Η 4η εκδήλωση του κύκλου «Συζητάμε στο ΕΜΦΙΓ», με τίτλο «Από τη γνώση στην προστασία: Η συμβολή των λιμνών στο περιβάλλον και το κλίμα» πραγματοποιήθηκε στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου 2026.
Η συζήτηση ανέδειξε τη ζωτική σημασία των λιμνών για τη βιοποικιλότητα, την οικολογική ισορροπία και τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, εστιάζοντας στη σύνδεση της επιστημονικής έρευνας με τη συστηματική παρακολούθηση, τη διαχείριση και την αποκατάσταση των λιμναίων οικοσυστημάτων.
Ομιλήτριες της εκδήλωσης ήταν οι: Ιφιγένεια Κάγκαλου, Καθηγήτρια στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, η Βάσω Τσιαούση, Τοπική Συντονίστρια Έρευνας και Εκπαίδευσης στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή – ΕΚΒΥ και η Αναστασία Χατζημέντωρ, Ερευνήτρια στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή – ΕΚΒΥ.
Τη συζήτηση συντόνισε η Δρ. Θάλεια Μαυράκου, Διευθύντρια Έρευνας και Εκπαίδευσης του Μουσείου.
Από την έρευνα στη συστηματική παρακολούθηση
Η Ιφιγένεια Κάγκαλου ανέδειξε τις πολλαπλές πιέσεις που δέχονται οι λίμνες από τις ανθρώπινες δραστηριότητες και τη σημασία της μελέτης τους ως σύνθετων οικοσυστημάτων, πέρα από την εξέταση μεμονωμένων ειδών. Παράλληλα, αναφέρθηκε στις οικοσυστημικές υπηρεσίες των λιμνών και στα πολλαπλά οφέλη τους για τη φύση και την κοινωνία, από τη διατήρηση των φυσικών διεργασιών έως τον οικοτουρισμό και την πολιτιστική αξία τους.
Τη μετάβαση από την επιστημονική γνώση στην οργανωμένη παρακολούθηση παρουσίασε η Βάσω Τσιαούση. Το Εθνικό Δίκτυο Παρακολούθησης Λιμνών, που λειτουργεί από το 2012 με τη συμβολή του Μουσείου, καλύπτει σήμερα 75 σημαντικά λιμναία οικοσυστήματα, φυσικά και τεχνητά. Μέσα από συστηματικές μετρήσεις και επιστημονικούς δείκτες αξιολογείται η οικολογική τους κατάσταση και τεκμηριώνονται τα απαραίτητα μέτρα διαχείρισης.
Τα αποτελέσματα της προηγούμενης περιόδου αξιολόγησης καταδεικνύουν ότι πάνω από το 70% των φυσικών λιμνών βρίσκονταν σε κατάσταση κατώτερη της καλής, ενώ περίπου το 85% των τεχνητών λιμνών βρίσκονταν σε καλή ή υψηλότερη κατάσταση.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρθηκε η λίμνη Παμβώτιδα, η οποία βελτίωσε την ταξινόμησή της από κακή σε ελλιπή κατάσταση μεταξύ των περιόδων 2012–2015 και 2016–2021, χωρίς ωστόσο να έχει επιτευχθεί ακόμη ο στόχος της καλής κατάστασης. Αντίθετα, η λίμνη Κορώνεια εξακολουθεί να βρίσκεται σε κακή κατάσταση. Τα παραδείγματα αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της μακροχρόνιας παρακολούθησης για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων προστασίας.
Οι λίμνες και η κλιματική αλλαγή
Η Αναστασία Χατζημέντωρ παρουσίασε τον ρόλο των λιμνών στον κύκλο του άνθρακα και τη συμβολή τους στην κλιματική ισορροπία. Η ανθρώπινη παρέμβαση στο κλίμα και την ατμόσφαιρα, έχει προσδώσει μια νέα, κρίσιμη διάσταση στα οικοσυστήματα και τη διατήρησή τους. Παρά το γεγονός ότι τα οικοσυστήματα εκλύουν φυσικά αέρια του θερμοκηπίου, διαθέτουν παράλληλα τη δυναμική να λειτουργούν ως φυσικές δεξαμενές απορρόφησης. Η ικανότητά τους να δεσμεύουν το διοξείδιο του άνθρακα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής.
Στο πλαίσιο της ερευνητικής δραστηριότητας του Μουσείου, μελετάται η επίδραση της υδρολογίας, της διαχείρισης της στάθμης του νερού και της υγροτοπικής βλάστησης στη δέσμευση και τις εκπομπές άνθρακα, με περιοχή μελέτης τη λίμνη Κερκίνη και τη συμμετοχή σε ευρύτερη ευρωπαϊκή ερευνητική συνεργασία.
Η κλιματική αλλαγή, η μείωση των βροχοπτώσεων και η αυξανόμενη ζήτηση για νερό εντείνουν τις πιέσεις στα λιμναία οικοσυστήματα, καθιστώντας αναγκαία την ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων και την προστασία των φυσικών λειτουργιών τους.
Από την προστασία στην αποκατάσταση
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη εφαρμογής ουσιαστικών μέτρων αποκατάστασης. Η Ιφιγένεια Κάγκαλου αναφέρθηκε στη λίμνη Κάρλα, όπου οι τεχνικές υποδομές μπορούν να συνδυαστούν με λύσεις που βασίζονται στη φύση, ενισχύοντας τη βιοποικιλότητα και την οικολογική ανθεκτικότητα. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, η προσέγγιση αυτή συνοψίζεται στη φράση: «Γκρι όπου απαιτείται, πράσινο όπου μπορείς».
Παράλληλα, υπογραμμίστηκε ότι η επιστημονική γνώση και τα σχέδια διαχείρισης πρέπει να συνοδεύονται από την εφαρμογή συγκεκριμένων μέτρων και τη συστηματική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους. Η παρακολούθηση αποτελεί βασικό εργαλείο για να διαπιστώνεται εάν οι παρεμβάσεις οδηγούν πράγματι στη βελτίωση της οικολογικής κατάστασης των λιμνών, ιδιαίτερα υπό τις νέες συνθήκες που διαμορφώνει η κλιματική αλλαγή.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με ένα κοινό μήνυμα: η αποτελεσματική προστασία των λιμνών προϋποθέτει τη σύνδεση της επιστημονικής έρευνας με τη λήψη αποφάσεων, την εφαρμογή μέτρων αποκατάστασης και τη συνεργασία της Πολιτείας, της επιστημονικής κοινότητας και των τοπικών κοινωνιών.
Όπως χαρακτηριστικά τόνισε η Βάσω Τσιαούση, «αυτό που δεν παρακολουθούμε δεν μπορούμε να το διαχειριστούμε». Η πρόκληση, επομένως, δεν είναι μόνο να κατανοήσουμε καλύτερα τα λιμναία οικοσυστήματα, αλλά να αξιοποιήσουμε τη γνώση για την ουσιαστική προστασία τους και τη διατήρηση των πολύτιμων λειτουργιών τους για τη φύση, το κλίμα και τον άνθρωπο.
Ο κύκλος «Συζητάμε στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή» συνεχίζει να ενισχύει τον διάλογο ανάμεσα στην επιστημονική κοινότητα και την κοινωνία, αναδεικνύοντας σύγχρονα περιβαλλοντικά ζητήματα και τη σημασία της επιστημονικής γνώσης για την προστασία της φυσικής μας κληρονομιάς.
