Γράφει ο Δημήτριος Κοτσώνης
Πολιτικός μηχανικός
Με αφορμή ανακοίνωση του Συλλόγου Φίλων του Δάσους Συγγρού, θεωρώ αναγκαίο να τεθεί με σαφήνεια ένα ευρύτερο ζήτημα: ο προορισμός και η χρήση των ιστορικών κτηρίων που αποτελούν μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της Αθήνας και της Αττικής.
Η Βίλα Συγγρού
Η Βίλα Συγγρού δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιείται ως χώρος εγκατάστασης υπηρεσιών του Υπουργείου. Ένα τέτοιο ιστορικό κτήριο πρέπει να αποδοθεί στην κοινωνία και στους Δήμους και να αξιοποιηθεί ως χώρος πολιτισμού, βιβλιοθήκης, φιλολογικών και άλλων εκπολιτιστικών εκδηλώσεων, καθώς και αναψυχής των επισκεπτών του Δάσους Συγγρού.
Οι όποιες περιορισμένες υπηρεσίες του Υπουργείου που είναι αναγκαίες για τη λειτουργία του Ιδρύματος μπορούν να μεταφερθούν στα άλλα διαθέσιμα κτήρια του Ιδρύματος, ώστε η Βίλα να αποκατασταθεί στον φυσικό της ρόλο ως χώρος πολιτισμού και κοινωνικής χρήσης.
Όταν αναφέρομαι στη δυνατότητα λειτουργίας αναψυκτηρίου, εννοώ μια ήπια και απολύτως συμβατή με τον χαρακτήρα του χώρου χρήση: απλά σάντουιτς -όχι τοστ-, καφέ σε χάρτινα κύπελλα, νερό και απλά αναψυκτικά. Παράλληλα, ο χώρος θα μπορούσε να φιλοξενεί μικρές φιλολογικές, εκπαιδευτικές και εκπολιτιστικές εκδηλώσεις.
Η οργάνωση και διαχείριση αυτών των δραστηριοτήτων θα μπορούσε, ενδεχομένως, να ανατεθεί στο Μουσείο Γουλανδρή, το οποίο διαθέτει την απαραίτητη εμπειρία και τεχνογνωσία για την ανάδειξη του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου του χώρου.
Η περίπτωση της Βίλας Καζούλη
Ανάλογη είναι και η περίπτωση της Βίλας Καζούλη. Είναι δύσκολο να δικαιολογηθεί η χρήση ενός τόσο σημαντικού ιστορικού κτηρίου για υπηρεσίες του Υπουργείου Περιβάλλοντος, όταν το ίδιο το Υπουργείο βρίσκεται σε πολύ μεγάλη απόσταση.
Εύλογα τίθεται το ερώτημα: τι είδους υπηρεσίες είναι αυτές που μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά, όταν στεγάζονται σε απόσταση τόσο μεγάλη από την κεντρική έδρα του Υπουργείου;
Η Βίλα Καζούλη θα έπρεπε να αποδοθεί στην κοινωνία και στους πολίτες και να αξιοποιηθεί με τρόπο αντάξιο της ιστορικής και αρχιτεκτονικής της αξίας.
Το ίδιο θα πρέπει να εξεταστεί και για την απέναντι ακάλυπτη έκταση, ακόμη και στην περίπτωση που αυτή ανήκει στο Νοσοκομείο ΚΑΤ. Δεν είναι δυνατόν ένας τόσο σημαντικός ελεύθερος χώρος να παραμένει στη σημερινή του κατάσταση, με απλή και περιορισμένη συντήρηση της χαμηλής, καχεκτικής βλάστησης.
Αντίθετα, θα πρέπει πρώτα να αναβαθμιστεί ουσιαστικά ως χώρος πρασίνου και στη συνέχεια να εξεταστεί η κατάλληλη χρήση του. Κατά τη γνώμη μου, θα πρέπει να αποκλειστεί η μετατροπή του σε χώρο δομημένων εγκαταστάσεων του Νοσοκομείου, ώστε να διατηρηθεί και να αναδειχθεί ο χαρακτήρας του ως ελεύθερου χώρου πρασίνου.
