Γράφει η Ειρήνη Χαϊδή
Ειδική Παιδαγωγός, Επιστημονικός συνεργάτης ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος
Γράφει η Λιζέτα Μπακόλα Φιλόλογος, Ειδική Παιδαγωγός, Επιστημονικός συνεργάτης ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος
H ισότητα των φύλων είναι ζητούμενο σε όλες τις κοινωνίες και αποτελεί ένα βασικό στόχο όλων μας, καθώς επίσης και η ένταξη των ατόμων με αναπηρία και ιδιαίτερα των γυναικών. Στο παρόν άρθρο γίνεται μια αναφορά για την επικρατούσα κατάσταση ως προς τη θέση των ανάπηρων γυναικών στην κοινωνία, την αντιμετώπισή τους καθώς και τους τρόπους εξάλειψης του αποκλεισμού τους και την αποδοχή τους ως ισότιμα μέλη στην κοινωνία.
Σύμφωνα με την εκπρόσωπο του ΟΗΕ, Elizabeth Lockwood, τα άτομα με αναπηρία περιλαμβάνονται, σιωπηρά, σε όλους τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (Sustainable Development Goals), όπως ο στόχος 4, που δηλώνει «να εξασφαλιστεί η χωρίς αποκλεισμούς και δίκαιη ποιοτική εκπαίδευση και να προωθηθούν οι ευκαιρίες δια βίου μάθησης για όλους», που αν εφαρμοστεί, ο κόσμος μας θα γίνει πιο ίσος για όλους τους ανθρώπους ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, αναπηρίας, φυλής, εθνικότητας, καταγωγής, θρησκείας, οικονομικής ή άλλης κατάστασης.
Είναι ευρέως γνωστό ότι όλα τα άτομα, γυναίκες, κορίτσια, άντρες και αγόρια με αναπηρίες αντιμετωπίζουν διακρίσεις και αποκλεισμό στην εκπαίδευση, την απασχόληση καθώς και σε βασικές υπηρεσίες. Είναι επίσης παραδεκτό ότι οι γυναίκες με αναπηρία βιώνουν περισσότερες διακρίσεις και αποκλεισμούς· αφ’ ενός γιατί έχουν αναπηρία, αφ’ ετέρου γιατί είναι γυναίκες. Τα άτομα αυτά δεν έχουν θέση, δεν αναφέρονται, δεν συμπεριλαμβάνονται σε αναπτυξιακά προγράμματα, που στόχο έχουν την ένταξη των ατόμων με αναπηρία ή την ισότητα των φύλων.
Οι γυναίκες με αναπηρία θεωρούνται «διπλά περιθωριοποιημένες» λόγω της αναπηρίας τους αλλά και του φύλου τους.
Τα κορίτσια και οι γυναίκες με αναπηρία:
• Είναι συχνότερα θύματα βίας, σεξουαλικής κακοποίησης και trafficking.
• Βρίσκονται συχνά σε κοινωνική απομόνωση λόγω στάσεων, προκαταλήψεων και στερεοτύπων.
• Βιώνουν τον αυξημένο κίνδυνο φτώχειας, λόγω του αποκλεισμού τους ή της περιορισμένης πρόσβασής τους εξ αιτίας της αναπηρίας τους στην αγορά εργασίας· κατά συνέπεια, οι γυναίκες με αναπηρία και οι μητέρες παιδιών με αναπηρία, είναι τα πρώτα θύματα της οικονομικής εξαθλίωσης σε περιόδους οικονομικής κρίσης.
• Είναι 2 έως 5 φορές θύματα βίας σε σχέση με τις γυναίκες χωρίς αναπηρία, ενώ υποβάλλονται σε στείρωση και αμβλώσεις παρά τη θέλησή τους.
• Είναι σχεδόν απούσες από τα κέντρα λήψης αποφάσεων και σχεδόν αόρατες στα ΜΜΕ (μέσα μαζικής ενημέρωσης).
• Οι γυναίκες με αναπηρία και οι μητέρες παιδιών με αναπηρία, έχουν περιορισμένες δυνατότητες να συνδυάσουν την επαγγελματική και την οικογενειακή ζωή, καθώς δεν υπάρχει επαρκής υποστήριξη της οικογένειας ατόμων με αναπηρία.
Θα είχε προστιθέμενη αξία να αναφερθεί ότι υπάρχουν:
• 46 εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια με αναπηρία στην Ευρώπη, που είναι το 60% του συνολικού πληθυσμού των ατόμων με αναπηρία.
• 34% των γυναικών με πρόβλημα υγείας ή αναπηρίας έχουν υποστεί βία (σωματική ή σεξουαλική) από σύντροφο κατά τη διάρκεια της ζωής τους.
Θεωρείται βέβαιο, ωστόσο, ότι για ν’ αντιμετωπίσουμε τα παραπάνω ζητήματα, θα πρέπει να εξετάσουμε και να κατανοήσουμε τον κοινωνικό ρόλο μεταξύ ανδρών και γυναικών, με ή χωρίς αναπηρία, και ν’ αντιμετωπίσουμε τον αποκλεισμό των γυναικών και των κοριτσιών με αναπηρία, όχι απλά ως «δικό» τους πρόβλημα, αλλά ως ένα κοινωνικό ζήτημα που απαιτεί την καθολική ενεργό συμμετοχή των πολιτών.
