Γράφει η Ειρήνη Τσιτσιπά
MSc ψυχολόγος ψυχοθεραπεύτρια
Τηλέφωνο: 6940 595622
Email: info@eirinitsitsipa.gr
Website: https://eirinitsitsipa.gr
instagram: @eirinitsitsipa
facebook: Eirini Tsitsipa, Psychologist – Psychotherapist
«Γιατί σε εμένα;», «Θα γίνω καλά;». Για πολλές γυναίκες, αυτές είναι οι πρώτες σκέψεις όταν ακούν τη διάγνωση. Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες παγκοσμίως· σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου 2,3 εκατομμύρια γυναίκες διαγιγνώσκονται με τη νόσο κάθε χρόνο.
Συχνά μιλάμε για την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση, και πολύ σωστά κάνουμε. Υπάρχει, όμως, και μια άλλη πλευρά της νόσου που χρειάζεται να αναδεικνύεται, ο τρόπος που επηρεάζεται η ψυχική υγεία μιας γυναίκας και το πώς βιώνει όσα ακολουθούν.
Οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία εμφανίζονται σε διαφορετικά στάδια της νόσου και συχνά επιμένουν και μετά τη θεραπεία. Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, περίπου μια στις τρεις γυναίκες εμφανίζει σημαντικά συμπτώματα άγχους και μια στις πέντε συμπτώματα κατάθλιψης, αμέσως μετά τη διάγνωση. Τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της ψυχολογικής φροντίδας ήδη από τη στιγμή της διάγνωσης.
Η στιγμή της διάγνωσης
Η ανακοίνωση της διάγνωσης συνοδεύεται συχνά από άρνηση, φόβο, θυμό, θλίψη, αβεβαιότητα, απόγνωση ή αίσθημα απώλειας ελέγχου. Η αναζήτηση εξήγησης, «Έκανα κάτι λάθος;», προκαλεί συχνά ενοχές, που μπορεί να επιβαρύνουν τη γυναίκα ακόμη περισσότερο. Παράλληλα, αναδύονται ανησυχίες για την υγεία και υπαρξιακά ερωτήματα για την απώλεια, τη θνητότητα και το μέλλον.
Ορισμένες γυναίκες βιώνουν μια διαδικασία πένθους για τη ζωή που είχαν πριν ή για τις αλλαγές που ενδέχεται να ακολουθήσουν. Κάθε γυναίκα, ωστόσο, αντιδρά διαφορετικά, και η ψυχολογική προσαρμογή επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες.
Οι προκλήσεις κατά τη θεραπεία
Οι σύγχρονες θεραπείες έχουν βελτιώσει σημαντικά την πρόγνωση, συχνά όμως συνοδεύονται από σωματικές και ψυχολογικές επιπτώσεις. Η κόπωση, οι παρενέργειες και οι αλλαγές στην καθημερινότητα επιβαρύνουν την ψυχική υγεία. Ορισμένες γυναίκες αντιμετωπίζουν, επίσης, δυσκολίες στη συγκέντρωση και τη μνήμη, που επηρεάζουν τη δουλειά και τις υποχρεώσεις τους.
Σημαντική είναι και η εικόνα σώματος
Οι χειρουργικές ουλές, η μαστεκτομή ή οι αλλαγές στο βάρος επηρεάζουν τον τρόπο που μια γυναίκα αντιλαμβάνεται το σώμα και τον εαυτό της. Η απώλεια μαλλιών είναι από τις πιο επιβαρυντικές παρενέργειες της θεραπείας για την ψυχική υγεία. Οι σωματικές αλλαγές αγγίζουν την αυτοεκτίμηση, την αίσθηση θηλυκότητας και τη σεξουαλικότητα.
Η σεξουαλική υγεία είναι μια συχνά παραμελημένη διάσταση. Μειωμένη επιθυμία, πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή και δυσκολίες στην οικειότητα εμφανίζονται συχνά κατά τη διάρκεια ή μετά τη θεραπεία. Οι δυσκολίες αυτές έχουν σωματικές και ψυχολογικές αιτίες, και είναι σημαντικό να αναγνωρίζονται και να αντιμετωπίζονται με κατάλληλη υποστήριξη.
Μετά τη θεραπεία: «Είμαι καλά τώρα;»
Η ολοκλήρωση της θεραπείας είναι σημαντικό ορόσημο, αλλά οι ψυχολογικές προκλήσεις δεν υποχωρούν απαραίτητα με τον ίδιο ρυθμό. Ένα από τα συχνότερα και πιο επίμονα βιώματα είναι ο φόβος της υποτροπής: «Κι αν εμφανιστεί ξανά;», «Τι θα δείξουν οι επόμενες εξετάσεις;».