Τι νόημα έχει να παραμένουν αναξιοποίητοι τόσο μεγάλοι χώροι πρασίνου, ενώ ταυτόχρονα θεωρούμε ότι οι ανάγκες των πόλεων για ελεύθερους χώρους μπορούν να καλυφθούν με μικρές εκτάσεις τριών ή τεσσάρων στρεμμάτων;
Το ζήτημα των υδάτων στη Βίλα Φιλντισάκου
Υπάρχει, όμως, και ένα ακόμη ζήτημα που συνδέεται άμεσα με την προστασία και την αναβάθμιση του Δάσους Συγγρού.
Στη Βίλα Φιλντισάκου, η οποία αποτελούσε τμήμα του Δάσους Συγγρού, λειτουργεί σε 24ωρη βάση αντλία, η οποία αντλεί νερά από υπόγειο χώρο που έχει κατασκευαστεί παράνομα και σήμερα έχει εγκαταλειφθεί. Η συνεχής άντληση, πέρα από τα ζητήματα που ενδέχεται να δημιουργεί για τις γειτονικές ιδιοκτησίες, αποδεικνύει ότι υπάρχει εκεί σημαντική ποσότητα υπόγειου νερού.
Το νερό αυτό θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για την άρδευση του Δάσους Συγγρού, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην αναβάθμιση της βλάστησής του. Θα μπορούσε, επιπλέον, να εξεταστεί η αξιοποίησή του για την άρδευση του πρασίνου κατά μήκος των λεωφόρων Κηφισιάς, Βασιλέως Κωνσταντίνου και Ανδρέα Συγγρού, ακόμη και με φυσική ροή όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό, καθώς και για την άρδευση του ευρύτερου συγκροτήματος του Βυζαντινού Μουσείου – Ρηγίλλης.
Και όμως, σύμφωνα με τις επανειλημμένες αναφορές που έχουν γίνει προς την ΕΥΔΑΠ, το νερό αυτό εξακολουθεί να διοχετεύεται στους αγωγούς ομβρίων.
Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα παράδοξο σε μια πόλη που αντιμετωπίζει σοβαρό ζήτημα λειψυδρίας. Θα έπρεπε να εξετάζεται συστηματικά η αξιοποίηση των υδάτων που αντλούνται από υπόγειους χώρους κτηρίων και εγκαταστάσεων της Αθήνας, όπως συμβαίνει, μεταξύ άλλων, σε υπόγεια κτηρίων αλλά και στους σταθμούς του ΜΕΤΡΟ.
Τα ιστορικά κτήρια ανήκουν στην κοινωνία
Τα παραδοσιακά κτήρια, όπως και εκείνα που έχουν χαρακτηριστεί Νεώτερα Μνημεία, δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπίζονται απλώς ως κελύφη που πρέπει να διατηρηθούν ή ως αντικείμενα φωτογράφισης.
Προορισμός τους είναι να παραμένουν ζωντανά, να χρησιμοποιούνται από το κοινό και να συμβάλλουν στην καλλιέργεια, την παιδεία και τον πολιτισμό.
Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν ολοκληρώνεται με τη διατήρηση της εξωτερικής μορφής ενός κτηρίου. Ο πραγματικός στόχος της προστασίας πρέπει να είναι η ουσιαστική επανάχρησή του προς όφελος της κοινωνίας.
Πολύ περισσότερο, δεν είναι αποδεκτό ιστορικά κτήρια τέτοιας αξίας να χρησιμοποιούνται για λειτουργίες που μπορούν να στεγαστούν σε άλλα, καταλληλότερα κτήρια.
Η Βίλα Συγγρού, ειδικότερα, θα μπορούσε να αποτελέσει έναν εξαιρετικά σημαντικό χώρο πολιτισμού και, ενδεχομένως, να συνδεθεί λειτουργικά και με την επέκταση και τις δραστηριότητες του Μουσείου Γουλανδρή.
Η αξιοποίηση αυτών των κτηρίων δεν αποτελεί πολυτέλεια. Αποτελεί υποχρέωση απέναντι στην πολιτιστική κληρονομιά και στους πολίτες που δικαιούνται να την απολαμβάνουν.
