Γράφει ο Λευτέρης Μαγιάκης
Μηχανολόγος – Ηλεκτρολόγος μηχανικός, δημοτικός σύμβουλος Αμαρουσίου
Όπως κάθε χρόνο στις 20 Μαρτίου γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Νερού. Η ΑΜΑΡΥΣΙΑ φιλοξένησε στις 3/3/2022 ένα άρθρο μου σχετικό με το νερό (1) και πριν ένα χρόνο σχετικό άρθρο του πρώην γενικού διευθυντή της ΕΥΔΑΠ Νίκου Τσούκα (2).
Στα προαναφερθέντα δημοσιεύματα της ΑΜΑΡΥΣΙΑΣ, περιλαμβάνεται η ιστορία της ΕΥΔΑΠ και το θέμα της διαχείρισης του νερού γενικά και σε περιόδους λειψυδρίας. Μια επανάληψη είναι χρήσιμη για να εκτιμήσουν όλοι το αγαθό αυτό, και να κατανοήσουν την προσπάθεια όσων εργάζονται νυχθημερόν για να τους το προσφέρουν.
Η απλή κίνηση με το άνοιγμα της βρύσης που παρέχει σε όλους τους κατοίκους της πρωτεύουσας οποιαδήποτε στιγμή όσο νερό θέλουν σε άριστη ποιότητα, δεν είναι κάτι τόσο απλό και αυτονόητο.
Πριν από 15 χρόνια ακριβώς, στις 31 Μαρτίου του 2011, υπήρξε µια πολύ σηµαντική καταστροφή σε ένα τµήµα του υδραγωγείου του Μόρνου. Δεν θυμάται σήμερα κανείς το γεγονός αυτό, γιατί δεν αξιολογήθηκε η σοβαρότητά του, όταν συνέβη. Και ο λόγος του ότι δεν το θυμάται σήμερα κανείς, οφείλεται στο ότι ολόκληρο το προσωπικό της ΕΥ∆ΑΠ κινητοποιήθηκε και ανταποκρίθηκε άµεσα και αποτελεσµατικά. ∆εν υπήρξε διακοπή της υδροδότησης σε κανένα σηµείο των περιοχών ευθύνης της, καθ’ όλο το χρονικό διάστηµα αποκατάστασης της βλάβης. Όπως πληροφορήθηκα, συντονιστής όλης της διαδικασίας επισκευής και αποκατάστασης της βλάβης ήταν ο τότε γενικός διευθυντής Στέφανος Γεωργιάδης.
Το νερό, που αποτελεί ζωτικής σημασίας αγαθό για τον άνθρωπο, είναι το τελευταίο που δεν έχει περάσει ακόμα πλήρως στον έλεγχο των ιδιωτών στην Ελλάδα. Έχει καταστεί πρωταρχικό γεωοικονομικό και γεωπολιτικό διακύβευμα ασφάλειας και θεωρείται δεδομένο ότι τον 21ο αιώνα θα αυξηθεί η ζήτησή του και οι υδάτινοι πόροι θα επιδεινωθούν επιπλέον, εξαιτίας της επαπειλούμενης κλιματικής κατάρρευσης. Γι’ αυτό επιβάλλεται η προάσπιση και η διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα του.
Επειδή οι εξελίξεις σχετικά με το ζήτημα της έμμεσης ιδιωτικοποίησής του είναι ραγδαίες, με τις συνεχείς κυβερνητικές μεθοδεύσεις και τις τελευταίες χρηματιστηριακές «επενδύσεις» (3), θα ήθελα να επισημάνω και τα παρακάτω.
