Περιμένοντας τους Βαρβάρους (περιμένοντας τη νέα Σταυροφορία που ετοιμάζουν οι Λατίνοι και οι Φράγκοι, για να ξαναλώσουν την Πόλη)… Μήπως οι βάρβαροι δεν βρίσκονται έξω από τα σύνορά μας, μήπως βρίσκονται μέσα στην κοινωνία μας, μέσα στη Χώρα μας; Μήπως οι αγώνες μας μικροί και μεγάλοι, προδοθήκανε και πουληθήκανε από μέσα; Μήπως είμαστε πολλαπλά προδομένοι από αυτοκράτορες, βασιλιάδες, πολιτικούς και θρησκευτικούς ηγέτες, ταγούς, κόμματα, συμπολεμιστές, συναδέλφους, συναγωνιστές, φίλους, συγγενείς και αδέλφια; Μήπως ζούμε κάθε μέρα την ιστορία του Άβελ και Κάιν, ενός αδελφοκτόνου πολέμου; Μήπως η κατάρα του γένους μας είναι να είμαστε μοιρασμένοι, διασπασμένοι και να έχουμε την τρομερή διχοστασία; Μήπως το κακό φυσικό μας είναι να χωριζόμαστε με το παραμικρό σε φατρίες; Μήπως η κοινωνία και η χώρα ευνουχίζει και σφάζει τα παιδιά της για να ξεπλύνει τις δικές της αμαρτίες; Ξυπνάμε και είναι ο νους μας πάντα στα νώτα μας, γιατί υιοί και πατεράδες, μανάδες και αδελφές είναι έτοιμοι με το μαχαίρι στο χέρι έτοιμο, για να μας αφανίσουν; Είναι η προδοσία και η ανεντιμότητα των ηγετών μας, το μεγαλύτερο ελάττωμα του Γένους και το πιο μελανό σημείο της Ιστορίας μας; Μήπως τελικά οι αγώνες και οι μάχες μπορεί να προδίδονται πάντα εκ των έσω, αλλά ποτέ, κανένας αγώνας δεν πήγε χαμένος; Δεν μπορούμε τελικά να στηριχτούμε σε κανέναν; Είμαστε ο εαυτός μας, αλλά είμαστε, κατά κάποιον τρόπο, και τμήμα του άλλου, του ΑΛΛΟΥ, του απέναντι, κι εμείς βαλθήκαμε να τον φάμε, τον τρώμε, τρώμε τον εαυτό μας; Μήπως ζούμε μέσα από τον άλλον, είμαστε ο ΑΛΛΟΣ; Μήπως τελικά δεν κινδυνεύουμε από τους άλλους, εμείς είμαστε ο μεγαλύτερος μας εχθρός , εμείς; Είναι αλήθεια ότι οι σπίθες φέρνουν συχνά πυρκαγιές; Μήπως τελικά τη λύση, στο πρόβλημα της χώρας μας, θα τη δώσει ένας… Σικελικός Εσπερινός;
Κεντρικοί ήρωες του βιβλίου είναι ο αυτοκράτορας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας Μιχαήλ Η΄ Δούκας Άγγελος Κομνηνός Παλαιολόγος, ο Πατριάρχης Αρσένιος, ο Κάρολος Ανδεγαυός, βασιλιάς της Νάπολης, ο Μάρκος και ο Ανδρέας Καλλέργης, ο Ισίδωρος, η Δέσποινα Ξυντατρίχη, ο Ιωσήφ και ο Πέτρος Ξυντατρίχης, η Αρετή Φιλανθρωπινή και η Αργυρή Χρυσοβελόνη.
