Νικόλαος Πλαστήρας και Πηνελόπη ∆έλτα, δυο διάσηµοι φίλοι και δυο σηµαντικές προσωπικότητες που ξεχώρισαν στην σύγχρονη ελληνική ιστορία. Ο γνωστός από την δηµόσια ιστορία «Μαύρος Καβαλάρης», ο εµπειροπόλεµος, ο έντονος πολιτικός και ο µαχητικός στρατηγός Νικόλαος Πλαστήρας, αλληλογραφεί µε την πασίγνωστη διανοούµενη – συγγραφέα και καλή του φίλη Πηνελόπη ∆έλτα παρουσιάζοντας µια πολιτική επικοινωνία µε βενιζελικό πάθος δίχως «φίλτρο»!
Κοινό χαρακτηριστικό γνώρισµα αυτής της φιλίας που εκτυλίσσονταν προπολεµικά του Β Παγκοσµίου Πολέµου ήταν φυσικά ο βενιζελισµός ο ιδεολογικός προσανατολισµός που πρέσβευαν. Από τον Ά Παγκόσµιο Πόλεµο έως και στα µέσα του Β Παγκοσµίου Πολέµου η ελληνική κοινωνία είναι πολιτικά διχασµένη στο ιδεολογικοπολιτικό δίπολο «βενιζελικοί – αντιβενιζελικοί». Ο Νικόλαος Πλαστήρας χρόνια στο πλευρό του µεγάλου πολιτικού ανδρός Ελευθερίου Βενιζέλου ασπάστηκε προφανώς τον πολιτικό αέρα του βενιζελισµού που την δεκαετία των πολέµων 1912 – 1922 συγκεράζονταν ταυτόχρονα µε το εθνικιστικό ιδεολόγηµα της Μεγάλης Ιδέας αλλά και µε τον πολιτικό φιλελευθερισµό.
Ο βενιζελισµός του Πλαστήρα τουλάχιστον πιο συγκεκριµένα στα χρόνια του Μεσοπολέµου εκδηλώνονταν σε µια πιο ριζοσπαστική µορφή αφήνοντας στην θεωρία τις φιλελεύθερες δηµοκρατικές καταβολές του. Ο Πλαστήρας ήταν συνάµα κι ένας σκληροτράχηλος στρατιωτικός που σε κάποιες περιπτώσεις προτίµησε να ακολουθήσει την πολιτική των κινηµάτων, του αντικοινοβουλευτισµού και κάποιων εν δυνάµει «δικτατορικών» βραχύβιων διακυβερνήσεων. Αυτό το πολιτικό µονοπάτι ακολούθησε το 1922 και ανέλαβε εξουσία ενώ τα έτη 1933 και 1935 απέτυχε. Αξιοσηµείωτο είναι να πούµε ότι θα µπορούσε χαρακτηριστεί ως ο «αντ’ αυτού» πολιτικός πασπαρτού αφού και στις τρείς περιπτώσεις ως ευρύτερη επιδίωξη των πραξικοπηµάτων του παρουσιάζεται ευκαιριακά η απόδοση της εξουσίας στον αρχηγό του κόµµατος των Φιλελευθέρων.
Η Πηνελόπη ∆έλτα µε την σειρά της γόνος της βαθιά φιλοβενιζελικής οικογένειας Μπενάκη καθ’ ότι ο πατέρας της Εµµανουήλ Μπενάκης ήσαν πολύ φίλος µε τον Βενιζέλο και βουλευτής του στην παράταξή του, εκδήλωνε τον βενιζελισµό σε θεωρητικό και πνευµατικό επίπεδο µέσα από τα έργα της όπως άρµοζε σε µια µεγαλοαστή πατριώτισσα συγγραφέα που ήταν υπέρµαχος της εθνικής ολοκλήρωσης και του εκσυγχρονισµού της Ελλάδος.
