Με επίκεντρο τη θεσμική και οικονομική θωράκιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, συνεδρίασε την Τετάρτη 22 Ιουλίου το Διοικητικό Συμβούλιο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ). Στη συνεδρίαση παρουσιάστηκε η πρώτη ολοκληρωμένη επιστημονική μελέτη για το πραγματικό κόστος άσκησης των αρμοδιοτήτων των Δήμων, η οποία, σύμφωνα με την Ένωση, «επιβεβαιώνει τις διαχρονικές και δίκαιες διεκδικήσεις για αντιστοίχιση αρμοδιοτήτων και πόρων», ενώ παράλληλα εξετάστηκαν κρίσιμα ζητήματα που αφορούν την ανακύκλωση, τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, τις Υπηρεσίες Δόμησης και τη λειτουργία των Δήμων. Στη συνεδρίαση παρέστη ο αν. υπουργός Μεταφορών Γιώργος Κώτσηρας.
Τα αποτελέσματα της μελέτης
Η πρώτη ολοκληρωμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μελέτη της ΕΕΤΑΑ και της ΚΕΔΕ για το πραγματικό κόστος άσκησης των αρμοδιοτήτων των Δήμων αποτελεί την πρώτη συστηματική προσπάθεια αποτύπωσης του πραγματικού λειτουργικού κόστους των Δήμων, με συνδυασμό οικονομικών στοιχείων, στοιχείων στελέχωσης, διεθνών πρακτικών και ποιοτικής έρευνας σε αντιπροσωπευτικούς Δήμους της χώρας.
Η μελέτη καταδεικνύει ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση καλείται πλέον να ασκήσει ένα διαρκώς διευρυνόμενο σύνολο αρμοδιοτήτων – από την πολιτική προστασία, την κοινωνική πολιτική και τη λειτουργία των σχολείων έως τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την κυβερνοασφάλεια, τον εσωτερικό έλεγχο και τη διαχείριση κινδύνων – χωρίς να εξασφαλίζεται η αντίστοιχη μεταφορά οικονομικών, ανθρώπινων και οργανωτικών πόρων. Επισημαίνεται μάλιστα ότι η κατάσταση αυτή αντίκειται στη συνταγματική αρχή της αναλογίας μεταξύ αρμοδιοτήτων και πόρων, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 102 του Συντάγματος και στον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, το συνολικό λειτουργικό κόστος των Δήμων για το 2025 ανέρχεται σε 5,35 δισ. ευρώ. Από αυτό, σχεδόν το 46,4% αφορά δαπάνες προσωπικού, το 27,2% λειτουργικές δαπάνες (ενέργεια, τηλεπικοινωνίες, συντηρήσεις και λοιπές παροχές), ενώ το υπόλοιπο αφορά μεταβιβαστικές πληρωμές, αμοιβές τρίτων και λοιπές ανελαστικές δαπάνες. Τα στοιχεία αυτά αποδεικνύουν ότι οι δημοτικές δαπάνες αφορούν κυρίως βασικές και υποχρεωτικές λειτουργίες, αφήνοντας ελάχιστα περιθώρια περαιτέρω εξοικονόμησης πόρων.
Το σημαντικότερο συμπέρασμα, σύμφωνα με την Ένωση, είναι η διαπιστωμένη χρηματοδοτική απόκλιση μεταξύ των πραγματικών αναγκών και των διαθέσιμων πόρων. Η μελέτη εκτιμά ότι οι Δήμοι αντιμετωπίζουν ετήσιο χρηματοδοτικό έλλειμμα άνω των 1,3 δισ. ευρώ για τη λειτουργία τους και επιπλέον άνω των 1,2 δισ. ευρώ για τη συντήρηση και αναβάθμιση των βασικών υποδομών τους. Το έλλειμμα αυτό μεταφράζεται καθημερινά σε δυσκολίες στη συντήρηση σχολείων και δημοτικών κτιρίων, στην αποκατάσταση του οδικού δικτύου, στην αναβάθμιση αθλητικών εγκαταστάσεων και παιδικών χαρών, στην ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών, στην πολιτική προστασία και στην κάλυψη του αυξημένου ενεργειακού κόστους.