1. Όταν πριν από λίγους μήνες, διαφαινόταν πρόβλημα λειψυδρίας για την Αθήνα, δημοσιεύματα στον Τύπο αναδείκνυαν το πρόβλημα, καταλογίζοντας στη διοίκηση του κ. Χ. Σαχίνη αβελτηρία, για τη μη έγκαιρη λήψη μέτρων που θα αντιμετώπιζαν την κατάσταση και έγραφαν: «Κυβερνητικοί παράγοντες εκτιμούν ότι θα χρειαστούν επενδύσεις άνω των 2 δισ. ευρώ τα επόμενα χρόνια, προκειμένου η ΕΥΔΑΠ να καλύψει το χαμένο έδαφος…»!
2. Παράλληλα ο κ. Γ. Στεργίου, πρόεδρος της ΕΥΔΑΠ ΑΕ διαβεβαίωνε ότι «…ότι η Αττική δεν βρίσκεται σε λειψυδρία και η αδιάλειπτη παροχή νερού σε 4,5 εκατομμύρια κατοίκους δεν τέθηκε εν αμφιβόλω ούτε για ένα λεπτό» (4), ενώ ο κ. Χάρης Σαχίνης διευθύνων σύμβουλος της ΕΥΔΑΠ ΑΕ διαβεβαίωνε μεταξύ των άλλων ότι: «Αν συνεχιστεί η ανομβρία, το νερό φτάνει για δυόμιση χρόνια» (5).
3. Πριν αλέκτωρ λαλήσει, η ΡΑΑΕΥ ενέκρινε την πρόταση της ΕΥΔΑΠ για μηνιαία αύξηση των τιμολογίων του νερού, σύμφωνα με την οποία η ΕΥΔΑΠ προβάλλει 17 λόγους που επιβάλλουν αυτή την αύξηση προκειμένου να ενισχυθεί «…η ανθεκτικότητα του συστήματος ύδρευσης και αποχέτευσης της Αττικής, ώστε να παραμείνει ασφαλές και ανθεκτικό στις προκλήσεις της κλιματικής κρίσης και τα δυσμενή φαινόμενα που αυτή προκαλεί, όπως η λειψυδρία…».
4. Κατ’ αυτόν τον τρόπο επιβεβαιώνεται η εκτίμηση(!) των κυβερνητικών παραγόντων, σύμφωνα με τα προαναφερθέντα δημοσιεύματα, ότι «…Για τον λόγο αυτό, η ΕΥΔΑΠ προχωρά σε ένα ανταποδοτικό σχέδιο επενδύσεων 2,5 δισ. σε μεγάλα έργα αναβάθμισης και εκσυγχρονισμού του υπάρχοντος δικτύου, αντικατάσταση παλαιών αγωγών, περιορισμό απωλειών νερού και ψηφιακή παρακολούθηση».
5. Η λογική της επιβολής ανταποδοτικών τελών για την «ανθεκτικότητα» της παροχής δημόσιων αγαθών, όπως το νερό, δεν είναι η πρώτη φορά που εφαρμόζεται. Φορτώνει στους καταναλωτές το κόστος που διαφορετικά θα έπρεπε να επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό ή να καταβληθεί από τους στρατηγικούς επενδυτές που συμμετέχουν στο κεφάλαιο εταιριών κοινής ωφέλειας και αποκομίζουν κέρδη από αυτό.
6. Στο διάστημα 2000-2024 διανεμήθηκαν προς τους μετόχους της ΕΥΔΑΠ 508 εκατ. ευρώ και προς το ελληνικό δημόσιο 72 εκατ. ετησίως. Ποσά που δεν κατευθύνθηκαν σε επενδύσεις εκσυγχρονισμού και αναβάθμισης των δικτύων, τις οποίες τώρα καλούνται να πληρώσουν οι καταναλωτές. Επενδύσεις που θα έπρεπε να είχαν γίνει εδώ και πολλά χρόνια, δεδομένου ότι η μείωση των αποθεμάτων λόγω ανομβρίας, εξ αιτίας της κλιματικής κρίσης, ήταν σε γνώση της διοίκησης.