Μια νέα σωματική ενόχληση ερμηνεύεται εύκολα ως ένδειξη επιστροφής της νόσου, και οι επανέλεγχοι συνοδεύονται συχνά από άγχος. Όταν ο φόβος γίνεται ιδιαίτερα έντονος, ενδέχεται να επηρεάσει τον ύπνο, τη διάθεση και τη λειτουργικότητα.
Παράλληλα, ορισμένες γυναίκες δυσκολεύονται να επιστρέψουν στην εργασία, να επαναπροσδιορίσουν τις σχέσεις τους ή να προσαρμοστούν στις αλλαγές του σώματός τους. Η επιστροφή στη ζωή μετά τη θεραπεία φέρνει, έτσι, νέες ανάγκες και προκλήσεις.
Πώς βοηθά η ψυχολογική υποστήριξη
Επιστημονικά τεκμηριωμένες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως η Γνωστική – Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία, μπορούν να βοηθήσουν τις γυναίκες να διαχειριστούν το άγχος, τα καταθλιπτικά συμπτώματα, την αβεβαιότητα και τον φόβο της υποτροπής, συμβάλλοντας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους.
Η ψυχολογική υποστήριξη βοηθά, επίσης, στη διαχείριση των αλλαγών στην εικόνα του σώματος, αλλά και σε πιο πρακτικά ζητήματα, όπως το πώς θα μιλήσει η γυναίκα στο παιδί της για τη διάγνωση ή πώς θα εκφράσει τις ανάγκες της στους οικείους της.
Άλλωστε, ο καρκίνος δεν εμφανίζεται απαραίτητα σε μια περίοδο όπου όλα τα υπόλοιπα στη ζωή είναι τακτοποιημένα. Μια γυναίκα μπορεί παράλληλα να βιώνει ένα πένθος, έναν χωρισμό, οικονομικές δυσκολίες ή να φροντίζει έναν ηλικιωμένο ή ασθενή γονέα. Γι’ αυτό, η ψυχολογική φροντίδα χρειάζεται να είναι εξατομικευμένη, να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες και τις συνθήκες ζωής κάθε γυναίκας και να αποτελεί μέρος της διεπιστημονικής αντιμετώπισης.
Ο ρόλος της οικογένειας
Το οικογενειακό περιβάλλον προσφέρει ουσιαστική υποστήριξη, τόσο πρακτικά όσο και συναισθηματικά. Η βοήθεια στις υποχρεώσεις του σπιτιού, η συνοδεία σε ιατρικά ραντεβού, εφόσον το επιθυμεί η ίδια η γυναίκα, και η προσεκτική ακρόαση έχουν μεγάλη σημασία. Αντί για παροτρύνσεις, όπως «πρέπει να είσαι δυνατή» ή «να σκέφτεσαι θετικά», είναι συχνά προτιμότερο να ρωτάμε: «Τι θα σε βοηθούσε αυτή την περίοδο;».
Η υποστήριξη δεν σημαίνει ότι αποφασίζουμε για τη γυναίκα, αλλά ότι σεβόμαστε τις ανάγκες, τις επιλογές και τον δικό της ρυθμό.
Η φροντίδα δεν σταματά στην αντιμετώπιση της νόσου
Ο φόβος, η θλίψη και η αβεβαιότητα αποτελούν κατανοητές αντιδράσεις απέναντι σε μια σοβαρή ασθένεια.
Όταν, όμως, η ψυχολογική δυσφορία επιμένει ή επηρεάζει τη λειτουργικότητα της γυναίκας, είναι σημαντικό να αναζητείται κατάλληλη υποστήριξη.
Η φροντίδα της ψυχικής υγείας αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ολοκληρωμένης αντιμετώπισης του καρκίνου του μαστού, από τη στιγμή της διάγνωσης έως και τη ζωή μετά τη θεραπεία. Γιατί στόχος δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση της νόσου, αλλά και η διατήρηση της καλύτερης δυνατής ποιότητας ζωής.
Αξίζει, όμως, να θυμόμαστε πως η πρόληψη παραμένει το πιο ισχυρό εργαλείο. Η αυτοεξέταση, η κλινική εξέταση και η μαστογραφία, σύμφωνα με τις οδηγίες των ειδικών, επιτρέπουν την έγκαιρη διάγνωση, η οποία αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες ίασης.
