Η πρόσφατη αστικοποίηση αντανακλά τις δύσκολες αποφάσεις και τις περίπλοκες λύσεις που έπρεπε να πάρει η κεντρική κυβέρνηση. Παραδοσιακά, οι Θιβετιανοί ήταν νομάδες. Ζούσαν σε μικρές οικογενειακές ομάδες και μετανάστευαν στα απέραντα υψίπεδα, σύμφωνα με τις εποχές και τις ανάγκες των ζώων. Παρά ταύτα διατηρούσαν δεσμούς με συγκεκριμένα βοσκοτόπια και με τους παρακείμενους οικισμούς. Για παράδειγμα, κάποια μέλη της οικογένειας έβοσκαν τα κοπάδια, ενώ κάποια άλλα καλλιεργούσαν το χωράφι ή συνέλλεγαν τα προϊόντα του δάσους, όπως ξυλεία, βότανα, μανιτάρια, τρούφες, κ.α.
Στα εποχικά ή ετήσια παζάρια που συνέπιπταν με τις μεγάλες θρησκευτικές γιορτές, όλοι συναθροίζονταν για να ανταλλάξουν προϊόντα, να ανταγωνιστούν στην τοξοβολία και την ιπποδρομία, να συσφίξουν τους δεσμούς αίματος και φιλίας, να ξαποστάσουν από τον καθημερινό κάματο, ή ακόμη να βρούνε σύζυγο. Οι απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής έχουν αλλάξει ριζικά αυτόν τον τρόπο ζωής. Η αστικοποίηση επέφερε αλλαγές στις μεταναστευτικές συνήθειες των κτηνοτρόφων, χωρίς όμως να απαλείψει τις τακτικές μετακινήσεις που ακολουθούν την εναλλαγή των εποχών και τις επιταγές της αγρανάπαυσης (ανά τριετία).
Οι αγρότες καλλιεργούν μικρά αγροτεμάχια σόγιας ή σιτηρών, κυρίως κριθαριού, φροντίζουν εκτεταμένα θερμοκήπια οπωροκηπευτικών και φρούτων, ή ακόμη συλλέγουν άγρια μανιτάρια και υποπροϊόντα του δάσους. Σε μερικές περιοχές φυτρώνουν σπάνια βότανα, μοναδικά στον κόσμο, τα οποία χρησιμοποιούνται ως πρώτες ύλες στην παραδοσιακή Θιβετανική φαρμακοποιία. Η περιοχή έχει ανακηρυχτεί προστατευμένος δρυμός κι επομένως απαγορεύονται δυο παραδοσιακές εργασίες, η υλοτομία και το κυνήγι άγριας πανίδας. Στα απέραντα δάση επικρατούν αιωνόβιες καστανιές και βελανιδιές στις εγχώριες παραλλαγές τους.
Η αλματώδης ανάπτυξη, η υπό εξέλιξη τουριστική υποδομή, η εμφανής άνοδος του βιοτικού επιπέδου, τουλάχιστον στις ανατολικές επαρχίες, δεν γίνονται κατανοητές χωρίς τη μαζική εισροή κεφαλαίων, τεχνογνωσίας και σχεδιασμού από την κεντρική κυβέρνηση. Στο Πεκίνο, μια επίσκεψη στην υπό εξέλιξη έκθεση για το Θιβέτ δίνει μια ιδέα του μεγέθους αυτής της εισροής. Η μεθοδικότητα των διαγραμμάτων, οι μαρτυρίες των φωτογραφιών και η ατέλειωτη σειρά επισήμων εγγράφων αποδεικνύουν την ισχυρή και αδιάκοπη βούληση του Πεκίνου να «δαμάσει» αυτήν την ατίθαση και απρόβλεπτη περιοχή. Ο εκσυγχρονισμός είναι σίγουρα ο καλύτερος και αποτελεσματικότερος τρόπος σε αυτό το εγχείρημα. Καθένας θέλει να έχει μια στέγη πάνω από το κεφάλι του, να στείλει τα παιδιά του στο σχολείο, να έχει σταθερή δουλειά, σύνταξη και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Η κεντρική κυβέρνηση έχει προωθήσει με το παραπάνω αυτούς τους τομείς. Σίγουρα δεν είναι με το αζημίωτο. Εκτός από την απλή αλήθεια ότι η οικονομική ευημερία δημιουργεί φιλήσυχους πολίτες, η Θιβετανική γη παραμένει ένας τεράστιος ανεκμετάλλευτος πλούτος.