Γιατί οι άνθρωποι που ζήσαμε όλη μας τη ζωή μαζί, είναι αλλαγμένοι; Γιατί όπου γυρίσουμε το βλέμμα γύρω μας βλέπουμε προσωπεία, μάσκες θεατρικές αντί για πρόσωπα; Είναι ο άνθρωπος, λύκος για τον άνθρωπο; Η έλλειψη εμπιστοσύνης στους ανθρώπους δεν σημαίνει απελπισία, δεν σημαίνει δρόμους φραγμένους, χωρίς προσμονή, χωρίς αύριο, χωρίς πίστη; Υπάρχει ζωή χωρίς προσδοκία; Ενωτικοί, ανθενωτικοί, Αρσενιάτες… είναι άλογα στον Ιππόδρομο; Μήπως όλοι είμαστε φανατικοί, παράσιτα, αρχομανείς, κόλακες, αμαθές πόπολο, υποκριτές, συμφεροντολόγοι, ζηλόφθονοι, συκοφάντες, φαρισαίοι και υποκριτές, ανθρωποφάγες ύαινες και τσακάλια, πτωματοφάγοι, απάνθρωπα, που στον νικητή στεκόμαστε μπροστά κεκυφώτες, που δεν έχουν πίστη ούτε και ιδανικά, που η μόνη μας έγνοια είναι ο εαυτός μας, που δεν έχουμε φραγμούς, που δεν έχουμε αναστολές, δεν ανήκουμε πουθενά, δεν είμαστε μέλη μιας κοινωνίας, της όποιας κοινωνίας για να ενδιαφερθούμε, δεν έχουμε πραγματικούς δεσμούς ούτε και υποχρεώσεις, αλλά μόνο μας μέλημα είναι να κερδίσουμε, κι αλίμονο, η εμπειρία διδάσκει ότι αυτό το ελεεινό ανθρώπινοι είδος σχεδόν πάντα κερδίζει; Για όλα στον κόσμο υπάρχουν όρια; Είναι η αλήθεια ψέμα, όταν η αλήθεια είναι μισερεμένη; Υπάρχει πρώτη αφήγηση και δεύτερη αφήγηση; Είναι η ματαιοπονία του πολέμου και η ματαιοδοξία του ανθρώπου οι μεγαλύτεροι εχθροί του, αν εξαιρέσουμε τις αρρώστιες και τις άλλες συμφορές; Είναι η μόρφωση το ευγενέστερο αγαθό σε αυτή τη ζωή; Τα μικρά παιδιά και τα ζώα αντιλαμβάνονται τα ανείπωτα; Ποιος άκουγε μια φωνή; Ποια ήταν αλαφροΐσκιωτη, ποια χαμένη στον κόσμο των ονείρων, ποια είχε το βλέμμα της χαμένο στα πέρατα, μακριά; Ποια είχε διαίσθηση, ενόραση, έκτη αίσθηση και φανέρωνε τα σκοτεινά αφανέρωτα; Τι ρόλο έπαιξε στην Σικελία η Δέσποινα Ξυνταστρίχη – Καλλέργη; Ποια ήταν η μυστική και επικίνδυνη αποστολή στη Σικελία; Έσωσε πάλι ο αυτοκράτορας Μιχαήλ την Πόλη; Ποιος διάβαζε τον άλλο, όπως εμείς διαβάζουμε τα βιβλία; Ποιοι δεν φανερώνουν πού κείτονται οι νεκροί, για να τους θάψουν οι συγγενείς τους; Ποιοι φοβούνται ακόμα και τους νεκρούς; Πόσες φορές θα επαναλαμβάνεται η ιστορία της Αντιγόνης; Ποιοι ήταν οι προδότες; Γιατί υπάρχει τόσο βαθύ μίσος μεταξύ των ανθρώπων; Τι σημαίνει η φράση «πες τσιτσιρί»; Τι ρόλο έπαιξαν οι αντιπαπικοί Χοχενστάουφεν, στη διαμάχη Βυζαντινών και του Καρόλου Ανδεγαυού και τι σχέση είχε η Ελένη, η κόρη της Αγίας Θεοδώρας της Άρτας; Συμμάχησε με τον εχθρό, τους Φράγκους, ο