Παράλληλα, οφείλουμε να πάρουμε πρωτοβουλίες και να εφαρμόσουμε πολιτικές, με την ταυτόχρονη εκπόνηση κατάλληλων προγραμμάτων ώστε να διασφαλιστεί η ένταξη και η ενδυνάμωση των γυναικών και των κοριτσιών με αναπηρία, όπως υποστηρίζεται από το άρθρο 6 της Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (CRPD).
Οι στόχοι του ΟΗΕ για την ισότητα των φύλων και τα άτομα με ειδικές ανάγκες
Οι SDGs των Ηνωμένων Εθνών και ιδιαίτερα ο στόχος 5, ο οποίος επικεντρώνεται στην ισότητα των φύλων και την ενδυνάμωση των γυναικών και των κοριτσιών, στοχεύει στη δημιουργία ευκαιριών για τις γυναίκες και τα κορίτσια με αναπηρία, ώστε να αξιοποιήσουν τις όποιες δυνατότητές τους.
Αναλύοντας τον γενικό στόχο 5, παραθέτουμε παρακάτω έναν αριθμό επί μέρους στόχων που περιλαμβάνονται σ’ αυτόν και είναι σχετικοί με τις γυναίκες και τα κορίτσια με αναπηρία.
• Τερματισμός των διακρίσεων εναντίον όλων των γυναικών και των κοριτσιών παντού, ιδιαίτερα για τις γυναίκες και τα κορίτσια με αναπηρίες. Οι γυναίκες και τα κορίτσια με αναπηρία σε σύγκριση τόσο με τους άνδρες με αναπηρία όσο και με τις γυναίκες χωρίς αναπηρία, σε μεγάλο ποσοστό δεν ολοκληρώνουν την εκπαίδευση, δεν αποκαθίστανται επαγγελματικά και κινδυνεύουν περισσότερο να ζήσουν στη φτώχεια.
• Εξάλειψη κάθε μορφής βίας και επιβλαβών πρακτικών εναντίον όλων των γυναικών, ιδιαίτερα των γυναικών με αναπηρία, καθώς ο κίνδυνος να δεχτούν βία, εκμετάλλευση και κακοποίηση σε σύγκριση με τις γυναίκες χωρίς αναπηρία είναι πολύ μεγαλύτερος.
• Αναγνώριση και εκτίμηση της μη αμειβόμενης εργασίας φροντίδας. Τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες με αναπηρία χρειάζονται προσωπική βοήθεια/φροντίδα. Θα πρέπει να διατίθενται επαρκείς πόροι από τις κυβερνήσεις για να αμείβονται για την εργασία τους οι φροντιστές των ατόμων με αναπηρία, που κατά την πλειοψηφία τους το εργατικό δυναμικό φροντίδας/προσωπικής βοήθειας είναι γυναίκες.
• Μεταρρύθμιση των νομοθετικών και πολιτικών μπλοκ, που εμποδίζουν τις γυναίκες να έχουν ίσα δικαιώματα σε οικονομικούς πόρους. Οι γυναίκες με αναπηρία κινδυνεύουν να ζουν στη φτώχεια, καθώς υπάρχουν νόμοι και πολιτικές που τις εμποδίζουν να έχουν τον έλεγχο των βιοποριστικών τους πόρων.
• Βελτίωση της χρήσης της τεχνολογίας ενεργοποίησης. Η τεχνολογία και οι υποστηρικτικές συσκευές αποτελούν βασικούς παράγοντες για γυναίκες και άνδρες με αναπηρία για την πρόσβασή τους στην κοινωνία, καθώς αίρουν τα εμπόδια και παίζουν σημαντικό ρόλο στην ένταξή τους.
• Διασφάλιση της συμμετοχής και της ηγεσίας στη λήψη αποφάσεων. Οι γυναίκες με αναπηρία, συνήθως, δεν κατέχουν ηγετικές θέσεις στον κυβερνητικό, δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα.
• Εξασφάλιση της καθολικής πρόσβασης στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία και αναπαραγωγικά δικαιώματα. Οι γυναίκες και τα κορίτσια με αναπηρία έρχονται αντιμέτωπες με συμπεριφορές που σχετίζονται με την αναπηρία και το φύλο, ως προς την απόλαυση της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας και δικαιωμάτων, καθώς και στο δικαίωμα στην απόκτηση οικογένειας.
Ένταξη γυναικών με αναπηρία χωρίς αποκλεισμούς
Η ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς για την αναπηρία αφ’ ενός και η ισότητα των φύλων αφ’ ετέρου, μπορούν να συνεργαστούν για την ένταξη των ατόμων με αναπηρία στο κοινωνικό σύνολο ως ισότιμα μέλη, με στόχο έναν κόσμο δίκαιο, χωρίς αποκλεισμούς. Για να συμβεί αυτό, θα πρέπει να «γκρεμιστούν» οι τοίχοι, να αρθούν τα εμπόδια που χωρίζουν τους ανθρώπους, με βάση διαφορετικές ταυτότητες, θρησκευτικές πεποιθήσεις, φύλο, καταγωγή κ.λπ. και να εκπονηθούν και να υλοποιηθούν προγράμματα για την ευαισθητοποίηση και την άρση του αποκλεισμού των αναπήρων γυναικών και κοριτσιών στην εργασία, στην εκπαίδευση, στην υγεία, στην πρόληψη της βίας, στην οικονομική ενδυνάμωση και την ηγεσία.