Η μελέτη αναδεικνύει παράλληλα ότι η ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση εξακολουθεί να αποτελεί ευρωπαϊκή εξαίρεση ως προς τον βαθμό οικονομικής και διοικητικής αποκέντρωσης. Σε σύγκριση με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, οι ελληνικοί Δήμοι διαχειρίζονται σημαντικά μικρότερο ποσοστό των δημόσιων δαπανών και των δημοσίων επενδύσεων, ενώ παραμένουν ιδιαίτερα εξαρτημένοι από τις κρατικές επιχορηγήσεις, γεγονός που περιορίζει την οικονομική τους αυτοτέλεια και τη δυνατότητα μακροπρόθεσμου προγραμματισμού.
Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές πρακτικές αναδεικνύουν ότι οι ισχυρές τοπικές αρχές, με επαρκείς και σταθερούς πόρους, αποτελούν βασική προϋπόθεση για την κοινωνική συνοχή, την τοπική ανάπτυξη και την αποτελεσματική παροχή υπηρεσιών προς τους πολίτες. Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η σύγκλιση της Ελλάδας με τα ευρωπαϊκά πρότυπα προϋποθέτει την αποκατάσταση της αναλογίας μεταξύ αρμοδιοτήτων και πόρων και τη σταδιακή ενίσχυση της δημοσιονομικής αυτοτέλειας των Δήμων.
Παράλληλα, η μελέτη αναδεικνύει ότι το ισχύον σύστημα χρηματοδότησης των Δήμων δεν διαθέτει μηχανισμό προσαρμογής στις πραγματικές αυξήσεις του κόστους λειτουργίας που προκαλούνται από τον πληθωρισμό, την ενεργειακή κρίση, τις φυσικές καταστροφές, τις δημογραφικές μεταβολές και τις νέες θεσμικές υποχρεώσεις. Τεκμηριώνει επίσης ότι η μεταφορά αρμοδιοτήτων χωρίς την αντίστοιχη χρηματοδότηση περιορίζει την οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια των Δήμων και δυσχεραίνει την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών προς τους πολίτες.
«Διαχρονικές και δίκαιες οι διεκδικήσεις μας»
«Τα συμπεράσματα της μελέτης αποτελούν ισχυρή επιστημονική τεκμηρίωση των διαχρονικών και δίκαιων διεκδικήσεων της ΚΕΔΕ για τη θεσμοθέτηση μόνιμου μηχανισμού κοστολόγησης των αρμοδιοτήτων, τη σταδιακή αποκατάσταση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, τη συνταγματική κατοχύρωση της αρχής ότι καμία νέα αρμοδιότητα δεν μπορεί να μεταφέρεται στους Δήμους χωρίς τους αναγκαίους πόρους, προσωπικό και υποδομές, καθώς και για την ενίσχυση της χρηματοδότησης των δημοτικών υποδομών, του ανθρώπινου δυναμικού και του ψηφιακού μετασχηματισμού», τονίζει η Ένωση και προσθέτει: «Η μελέτη αποδεικνύει με αδιάσειστα στοιχεία ότι η ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν αποτελεί απλώς ένα εύλογο αίτημα των Δήμων, αλλά αναγκαία προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα του θεσμού, την εφαρμογή της συνταγματικής αρχής της οικονομικής αναλογίας και την παροχή σύγχρονων και ποιοτικών υπηρεσιών στους πολίτες».
Προσεχείς ενέργειες
Η ΚΕΔΕ θα προβεί μεταξύ άλλων σε:
– Ανάρτηση της μελέτης στην ιστοσελίδα της ΚΕΔΕ και αποστολή της Επιτελικής Σύνοψης σε όλους τους Δημάρχους.