Μιχαήλ Β΄ Άγγελος Δούκας Κομνηνός, ο άρχοντας του Δεσποτάτου της Ηπείρου, εναντίον των στρατευμάτων της Νίκαιας, υπό τις διαταγές του Ιωάννη Παλαιολόγου, αδελφού του αυτοκράτορα, στη μάχη της Πελαγονίας; Τι ήταν ο Σικελικός Εσπερινός; Ποιος ήταν ο «ντοτόρε»; Ποιος ήταν ο Τζοβάνι ντι Πρότσιντα; Ποιος ήταν ο μυστικός πράκτορας; Ποιος ήταν ο Μάριο; Ποια ήταν το «μούλικο του Φράγκου»; Είναι δυνατόν τον αυτοκράτορα Μιχαήλ, τον απελευθερωτή της Κωνσταντινούπολης το 1261 μ.Χ., που μπήκε ξυπόλυτος στην Πόλη, από τη Χρυσή Πύλη, τον Νέο Κωνσταντίνο, τον δοξασμένο βασιλιά, να αρνήθηκε η Εκκλησία να τον θάψει, και τον άφησε άταφο, το χριστεπώνυμο πλήρωμα δεν αντέδρασε και τον θρηνούσαν και να τον πενθούσαν μόνο οι Μογγόλοι σωματοφύλακές του; Είναι αλήθεια ότι οι ταπεινοί οσμίζονται στον αέρα θαρρείς την στροφή που παίρνουν τα πράγματα και σπεύδουν να αρπάξουν την ευκαιρία, για να χτυπήσουν κι εκείνοι τους ισχυρούς που υπηρετούν, όταν εκείνοι πέσουν; Είναι δυνατόν κάποιοι να είναι σαν ακροβάτες, πιστοί στο Πατριαρχείο και αφοσιωμένοι στον αυτοκράτορα, ώσπου στην κατάλληλη στιγμή;… Είμαστε περικυκλωμένοι από παντού, ερίφια κυκλωμένα από λύκους; Όλοι απέναντί μας είναι λύκοι ντυμένοι με μηλωτή προβάτου; Γιατί οι άνθρωποι αλλάζουν γνώμη εύκολα και πάνε πάντα με τους πολλούς; Πόσο εύκολα αλλάζουν οι άνθρωποι; Το πόπολο το κυβερνούσαν πάντα οι ρασοφόροι; Είναι ο όχλος , αυτό το πολύχρωμο και πολύμορφο, χωρίς συγκεκριμένο πρόσωπο, και για αυτό ιδιαίτερα επικίνδυνο πλήθος, που το κατευθύνουν μορφές σκοτεινές και κρυμμένες, και πρέπει να φοβόμαστε περισσότερο; Ποιοι δεν λογάριαζαν τίποτα ακόμη και να πέσει δεύτερη φορά η Βασιλεύουσα; Μπορεί να φτάσει κάποιος στην κόλαση; Υπάρχει ελπίδα σε αυτόν τον κόσμο; Υπάρχει ζωή χωρίς ελπίδα; Είδεν άραγε τα πάντα όσα εποίησεν ο Θεός και καλά λίαν; Ξέρουμε τελικά πού στεκόμαστε, ποιοι είμαστε, πού ανήκουμε και ποιος είναι ο Άλλος; Πού τελικά ανήκουμε, στην Ανατολή ή στη Δύση;
Αυτά τα σκληρά ερωτήματα προσπαθεί να απαντήσει στο συγκλονιστικό βιβλίο «Σικελικός Εσπερινός», η μεγάλη Κυρία της Ελληνικής Λογοτεχνίας Ισμήνη Καπάνταη.
Πρόκειται για Αριστούργημα.
●●●
• Η Ισμήνη Καπάνταη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1939. Παντρεύτηκε τον Βάσο Καπάνταη και έχει έναν υιό. Άλλα έργα της είναι «Απειρωτάν και Τούρκων», «Η ιστορία της Ιόλης», «Η Φλώρια των νερών», «Το άλας της Γής», «Οκτώ φορές το δαχτυλίδι», «Με θέα τη ζωή» κ.ά.
ΚΩΣΤΑΣ ΤΡΑΧΑΝΑΣ