7. Η επενδυτική λοιπόν άπνοια εκ μέρους της ΕΥΔΑΠ είναι η κύρια αιτία του κινδύνου της σημερινής λειψυδρίας στην Αττική. Τώρα, υπό το κράτος της έκτακτης ανάγκης, η υλοποίηση του σχεδίου «Εύρυτος», ύψους 2,5 δισ., είναι σίγουρο ότι θα οδηγήσει σε απευθείας αναθέσεις, μέσω fasttrack διαδικασιών, προς το μεγάλο κατασκευαστικό κεφάλαιο.
8. Ο ισχυρισμός ότι καταφεύγουν στις διαδικασίες αυτές λόγω του κινδύνου της λειψυδρίας, αλλά και έλλειψης προσωπικού εξειδικευμένου μάλιστα, είναι απόλυτα προσχηματικός, αφού η απαξίωση του ανθρώπινου δυναμικού συνειδητά ακολουθήθηκε από όλες τις διοικήσεις διαχρονικά. Η ΕΥΔΑΠ το 1999, πριν μπει στο Χρηματιστήριο, διέθετε περίπου 5.000 εργαζόμενους. Σήμερα ο αριθμός αυτός έχει μειωθεί σε περίπου 2.000.
9. Η επέκταση της ΕΥΔΑΠ χωρίς μόνιμες προσλήψεις του αναγκαίου προσωπικού επιδιώκει τη δημιουργία μιας ΕΥΔΑΠ κέλυφος ιδιωτικών συμφερόντων, με στόχο τη διανομή κερδών στους μετόχους.
10. Σε ό,τι αφορά τα μέτρα για τον περιορισμό της κατανάλωσης, αυτά δεν αφορούν τη μείωση της κατανάλωσης εκεί όπου αυτή είναι υψηλή και υδροβόρα, ούτε εισάγουν ουσιαστικά κίνητρα ή τιμολογιακά αντικίνητρα εξοικονόμησης. Δεν αυξάνονται οι χρεώσεις ούτε διαφοροποιείται η τιμολόγηση υδροβόρων χρήσεων, όπως datacenters, μεγάλες εγκαταστάσεις αναψυχής ή πισίνες εντός της Αττικής.
11. Χαρακτηριστική είναι η διατήρηση αμετάβλητου του τιμολογίου του μεγαλύτερου καταναλωτή, της HELLENiQ ENERGY (ΕΛΠΕ), με κατανάλωση περίπου 15 εκατ. κυβικών μέτρων ετησίως και καθορισμένη τιμή 0,55 €/m³. Η ένταξη του συγκεκριμένου καταναλωτή έστω στο γενικό βιομηχανικό τιμολόγιο θα απέφερε πρόσθετα έσοδα της τάξης των 7,5 εκατ. ευρώ ετησίως, ποσό απολύτως διαχειρίσιμο για μια επιχείρηση με καθαρή κερδοφορία περίπου 0,5 δισ. €/έτος.
12. Αντίστοιχα, στο έργο υδροδότησης του Ελληνικού (προϋπολογισμός 22 εκατ. ευρώ) παραβιάζεται η λογική πάγιας κανονιστικής αρχής σύμφωνα με την οποία το κόστος επεκτάσεων δικτύων λόγω μεγάλων ιδιωτικών επενδύσεων βαρύνει τον αιτούντα, με αποτέλεσμα να επιβαρύνεται η ΕΥΔΑΠ -και τελικά οι καταναλωτές- αντί της LAMDA DEVELOPMENT.
13. Η αύξηση άνω του 30% στο εμπορικό και βιομηχανικό νερό θα επιβαρύνει το κόστος παραγωγής, το οποίο πιθανότατα θα μετακυλιστεί στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών, επιβαρύνοντας εκ νέου τα νοικοκυριά, ενώ η αύξηση κατά 36% της ενίσχυσης των δημοτικών δικτύων και των παροχών των Δήμων θα επιφέρει μεγάλη αύξηση στα αντίστοιχα δημοτικά τιμολόγια ή τέλη.
