Χαιρετισμό στην εκδήλωση παρουσίασης του έργου «Καταγραφή των επιπτώσεων της πυρκαγιάς στη Βιοποικιλότητα της Πεντέλης-Παρακολούθηση των επιπτώσεων της ανάκαμψης και των οικοσυστημάτων» απηύθυνε η δήμαρχος Νατάσσα Κοσμοπούλου,
Τον χαιρετισμό εκφώνησε εκ μέρους της δημάρχου ο αντιδήμαρχος Καθαριότητας, Περιβάλλοντος, Αειφόρου Ανάπτυξης, Ηλεκτροφωτισμού, Κοιμητηρίων και για Δράσεις για τα αδέσποτα Δημήτρης Τσουκλερής.
Μεταξύ άλλων, τονίστηκαν τα εξής:
«….Η Πεντέλη αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση περιοχής στην οποία το φυσικό περιβάλλον και ο οικιστικός ιστός βρίσκονται σε άμεση επαφή. Αυτό σημαίνει ότι η κατάσταση του βουνού δεν αφορά μόνο τη διατήρηση της φύσης. Συνδέεται άμεσα με την πολιτική προστασία, τη συγκράτηση του εδάφους και των υδάτων, την προστασία από πλημμυρικά φαινόμενα, τη θερμική επιβάρυνση των οικιστικών περιοχών, τη διαχείριση της βλάστησης και τελικά με την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Το κρίσιμο, επομένως, είναι να μην αντιμετωπίζουμε το Πεντελικό ως μια ενιαία και ομοιόμορφη έκταση.
Δεν έχουν όλες οι περιοχές την ίδια ιστορία πυρκαγιών. Δεν έχουν την ίδια κλίση, το ίδιο έδαφος, την ίδια βλάστηση ούτε την ίδια εγγύτητα προς τον οικιστικό ιστό. Κατά συνέπεια, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν όλες με την ίδια διαχειριστική λογική. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν γίνεται λόγος για αποκατάσταση και αναδάσωση.
Μετά από κάθε μεγάλη πυρκαγιά είναι απολύτως κατανοητή η ανάγκη της κοινωνίας να δει άμεσα πράξεις και αποτελέσματα. Ωστόσο, μια σωστή περιβαλλοντική παρέμβαση δεν κρίνεται από το πόσο γρήγορα ή πόσο εντυπωσιακά γίνεται ορατή. Κρίνεται από το αν είναι κατάλληλη για τη συγκεκριμένη περιοχή και από το αποτέλεσμα που έχει σε βάθος χρόνου.
Η Πεντέλη έχει ήδη εμπειρία μεγάλων σχεδίων αποκατάστασης. Μετά την πυρκαγιά του 2022, το Υπουργείο Περιβάλλοντος παρουσίασε σχεδιασμό για περίπου 9.500 στρέμματα καμένων δασικών εκτάσεων, ο οποίος προέβλεπε περισσότερα από 200.000 δέντρα και διαφοροποίηση των παρεμβάσεων ανάλογα με τη θέση και τα χαρακτηριστικά κάθε ζώνης. Σε μεταγενέστερο σχεδιασμό για την ανθεκτικότητα του Πεντελικού είχαν αναφερθεί συγκεκριμένα 205.000 βραδύκαυστα δέντρα και 80.000 θάμνοι.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν και κάτι ουσιαστικό: η αποκατάσταση του Πεντελικού είναι μια υπόθεση μεγάλης κλίμακας, μεγάλου χρονικού ορίζοντα και σημαντικών δημόσιων πόρων. Ακριβώς γι’ αυτό πρέπει κάθε παρέμβαση να στηρίζεται σε δεδομένα και να αξιολογείται με μετρήσιμα αποτελέσματα.
Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσα δέντρα φυτεύτηκαν. Πρέπει να γνωρίζουμε πόσα επιβίωσαν. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσα έργα πραγματοποιήθηκαν. Πρέπει να γνωρίζουμε αν περιόρισαν τη διάβρωση, αν βοήθησαν την ανάκαμψη του οικοσυστήματος και αν βελτίωσαν πραγματικά την ανθεκτικότητα της περιοχής. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσα στρέμματα χαρακτηρίστηκαν ως καμένα. Πρέπει να γνωρίζουμε τι συμβαίνει σε αυτά ένα, δύο, πέντε και δέκα χρόνια αργότερα. Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η επιστημονική γνώση αποκτά άμεση διοικητική αξία».