Οι δυτικές επαρχίες αποτελούν την πλουτοπαραγωγική ραχοκοκαλιά του Αυτόνομης Περιοχής. Σε μεγάλο υψόμετρο, πάνω από πέντε χιλιάδες μέτρα, διανοίγονται ορυχεία διαφόρων και σπανίων μετάλλων, από χρυσό και χαλκό μέχρι ουράνιο. Ειδικές περιοχές εξειδικεύονται στην υλοτομία, η οποία υπάγεται σε αυστηρούς κανόνες αναδάσωσης. Τέλος, τα πολλαπλά φράγματα σε ολόκληρο το Θιβέτ επιτρέπουν την αποτελεσματική άρδευση ολόκληρης της Κίνας, εφόσον μερικοί από τους μεγαλύτερους ποταμούς της, όπως ο Γιανγκτσέ, πηγάζουν στα Θιβετανικά Ιμαλάια. Υπάρχει όμως ένα τίμημα στο επερχόμενο «Θιβετανικό θαύμα»: ο συστηματικός εκσινισμός μιας περιοχής, που μέχρι εξήντα χρόνια πρωτύτερα ήταν καθηλωμένη σε θρύλους και παραδόσεις, σε ήθη κι έθιμα και σε κοινωνικές δομές που ακόμη και σήμερα προκαλούν το ζωηρό ενδιαφέρον των ερευνητών.
Μέσα στη φτώχεια και τη δεισιδαιμονία τους, οι Θιβετιανοί αντιμετώπισαν με τρόπους ευρηματικούς, πρωτότυπους και αποτελεσματικούς τις αντίξοες συνθήκες στη Στέγη του Κόσμου. Επινόησαν ασυνήθιστους τρόπους επιβίωσης, ενώ παράλληλα ανέπτυξαν έναν μοναδικό πνευματικό πολιτισμό, αποδεικνύοντας όχι μόνον την αντοχή αλλά και την υπεροχή του ανθρώπου σε ακραίο περιβάλλον. Τέλος, η γλώσσα τους, περίτεχνη και ακριβής, υποχωρεί σταθερά μπροστά στην επικράτηση της επίσημης Κινεζικής. Οι Κινέζοι Θιβετανολόγοι, με πλήρη επίγνωση του διακυβεύματος, προσπαθούν να βρουν λύσεις που θα συμφιλιώνουν την παράδοση με τον εκσυγχρονισμό και την υλοποίηση του οικονομικού προγράμματος με τις ιδιαιτερότητες της περιοχής.
Μέσα από αυτές τις προσπάθειες, η Κίνα διαμορφώνει και στέλνει το μήνυμα ενός πολλά υποσχόμενου ανθρωπιστικού μοντέλου. Αν και αυτή τη στιγμή είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομική δύναμη του πλανήτη, το μέσο βιοτικό επίπεδο των κατοίκων της την κατατάσσει στις αναπτυσσόμενες χώρες. Πρωταρχικός στόχος είναι η απάλειψη των οικονομικών ανισοτήτων κυρίως μεταξύ αγροτών και αστών. Το Θιβέτ αποτελεί περίτρανο παράδειγμα αυτής της πολιτικής. Το κατά κεφαλήν εισόδημα της Αυτόνομης Περιοχής αυξάνεται ετησίως, αλλά υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος προς αυτήν την κατεύθυνση.
Το δεύτερο σκέλος του Κινεζικού ανθρωπιστικού μοντέλου αφορά την καθολική, άνευ εξαιρέσεων, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και συνταξιοδότηση για όλους. Τέλος η εκπαίδευση, παραδοσιακή Κινεζική αξία, είναι σήμερα υποχρεωτικά εννεαετής για όλα τα παιδιά. Κατά τη γνώμη των ιθυνόντων, η υλοποίηση αυτών των στόχων απαιτεί ολοένα και μεγαλύτερους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης, ώστε το κράτος να είναι σε θέση να ανταπεξέλθει στις αυξανόμενες δαπάνες. Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, οι ατομικές και κοινωνικές ελευθερίες απορρέουν από την οικονομική ευημερία. Είναι φανερό ότι η νέα μεσοαστική και μεγαλοαστική τάξη χαίρει σήμερα μεγαλύτερων ελευθεριών από την προηγούμενη δεκαετία, τόσο στους τομείς της ελευθερίας μετακινήσεων και πρόσβασης σε υπηρεσίες και αγαθά, όσο και στις ατομικές διεκδικήσεις. Χαρακτηριστικό αυτού του μοντέλου είναι ότι προσπαθεί να εξομαλύνει τις οικονομικές ανισότητες και να εξασφαλίσει μια αξιοπρεπή ζωή για όλους. Λίγες κοινωνίες έχουν αυτό το όραμα και ακόμη λιγότερες το έχουν προωθήσει σε ικανοποιητικό στάδιο.
Άραγε η Κίνα θα κερδίσει το στοίχημα; Το Θιβέτ είναι το βαρόμετρο των προθέσεών της.
Μαριάννα Μπενετάτου
Δρ. Συγκριτικής Φιλοσοφίας