14. Η επίκληση της κοινωνικής πολιτικής δεν αντέχει σε αριθμητικό έλεγχο. Ο μηδενισμός του παγίου αφορά ένα μικρό αριθμό, περίπου 60.000-80.000 καταναλωτών. Πρόκειται για περιορισμένη εξαίρεση, η οποία λειτουργεί ως επικοινωνιακό άλλοθι για μια γενικευμένη, οριζόντια επιβάρυνση της κοινωνικής πλειοψηφίας.
15. Μια ορθολογική διαχείριση επιβάλλει τη μείωση της κατανάλωσης νερού, και κατ’ επέκταση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, τόσο για την ύδρευση όσο και για την άρδευση. Ενδεικτικά αναφέρονται: 1.
Τα ΕΛΠΕ γιατί να μην επαναχρησιμοποιούν το νερό; 2. Τα νέα ξενοδοχεία που κατασκευάζονται στην Αττική και στην Περιφέρεια γιατί μην επαναχρησιμοποιούν το νερό από τους νιπτήρες για χρήση στις τουαλέτες; Σημειωτέον ένα ποσοστό 25-30% της συνολικής ημερήσιας κατανάλωσης καταλήγει στην αποχέτευση. Γιατί δεν λαμβάνονται μέτρα άσκοπης κατανάλωσης και ορθολογικής χρήσης του νερού για άρδευση και επιχειρήσεις;
16. Η αποδοχή από την πλευρά της ΡΑΑΕΥ της εφαρμογής από την ΕΥΔΑΠ του εύλογου και επιτρεπόμενου σταθμισμένου μέσου κόστους κεφαλαίου (WACC) εισάγει μια θεμελιώδη μετατόπιση: από το νερό ως δημόσια υπηρεσία στο νερό ως κεφάλαιο που «δικαιούται απόδοση»! Με αυτόν τον μηχανισμό, το ρίσκο μηδενίζεται για την εταιρεία και μεταφέρεται εξ ολοκλήρου στην κοινωνία. Αυτή είναι όμως ακριβώς η απαραίτητη προϋπόθεση για την είσοδο στο κύκλωμα του νερού των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων, όπως ακριβώς συμβαίνει και με την ενέργεια, την παραχώρηση των εθνικών οδών με διόδια, τη διαχείριση των απορριμμάτων.
17. Από τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό πως στόχος όλων των φανερών και υπόγειων μεθοδεύσεων, δεν είναι ούτε η μείωση της κατανάλωσης του νερού, ούτε η αναβάθμιση και ο εκσυγχρονισμός του υπάρχοντος δικτύου, αλλά η ασύστολη κερδοσκοπία. Θεωρώντας ότι τα αποθέματα είναι ανεξάντλητα και το νερό εμπορικό προϊόν…
ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ
Όταν γραφόταν αυτό το άρθρο, δεν είχε βγει σε διαβούλευση το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (8), το οποίο, στο (Κεφάλαιο Γ’ άρθρα 63-70), εισάγει ρυθμίσεις για τις εταιρείες ύδρευσης και αποχέτευσης. Μεταξύ άλλων καταργεί κάθε έννοια αντικειμενικότητας στις προσλήψεις θέτοντας αυτές εκτός ΑΣΕΠ (άρθρο 70) ενώ επιβάλλει την επιλογή γενικών διευθυντών από την αγορά (άρθρο 67).
Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει πλήρως τις εκτιμήσεις μας για ιδιωτικοποίηση της ΕΥΔΑΠ.
Αφού πρώτα την αποψίλωσαν (μαζί και την ΕΥΑΘ) από μόνιμο και έμπειρο προσωπικό, τώρα την παραδίδουν σε ιδιωτικά συμφέροντα, τα οποία και διευκολύνουν να προσλάβουν προσωπικό με βάση τα δικά τους κριτήρια της «αγοράς» και όχι τα αντικειμενικά κριτήρια του ΑΣΕΠ, όπως επιβάλλει το γενικότερο δημόσιο συμφέρον.