«Η τεκμηρίωση προϋπόθεση σωστού σχεδιασμού»
«…Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, η τεκμηρίωση δεν αποτελεί πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση σωστού σχεδιασμού. Χρειαζόμαστε αξιόπιστα δεδομένα για να μπορούμε να ιεραρχούμε τις παρεμβάσεις, να κατευθύνουμε σωστά τους διαθέσιμους πόρους και να γνωρίζουμε πού πραγματικά υπάρχει ανάγκη.
Χρειαζόμαστε επίσης μια μακροχρόνια εικόνα του Πεντελικού και όχι μόνο αποσπασματικές καταγραφές μετά από κάθε μεγάλη πυρκαγιά.
Κάθε νέα πυρκαγιά δεν βρίσκει το βουνό στην ίδια κατάσταση με την προηγούμενη. Άλλο είναι ένα ώριμο δασικό οικοσύστημα και άλλο μια περιοχή που βρίσκεται στα πρώτα στάδια αναγέννησης. Άλλο είναι μια έκταση που έχει καεί μία φορά και άλλο μία έκταση που έχει υποστεί επανειλημμένες πυρκαγιές μέσα σε λίγες δεκαετίες. Η συχνότητα των διαταραχών μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με το μέγεθος κάθε μεμονωμένης πυρκαγιάς.
Υπάρχει όμως και ένα ακόμη δεδομένο το οποίο δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Η πυρκαγιά του 2024 δεν έμεινε μέσα στα όρια ενός δασικού χώρου. Προχώρησε μέσα σε μια εξαιρετικά σύνθετη ζώνη δάσους και οικισμών. Στις επίσημες ενημερώσεις της 12ης Αυγούστου γινόταν λόγος για πολύ ισχυρούς ανέμους, έως και 7 μποφόρ, παρατεταμένη ξηρασία και ιδιαίτερα δύσκολο ανάγλυφο, ενώ η φωτιά παρουσίαζε έντονη δραστηριότητα και στην περιοχή από την Πεντέλη προς το 414 Στρατιωτικό Νοσοκομείο.
Αυτό ακριβώς μας υποχρεώνει να αντιμετωπίσουμε με διαφορετικό τρόπο τη σχέση ανάμεσα στο δάσος και στην πόλη.
Η περιβαλλοντική προστασία, η δασική διαχείριση και η πολιτική προστασία δεν μπορούν να σχεδιάζονται ανεξάρτητα η μία από την άλλη. Στην Πεντέλη αποτελούν τμήματα του ίδιου συστήματος.
Η συνέχεια της καύσιμης ύλης, η κατάσταση των δασικών δρόμων, η προσβασιμότητα των πυροσβεστικών δυνάμεων, οι ζώνες μετάβασης από το δάσος στον οικιστικό ιστό, η παρουσία ξερού ή εγκαταλελειμμένου φυτικού υλικού, η προστασία του εδάφους μετά τη φωτιά και η φυσική αναγέννηση πρέπει να εξετάζονται συνολικά. Και αυτός ο σχεδιασμός δεν μπορεί να είναι στατικός.
Οι συνθήκες μεταβάλλονται από χρόνο σε χρόνο. Η βλάστηση αναπτύσσεται. Η καύσιμη ύλη αυξάνεται ή μεταβάλλεται. Οι καμένες περιοχές αναγεννούνται με διαφορετικούς ρυθμούς. Νέες ανθρώπινες δραστηριότητες εμφανίζονται. Οι περίοδοι υψηλού κινδύνου μπορεί να γίνονται μεγαλύτερες και τα επεισόδια ακραίων συνθηκών να είναι σοβαρότερα.
Γι’ αυτό και για τον Δήμο Πεντέλης η ουσιαστική έννοια είναι μια: παρακολούθηση. Παρακολούθηση όχι μόνο μετά την πυρκαγιά αλλά πριν από την επόμενη.
Να γνωρίζουμε την πραγματική κατάσταση της βλάστησης. Να έχουμε χαρτογράφηση των περιοχών αυξημένου κινδύνου. Να ξέρουμε ποιες εκτάσεις βρίσκονται σε φάση εύθραυστης φυσικής αναγέννησης. Να εντοπίζουμε τις περιοχές στις οποίες υπάρχει ανάγκη προστασίας του εδάφους. Να μπορούμε να διακρίνουμε πότε χρειάζεται ανθρώπινη παρέμβαση και πότε χρειάζεται κυρίως προστασία και χρόνος.
Αυτό σημαίνει επίσης ότι ο σχεδιασμός πρέπει να αξιολογείται. Η δημόσια διοίκηση οφείλει να μπορεί να απαντήσει όχι μόνο στο ‘’τι κάναμε’’, αλλά κυρίως στο ‘’τι αποτέλεσμα είχε αυτό που κάναμε’’.