– Ενημέρωση του ΔΣ της ΕΝΠΕ από το Προεδρείο της ΚΕΔΕ
– Αποστολή του βιβλίου με επιστολή του Προέδρου της ΚΕΔΕ στους 300 Βουλευτές με αίτημα να περιληφθούν σχετικές δεσμεύσεις με βάση της προτάσεις της Μελέτης στα προεκλογικά προγράμματα των κομμάτων
– Συνάντηση αντιπροσωπείας της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΚΕΔΕ με τον Πρωθυπουργό, με τους προέδρους των Κοινοβουλευτικών κομμάτων, με τους Υπουργούς και Υφυπουργούς Εσωτερικών και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και με το προεδρείο της Βουλής
– Για την χωρική επέκταση της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, το ΔΣ, με βάση και τις αποφάσεις των Συνεδρίων της ΚΕΔΕ, αποφάσισε ομόφωνα και δηλώνει την αντίθεσή του στις επεκτάσεις χωρίς την συναίνεση των οικείων Δήμων.
Κατά την εισαγωγική του τοποθέτηση, ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάζαρος Κυρίζογλου ενημέρωσε το Διοικητικό Συμβούλιο για τις τελευταίες εξελίξεις σε σειρά σημαντικών θεμάτων που απασχολούν τους Δήμους.
Για την ανακύκλωση
Αναφερόμενος στην ανακύκλωση και τη λειτουργία του συστήματος του μπλε κάδου, επισήμανε ότι προηγήθηκε συνάντηση της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΚΕΔΕ με την ΕΕΑΑ, ενώ ακολούθησε συνάντησή του με τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Σταύρο Παπασταύρου και τον γ.γ. Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων κ. Μανώλη Γραφάκο για τη μεγάλη καθυστέρηση στην απόδοση των πόρων από το τέλος ταφής. Όπως ανέφερε, για την τριετία 2022-2024 έχουν συγκεντρωθεί περίπου 320 εκατ. ευρώ και αναμένεται να ξεκινήσει άμεσα η απόδοσή τους, με τη μορφή εξοπλισμού ανακύκλωσης προς τους Δήμους, όπως προβλέπει ο νόμος. Επανέλαβε τη σταθερή θέση της ΚΕΔΕ ότι οι πόροι αυτοί πρέπει να κατευθύνονται στους Δήμους, οι οποίοι έχουν την ευθύνη της καθημερινής διαχείρισης της ανακύκλωσης, ενώ ανακοίνωσε νέα κοινή σύσκεψη όλων των εμπλεκόμενων φορέων μετά τον Αύγουστο για καλύτερο συντονισμό.
Οι τροποποιήσεις στον Κώδικα
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ αναφέρθηκε επίσης στις πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, χαιρετίζοντας την άμεση ανταπόκριση του υπουργού Εσωτερικών σε αιτήματα της ΚΕΔΕ. Όπως σημείωσε, με τη σχετική τροπολογία επιλύονται ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία των Δήμων έως τη λήξη της τρέχουσας αυτοδιοικητικής περιόδου, όπως οι αρμοδιότητες αντιδημάρχων και εντεταλμένων συμβούλων, τα κωλύματα και ασυμβίβαστα των αιρετών και ο αριθμός ειδικών συμβούλων και συνεργατών. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι εξακολουθούν να υπάρχουν διατάξεις που αφορούν την περίοδο μετά την 1η Ιανουαρίου 2029, με τις οποίες η ΚΕΔΕ διαφωνεί και θα συνεχίσει να διεκδικεί αλλαγές.
Παράλληλα, έκανε ιδιαίτερη αναφορά σε θετικές νομοθετικές ρυθμίσεις που αποτελούσαν πάγια αιτήματα της ΚΕΔΕ, όπως η δυνατότητα ομαδοποίησης δημοτικών ενοτήτων για την ανάθεση όμοιων δαπανών σε Δήμους και ΔΕΥΑ, η επιμήκυνση έως 35 έτη της αποπληρωμής δανείων από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και η απαλλαγή από τη φορολογία εισοδήματος της ΚΕΔΕ, της ΕΝΠΕ, των ΠΕΔ και των ΔΕΥΑ.