Στην αλληλογραφία των δυο αυτών φίλων κυρίως τα χρόνια της δεκαετίας του 1930, αποκαλύπτεται το πάθος τους για την βενιζελική ιδεολογία ξαφνιάζοντας τον αναγνώστη ενδεικτικά από µια σειρά επιστολών.
Ο Πλαστήρας µετά το αποχτηµένο κίνηµά του το 1933 φεύγει από την Ελλάδα, εγκαθίστανται στην Γαλλία κι εκεί τα Χριστούγεννα δηλώνει σε επιστολή του στην ∆έλτα πως θα τα περάσει συντροφιά µε την οικογένεια Βενιζέλου. Τον Γενάρη του 1934 η ∆έλτα από την Κηφισιά στέλνει επιστολή στον Πλαστήρα και δηλώνει την αγανάκτησή της για την διακυβέρνηση του αντιβενιζελικού Τσαλδάρη περιγράφοντας στον δέκτη την κατάσταση που επικρατεί στην χώρα όπου όπως σηµειώνει επικριτικά η ίδια κυριαρχεί η ψευτιά, η κοροϊδία, η υποκρισία, η µπερµπαντιά, η ανηθικότητα και η βρωµιά που διαχέεται από το αντίπαλον Λαϊκό Κόµµα η οποία έχει οσµή πεθαµένου ζώου. Κλείνει την επιστολή η ∆έλτα ειρωνευόµενη µε µια φράση από τον Ντάντε που δηλώνει προβληµατισµό µεν και ψυχρή σιγή δε για τα τεκταινόµενα.
Τον Μάρτη του 1934 από τις Κάννες απαντά ο Πλαστήρας και σηµειώνει µεταξύ πολλών άλλων στην επιστολή του αυτή πως στην θέση τότε υπουργού εξωτερικών που κατείχε ο αντιβενιζελικός ∆.Μάξιµος, θα έπρεπε να αναλάµβανε η ∆έλτα καθώς θα έπραττε διαφορετική καλύτερη πολιτική. Τέλη Μαρτίου η ∆έλτα απαντάει στον Πλαστήρα µε επιστολή της όπου στην ουσία «πλέκει» το εγκώµιο της στρατιωτικής του δράσης στην Μακεδονία, στην Μικρά Ασία, στην Ουκρανία αλλά και την µαχητικότητα της αµυνήτικης πολιτικής του στην Θεσσαλονίκη χαρακτηρίζοντας αυτές τις περιόδους ως τα «ωραιότερα κεφάλαια της ελληνικής ιστορίας», µιλώντας φυσικά για χρόνια των ένδοξων διακυβερνήσεων του Βενιζέλου όπου επεκτάθηκε εδαφικά η Ελλάς. Η ∆έλτα συνεχίζει αναφέροντας τον ενθουσιασµό του Βενιζέλου µετά το προσωπικό τετ α τετ που είχε µαζί του στην οικία της στην Κηφισιά την ώρα που του ανακοίνωνε το σχέδιο για την έκδοση των στρατιωτικών κατορθωµάτων του Πλαστήρα.