Εάν πραγματοποιείται μια αναδάσωση, πρέπει να παρακολουθείται η επιβίωσή της. Εάν κατασκευάζονται αντιδιαβρωτικά έργα, πρέπει να αξιολογείται η αποτελεσματικότητά τους. Εάν εφαρμόζονται μέτρα διαχείρισης της βλάστησης, πρέπει να εξετάζεται εάν πράγματι μειώνουν τον κίνδυνο χωρίς να δημιουργούν νέες οικολογικές πιέσεις.
Και αν μια περιοχή αναγεννάται φυσικά με ικανοποιητικό τρόπο, αυτό επίσης πρέπει να καταγράφεται ώστε να αποφεύγονται άσκοπες ή ακόμη και επιβαρυντικές παρεμβάσεις.
Υπάρχει και μία ευρύτερη διάσταση που θεωρώ πολύ σημαντική. Τα δεδομένα για το φυσικό περιβάλλον δεν πρέπει να παραμένουν κλεισμένα σε τεχνικές εκθέσεις. Πρέπει να μπορούν να γίνουν κατανοητά από την κοινωνία. Ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει γιατί μια καμένη περιοχή μπορεί να χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση από μια άλλη. Γιατί η προστασία μιας φυσικής αναγέννησης μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με μια νέα φύτευση. Γιατί η κοπή της βλάστησης δεν αποτελεί πάντοτε και παντού λύση. Γιατί η βιοποικιλότητα δεν μετριέται μόνο με τον αριθμό των δέντρων. Και γιατί η πρόληψη μιας επόμενης καταστροφής απαιτεί συνεχή δουλειά, όχι μόνο κινητοποίηση στις ημέρες υψηλού κινδύνου»
Οι 9 καταστροφικές πυρκαγιές στο Πεντελικό
«…Η Πεντέλη έχει πληρώσει πολύ ακριβά τις επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές. Αυτό δημιουργεί μια υποχρέωση: κάθε νέα απόφαση να είναι καλύτερα τεκμηριωμένη από την προηγούμενη.
Το πολύπαθο βουνό της Πεντέλης έχει πληγεί εννέα καταστροφικές πυρκαγιές. Συγκεκριμένα τα έτη 1972,1981, 1982, 1998, 2007, 2009, 2018, 2022 και 2024. Όλες, πλην αυτής του Ιουλίου του έτους 2022, ήταν «ξενόφερτες» και εισήλθαν από το βουνό στο οικιστικό ιστό. Από το Βαρνάβα, είτε από τον Μαραθώνα ή από τον Διόνυσο.
Για να σταματήσει επιτέλους αυτό το φαινόμενο για το Πεντελικό όρος, θα πρέπει να μελετηθεί ο τρόπος μιας ασφαλούς και λειτουργικής άνω των εκατό μέτρων αντιπυρικής ζώνης, η οποία επιβάλλεται να ολοκληρωθεί και να εφαρμοστεί άμεσα.
Δεν μπορούμε να αλλάξουμε όσα συνέβησαν. Μπορούμε όμως να αξιοποιήσουμε τη γνώση που προκύπτει από αυτά. Να καταγράφουμε. Να συγκρίνουμε. Να αξιολογούμε. Και κυρίως να σχεδιάζουμε με μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα.
Η σημερινή παρουσίαση είναι σημαντική ακριβώς γι’ αυτό. Επειδή μας δίνει τη δυνατότητα να ακούσουμε τα επιστημονικά δεδομένα για την κατάσταση και την πορεία του πεντελικού οικοσυστήματος και, στη συνέχεια, να εξετάσουμε με σοβαρότητα πώς αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό των επόμενων ετών».
Ο Δ. Τσούκλερης εκφωνώντας το χαιρετισμό της Ν. Κοσμοπούλου κατέληξε λέγοντας:
«…Ο ρόλος του Δήμου δεν είναι να υποκαταστήσει τον επιστήμονα. Είναι να ακούσει τα επιστημονικά συμπεράσματα, να τα συνεκτιμήσει με τις ανάγκες και τις αρμοδιότητες της δημόσιας διοίκησης και να μετατρέψει την τεκμηριωμένη γνώση σε συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες επιλογές. Αυτό θεωρούμε ότι είναι η σωστή σχέση ανάμεσα στην επιστήμη και στην Αυτοδιοίκηση.
Η Πεντέλη πρασινίζει! Δεν γίνεται να φυτέψουμε και πάλι πεύκα. Μόνο αειθαλή και κυπαρίσσια. Αυτό είναι το στοίχημα».