Αναφερόμενος στην ασφαλιστική και καταστατική αντιμετώπιση των αιρετών, χαρακτήρισε διαχρονικά προβληματική τη στάση της Πολιτείας, γνωστοποιώντας ότι η ΚΕΔΕ έχει ήδη αποστείλει σχετική επιστολή διαμαρτυρίας, ενώ επανέλαβε ότι θα συνεχίσει να διεκδικεί ουσιαστικές βελτιώσεις και στο ζήτημα της αντιμισθίας των αιρετών.
Ενημέρωση για ΕΠΑ, αξιολόγηση και ΥΔΟΜ
Ο Λ. Κυρίζογλου ενημέρωσε ακόμη το Διοικητικό Συμβούλιο για τη συμμετοχή του στην πρώτη συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης 2026-2030, προϋπολογισμού 23 δισ. ευρώ, υπογραμμίζοντας ότι οι Δήμοι πρέπει να έχουν ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό και τη χρηματοδότηση έργων τοπικής ανάπτυξης. Παράλληλα, έθεσε το ζήτημα της ολοκλήρωσης και αποπληρωμής έργων του Ταμείου Ανάκαμψης που καθυστέρησαν για λόγους ανεξάρτητους από τους Δήμους.
Για την αξιολόγηση των Δήμων, επανέλαβε ότι δεν μπορεί να αποδίδονται ευθύνες στην Αυτοδιοίκηση όταν το κεντρικό κράτος δεν εξασφαλίζει τους αναγκαίους πόρους, το προσωπικό και τα μέσα που απαιτούνται για την άσκηση των αρμοδιοτήτων της.
Τέλος, αναφερόμενος στις Υπηρεσίες Δόμησης, υπογράμμισε ότι η ΚΕΔΕ θα υπερασπιστεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας τη συνταγματικά κατοχυρωμένη αποκέντρωση και τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, προσβάλλοντας τη σχετική νομοθετική ρύθμιση, την οποία θεωρεί αντισυνταγματική.
Για την ενίσχυση της οδικής ασφάλειας
Στην συνεδρίαση παρέστη ο αν. υπουργός Μεταφορών Γιώργος Κώτσηρας, ο οποίος ενημέρωσε το Διοικητικό Συμβούλιο για το σύγχρονο πλαίσιο ενίσχυσης της οδικής ασφάλειας και την αξιοποίηση συστημάτων εποπτείας στο οδικό δίκτυο αρμοδιότητας των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Παρόντες ήταν επίσης ο διοικητής της Οδικής Υπηρεσίας Συστημάτων Εποπτείας και Ασφάλειας (ΟΔ.Υ.Σ.Ε.ΑΣ.) Γιάννης Μελάς, ο υποδιοικητής Κωνσταντίνος Κολοβός και ο νομικός σύμβουλος Στυλιανός Λεριός.
Στην παρουσίαση με τίτλο «Ο νέος εθνικός φορέας για την οδική ασφάλεια και η σχέση του με τους Δήμους», ο Γ. Κώτσηρας υπογράμμισε ότι οι Δήμοι αποτελούν σημαντικούς συμμάχους στην προσπάθεια ενίσχυσης της κουλτούρας οδικής ασφάλειας. Από την πλευρά του, ο κ. Μελάς ανέδειξε τη σημασία της συνεργασίας του νέου φορέα με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, με βασικό στόχο την προστασία της ανθρώπινης ζωής στους δρόμους, αλλά και τη δυνατότητα αξιοποίησης οικονομικών πόρων για έργα οδικής ασφάλειας και κοινές δράσεις ενημέρωσης των πολιτών.
