Α. Όταν έχουμε μια τραγωδία, όπως αυτή των Τεμπών με τόσα νεαρά άτομα να χάνουν τη ζωή τους, θα πρέπει να κάνουμε διάκριση των πολιτικών και ποινικών ευθυνών. Αυτό είναι απαραίτητο για να μην προκαλέσει σύγχυση στον κόσμο και επαύξηση της θλίψης των συγγενών τους.
Πολιτική ευθύνη γεννάται εκ των πραγμάτων και δεν προσδιορίζεται από τις συνθήκες του ατυχήματος και την έκταση των ζημιών. Ο αρμόδιος υπουργός ευθύνεται πολιτικά ακόμη και εάν δεν έχει διαπράξει κάτι ή είχε παραλείψει κάτι άλλο. Αυτό δε διότι στη θητεία του συνέβη το τραγικό περιστατικό. Αυτή είναι η βασική έννοια της πολιτικής ευθύνης.
Από το Σύνταγμα και τον Κανονισμό της Βουλής προβλέπεται η διαδικασία εξακρίβωσης της ύπαρξης και της έκτασης της ευθύνης που αρχίζει με τη λειτουργία της προκαταρκτικής εξέτασης και τελειώνει με την κρίση του Ειδικού Δικαστηρίου του άρθρου 86 του Συντάγματος. Η Τακτική Δικαιοσύνη με βάση την απόφαση της παραπομπής πραγματοποιεί την ανάκριση με ειδικό ανώτατο δικαστή, εισηγείται με τον αντίστοιχο Εισαγγελέα και το Δικαστικό Συμβούλιο αποφαίνεται αμετάκλητα για τυχόν παραπομπή και συντάσσει το κατηγορητήριο.
Η Νέα Δημοκρατία η οποία βαρύνεται από τη δυσώδη αυτή εξέλιξη με θράσος φθηνού εξουσιαστή κατηγόρησε ένα από τα θύματα των υποκλοπών που τυχαίνει να είναι ο αρχηγός του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Αρνείται να συμμορφωθεί με σχετική απόφαση του ΣτΕ και πάρα ταύτα τολμά να καταλογίσει στον Νίκο Ανδρουλάκη ότι κακώς δημοσοποίησε πως έχει κλονισθεί η εμπιστοσύνη του στη Δικαιοσύνη.
Καθηγητές της Νομικής στα Πανεπιστήμια έχουν δημοσιεύσει αρνητική και μερικοί δύσοσμη εκτίμηση για την απονομή της δικαιοσύνης και είναι προς τιμή τους η θαρραλέα αυτή στάση.
Β. Μέσα στη σύγχυση των ημερών καλό είναι να προσδιορισθούν οι έννοιες του αυτουργού, του συνεργού, του ηθικού αυτουργού και αυτή της τέλεσης εγκλήματος με παράλειψη.
Αυτουργός είναι αυτός που τέλεσε την άδικη πράξη. Συναυτουργοί είναι αυτοί που από κοινού τέλεσαν την πράξη. Ηθικός αυτουργός είναι που αυτός με πρόθεση προκάλεσε στον αυτουργό την απόφαση να εκτελέσει την άδικη πράξη. Έγκλημα που τελείται με παράλειψη είναι η επέλευση ορισμένου αποτελέσματος και η μη αποτροπή του από αυτόν που είχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να κάνει κάτι για την αποτροπή του αποτελέσματος. Η ιδιαίτερη νομική υποχρέωση πηγάζει είτε από νόμο, είτε από σύμβαση, είτε από προηγούμενη επικίνδυνη ενέργεια του υπαιτίου.
Μετά την εφαρμογή του Ν. 2509/1997 τα μέλη της κυβέρνησης και οι υφυπουργοί θεωρούνται υπάλληλοι με την έννοια του άρθρου 13 περ. α Π.Κ. Το άρθρο 263 α Π.Κ. επεκτείνεται και στα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου που δεν είναι κρατικά, στα πλαίσια της ιδιωτικοποίησης της διοίκησης, το δημόσιο συμφέρον όταν έχουν ως αντικείμενο την άσκηση δραστηριότητας με χαρακτήρα κοινής ωφελείας.
Στα πλαίσια αυτά οι έχοντες έννομο συμφέρον συγγενείς των θυμάτων των Τεμπών έχουν την ευχέρεια και τη δυνατότητα να ζητήσουν την ποινική δίωξη αρκετών ατόμων από τον χώρο του Δημοσίου και των φορέων των συγκοινωνιών. Σύμφωνα δε με τη διάταξη του άρθρου 105 Εισαγ. Ν. Α.Κ. για παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων του Δημοσίου κατά την άσκηση της δημόσιας εξουσίας που τους είχε ανατεθεί, το Δημόσιο ενέχεται σε αποζημίωση.
Μετά από όλα αυτά, που περιληπτικά αναφέρονται, το μόνο ζήτημα που παραμένει μετέωρο είναι εάν υπάρχουν πέρα από τις πολιτικές, ποινικές και ηθικές ευθύνες σύνδεσμος μεταξύ των ευθυνών των υπαιτίων και μελών της Κυβέρνησης. Είναι εξαιρετικά δύσκολο, για να μην πει κανείς αδύνατο, να θεωρηθεί η όποια αβελτηρία, καθυστέρηση, μη λήψη απαραίτητων μέτρων και η διαβεβαίωση ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος από τυχόν προειδοποιήσεις ή και καταγγελίες για κινδύνους που ενυπάρχουν ή πρόκειται να εμφανισθούν, να οδηγεί στη συγκρότηση ποινικής ευθύνης υπό οιαδήποτε μορφή κατά μελών της Κυβέρνησης. Το ανθρώπινο λάθος κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες ήθελε να εμφανισθεί, είναι απρόσφορο να θεωρηθεί ότι είναι δυνατόν να διογκωθεί και να επεκταθεί στη σφαίρα των αρμοδίων για τη λειτουργία μιας επιχείρησης. Για να στοιχειοθετηθεί μια σχετική ποινική ευθύνη με τη μορφή της ηθικής αυτουργίας και πολύ περισσότερο του ενδεχόμενου δόλου, θα πρέπει να συντρέξουν και πρόσθετα στοιχεία που να συνδέουν πολιτικά πρόσωπα με τη συγκεκριμένη πράξη η οποία προκάλεσε το θλιβερό αποτέλεσμα.
ΚΩΣΤΑΣ Σ. ΚΑΠΠΟΣ
Δικηγόρος ΑΜ ΔΣΑ 5941
Αρείου Πάγου & ΣτΕ
