Ισραήλ, ρεπορτάζ για ανύπαρκτα κρούσματα ρατσισμού, ελάχιστες αναφορές για επεισόδια με πρωταγωνιστές μετανάστες, μονόπλευρη αναφορά στην κάλυψη του θέματος των τρανς, αντισημιτική στάση των εκπομπών του BBC’s Arabic, υπερβολές στα στατιστικά των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι Παλαιστίνιοι στη Γάζα. Από κοντά και το Συμβούλιο των Εκπροσώπων των Βρετανών Εβραίων υπενθύμισε ότι το κανάλι είχε μεταδώσει ένα ντοκιμαντέρ που φιλοξένησε απόψεις ενός Παλαιστινίου, ο οποίος αποδείχθηκε πως ήταν γιος υψηλόβαθμου στελέχους της Χαμάς, και κατήγγειλε ότι αρνείται να χαρακτηρίσει τη Χαμάς τρομοκρατική οργάνωση.
Είχε προηγηθεί ένα άλλο περιστατικό, που αποδείχθηκε πρόλογος στη μεγάλη υπόθεση. Η ηγεσία των Ειδήσεων έθεσε σε διαθεσιμότητα την παρουσιάστρια Μαρτίν Κόξαλ για μια έκφραση του προσώπου της που παρέπεμπε σε αποδοκιμασία και έκπληξη κατά τη διάρκεια του δελτίου. Η Κόξαλ μετέτρεψε τη φράση «κυοφορούντα άτομα» (pregnant people) σε «κυοφορούσες γυναίκες» (pregnant women) την οποία συνόδευσε με μια γκριμάτσα, που άλλοι θεώρησαν αντιδεοντολογική συμπεριφορά και άλλοι ως συμπεριφορά που εκφράζει τα αισθήματα του έθνους. Η απόφαση της διαθεσιμότητας ελήφθη επειδή κάποιοι διαμαρτυρήθηκαν που το κρατικό κανάλι παραβίασε τις αρχές που εφαρμόζει τελευταία στην ενημέρωση. Κατά τους δυσαρεστημένους της άλλης πλευράς, γίνεται προσπάθεια να πεισθούν οι πολίτες ότι η Βρετανία είναι ρατσιστική (ισλαμοφοβική), ότι το Ισραήλ είναι το απόλυτο κακό, ότι το σεξ δεν είναι αληθινό και ότι ο συντηρητισμός είναι φασισμός.
Επομένως τα ΜΜΕ έχουν αναλάβει την ηθική υποχρέωση να επαν-εκπαιδεύσουν τον λαό.
Το πλήγμα για το BBC που οι παλαιότεροι γνώρισαν είναι βαρύ. Στη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής και της χούντας των συνταγματαρχών ήταν η φωνή της ελευθερίας. Ήταν «παράνομο» και το άκουγαν με προσωπική ευθύνη για να ενημερωθούν, με την πεποίθηση ότι είναι σοβαρό και αξιόπιστο. Τίποτα όμως δεν διαρκεί για πάντα. Ανέλαβαν να το ευθυγραμμίσουν κάποιοι ιδεοληπτικοί που ποζάρουν για προοδευτικοί και το μετέτρεψαν σε μηχανισμό προπαγάνδας.
Τι άλλο όμως μπορούσε να περιμένει κάποιος από μια χώρα που νίκησε σε δυο Παγκόσμιους Πολέμους και κατάφερε από Αυτοκρατορία, στην οποία ο ήλιος δεν έδυε ποτέ, να περιοριστεί σε ένα νησί που σπανίως βλέπει ήλιο μέσα από τα σύννεφα και την ομίχλη;
(Σ.σ. Για την ακρίβεια η Κόξαλ είπε «έγκυες» γυναίκες αλλά η ελληνική γλώσσα, τελευταίο οχυρό στην «γουόκ παράνοια», δεν αναγνωρίζει -όπως άλλωστε και η Φύση- άλλα γένη για τη λέξη «έγκυος» παρά μόνο το θηλυκό. Οι οπαδοί των θεωριών για τα 64 φύλα διευκολύνονται από την αγγλική, αλλά για εμάς φράση «έγκυα άτομα» μόνο γέλωτα ή αγανάκτηση θα προκαλούσε. Προτίμησα την κυοφορία αντί της εγκυμοσύνης).
