Το βιβλίο αυτό του Γιάννη Βαρβέρη αποτελεί το ύστατο ποιητικό αντίο στη μητέρα του. Είναι ποιήματα που έγραψε την τελευταία τριετία αποκλειστικά για Εκείνη, την αγαπημένη υπέργηρη μητέρα του. «Βαθέος γήρατος» λοιπόν η ενδέκατη κατάθεσή του, γι’ αυτή που του χάρισε τη ζωή.
Η ποιητική αυτή συλλογή μπορεί να διαβαστεί σαν ένας διάλογος μεταξύ παιδιού και μάνας.
Ο ποιητικός αυτός «διάλογος» ολοκληρώθηκε πριν από την αποδημία της μητέρας του. Στην κλινική όπου νοσηλευόταν Εκείνη, από τα βάθη της εξασθενημένης της συνείδησης, χωρίς να σκέφτεται τα δικά της βάσανα, λέει στο γιο της:
« – Άμα πεθάνω/ πώς θα ζήσω/ χωρίς εσένα;»
Αλίμονο, η μητρική απορία, που εξέφραζε μια βαθύτερη επιθυμία επανένωσης, έμελλε πολύ σύντομα να απαντηθεί. Δύο μήνες αργότερα έφυγε από τη ζωή και ο Γιάννης Βαρβέρης, για να συναντήσει τη μάνα του….
Λες και τον τράβηξε μαζί της στον άλλο Κόσμο…
Ο Γιάννης Βαρβέρης ήταν ο καλύτερος ποιητής της φουρνιάς του. Λιτός και περιεκτικός, έδωσε ένα νέο στυλ στην ποίηση. Υπαινικτικός, απέριττος, βαθύτατα στοχαστικός. Με βάθος σκέψης και μια πολυεπίπεδη, συχνά ανατρεπτική αντίληψη περί αλήθειας.
Όσοι δεν πρόλαβαν να τον ανακαλύψουν μέχρι τώρα αξίζει οπωσδήποτε να τον διαβάσουν έστω και μετά θάνατον. Φτωχός μεταξύ φτωχών, έζησε σαν πλούσιος…
«Όμως δεν ξέρω/πόσο αβάσταχτη/θα΄ταν χωρίς εμένα/η επιβίωσή σου./
Όταν πεθαίνει νέος/οι γέροι λέν πώς ήταν θέλημα θεού/όταν πεθάνει γέρος/πώς είχε πια γεράσει/όμως οι πάρα πολύ γέροι/εκτρέφουν πια/μια προσδοκία αθανασίας.»
Ο ποιητής είναι απαρηγόρητος για την απώλεια της μητέρας του και ζει σε διαρκή συνομιλία με τον θάνατο, τον «τρυφερό σύντροφό» του. Η παθιασμένη αγάπη για την μάνα και η οδύνη της απώλειας είναι στενά συνδεδεμένες.
Όλες οι μεταγενέστερες αγάπες στέκονται στη θέση εκείνης της πρώτης, απόλυτης αγάπης για τη μητέρα που αναπόφευκτα μένει πίσω. Το να γίνεις ένα πλήρες, γλωσσικό αρθρωμένο «εγώ» σημαίνει ότι προδίδεις τη συνολική πληρότητα της νηπιακής ηλικίας.
Ο ποιητής συσπειρώνεται, συγκεντρώνεται, δοκιμάζει τα όρια του λόγου και της σιωπής, αναδιπλώνεται. Το «Βαθέος γήρατος» είναι μια συλλογή άσκησης στη σιωπή που τον περιτριγυρίζει, μια άσκηση στην πύκνωση και στην έλλειψη, την απόκρυψη που σημαίνει. Σημαίνει το πένθος που δεν προέρχεται μόνο από την απώλεια της μάνας του, αλλά και από τη συνείδηση της ευθραυστότητας της ύπαρξης.
Το ταξίδι της ζωής στον Βαρβέρη, με αναπόδραστη κατάληξη στο θάνατο, χαρακτηρίζεται από τη διαρκή πάλη ανάμεσα στο αγύριστο ταξίδι και τη ζήση, η οποία συμπορεύεται με τον έρωτα, που την ανανεώνει και τη διαιωνίζει.
Ο ποιητής γράφει για να θυμάται .Όχι για να θυμάται αυτός, αλλά για να αντιπαλέψει τον σπαραγμό της λήθης. Ενσωματώνει τη θλίψη του στη γραφή. Το έργο του είναι ένα μέσο κατίσχυσης επί του θανάτου, όχι του δικού του, αλλά του θανάτου της αγαπημένης του μητέρας.
Η τελευταία του ποιητική συλλογή θα μπορούσε να διαβαστεί σαν μια εργασία πένθους που ξεκινάει με μια κραυγή οδύνης, σχεδόν σωματικής: «Πάντοτε ο τίτλος /είναι πρόβλημα./Όμως εδώ το δίλημμα/βαρύνει εσένα./Κατά την έκδοση/θα΄χεις αποφασίσει/ανάμεσα στα δυό: / «Βαθέος γήρατος»/ή/ «Ύπνου βαθέος»;
Ο στόχος του συγγραφέα είναι ευκρινής, μέσω του θανάτου καταφάσκει τη ζωή. Η ανθρώπινη δοκιμασία από τον θάνατο της μητέρας του, ώθησε τον Γιάννη Βαρβέρη να εξορκίσει το θάνατο γράφοντας μια ποιητική συλλογή για τη ζωή.
Το πιο βαρύ πράγμα που κουβαλάει αυτή η εξαίσια ποιητική συλλογή είναι το ασήκωτο βάρος της μνήμης.
Ο Γιάννης Βαρβέρης (Αθήνα, 1955-2011) σπούδασε νομικά. Εξέδωσε έντεκα βιβλία ποίησης, καθώς και μεταφράσεις ξένης λογοτεχνίας και αττικής κωμωδίας.
Από το 1976 έγραφε κριτική θεάτρου, τα κείμενα της οποίας έχουν συγκεντρωθεί σε έξι τόμους. Στα αγγλικά έχει μεταφραστεί από τον Philip Ramp το βιβλίο του Ο κύριος Φογκ, και στα σερβικά, από την Gaga Rosić, μια επιλογή ποιημάτων του με τον τίτλο Η πόλη και ο θάνατος.Του απενεμήθησαν: το Κρατικό Βραβείο Κριτικής-Δοκιμίου (1996), το Βραβείο του περιοδικού Διαβάζω (2002) και το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών – Ίδρυμα Πέτρου Χάρη (2010).
Κώστας Τραχανάς