Τον Αύγουστο του 1934 η ∆έλτα σε επιστολή της προς τον Πλαστήρα από την Αυστρία κακοχαρακτηρίζει τον πρωθυπουργό Παναγή Τσαλδάρη ως «ψοφίµι» και τον συνεργάτη του Γεώργιο Κονδύλη ως «τσοπανόσκυλο» παρουσιάζοντας τους να έχουν αρρωστήσει την Ελλάδα και η µόνη λύση για εθνική ελευθερία και περηφάνια που προβλέπει είναι η εµπλοκή του Πλαστήρα και ο ερχοµός του Βενιζέλου. Συνεχίζει η ∆έλτα ακάθεκτη να κοσµεί µε ένα σωρό επιπλέον χαρακτηρισµούς τον Τσαλδάρη παροµοιάζοντάς αυτόν και το περιβάλλον του ως ένα σάπιο δύσοσµο πεπόνι και ως µια παρέα φονιάδων. Θρασύδειλους µπροστά στην αίγλη του Βενιζέλου και νοσταλγούς δικτατορίας αγκαζέ µε την ακροδεξιά του Μεταξά αποκαλεί επιπλέον τους κυβερνώντες καθώς δεν παραλείπει να τους «στολίσει» ως µασκαράδες και χρηµατολάγνους. Τέλη Αυγούστου απαντά ο Πλαστήρας στην ∆έλτα και υποστηρίζει πως η µόνη διέξοδος για να µπορέσουν να απαλλαγούν από τον «πονηρό» όπως σηµειώνει Τσαλδάρη είναι η «Ευζωνική Πολιτική» (πραξικόπηµα), η προσωπική µέθοδος του καρδιτσιώτη στρατηγού ώστε να επαναφέρουν τον Βενιζέλο ο οποίος υποστηρίζει πως ήταν ψυχικά αποκαµωµένος και λειτουργούσε µε το «γάντι».
Τον Σεπτέµβριο του 1934 η ∆έλτα σε επιστολή της στον Πλαστήρα εκφράζεται απαξιωτικά για την νοηµοσύνη του Ιωάννη Θεοτόκη υπουργού του Τσαλδάρη στα πλαίσια των γεγονότων της παραίτησης του πρώτου, ενώ αρκετά αργότερα τον Οκτώβριο του 1935 η ∆έλτα εκθέτει στον Πλαστήρα µια πολιτική ατµόσφαιρα φίµωσης της κοινής γνώµης έναντι των κακώς κειµένων των αντιβενιζελικών στοιχείων. Τον ∆εκέµβρη του 1935 ο Πλαστήρας αποδοκιµάζοντας και την επόµενη κυβέρνηση ∆εµερτζή (που ενείχε αρκετούς αντιβενιζελικούς) γράφει αγανακτισµένος προς την ∆έλτα πως η χώρα τον τελευταίο καιρό κυβερνάται από «κοµπογιανίτες», «ανθρωπάρια», «τυράννους» και «φαιδρούς» πολιτικούς τους οποίους και κατηγορεί ως υπαίτιους για την κατάντια της πατρίδος του.
Τον Γενάρη του 1936 ο Πλαστήρας γράφει στην ∆έλτα για τις ελπίδες του στις προσεχείς εκλογές να εκλεγεί δηµοκρατική κυβέρνηση. Στις επιστολές που ανταλλάσσουν οι δυο αντιβασιλικοί φίλοι τον Γενάρη και τον Φλεβάρη του 1936, φαίνεται να συζητούν το σκηνικό πως ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ λειτουργεί ενωτικά για όλους τους Έλληνες µε πατριωτικό τρόπο αφήνοντας πίσω τον πολιτικό εµφύλιο βασιλικών – βενιζελικών. Αυτή την άποψη η ∆έλτα στηρίζει πλήρως ενώ ο Πλαστήρας δεν την συµµερίζεται. Τέλος τον Μάρτιο του 1936 µε αφορµή τον θάνατο του Βενιζέλου οι δύο φίλοι επιστολογραφούν λακωνικά µε την ∆έλτα να σηµειώνει το γεγονός ως «µεγάλη εθνική συµφορά» και τον Πλαστήρα να της απαντά για «εθνική απώλεια».
ΠΗΓΕΣ:
– Αρχείο Π.Σ.∆έλτα, Β’, «Νικόλαος Πλαστήρας», εκδ:ΕΡΜΗΣ, Αθήνα, 1979
– Πηνελόπη ∆έλτα: εξήντα χρόνια από το θάνατό της: πρακτικά διηµερίδας (Νέα Κίος-Κρανίδι), 18-19 Ιουνίου 2001 / Γραφείο Σχολικών Συµβούλων ∆ηµοτικής Εκπαίδευσης Νοµού Αργολίδας, συλλογικό
