«Αναθεώρηση του Συντάγματος – Προκλήσεις και Προοπτικές για την Τοπική Αυτοδιοίκηση» ήταν το θέμα της ημερίδας που διοργάνωσε η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας την Τρίτη 27 Μαΐου στο αμφιθέατρο «Μιλτιάδης Έβερτ» της Τεχνόπολης του Δήμου Αθηναίων.
Η ημερίδα είχε στόχο την ανάδειξη των θέσεων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ενόψει της συζήτησης για την επόμενη Συνταγματική Αναθεώρηση, με κοινό τόπο την αναβάθμιση του ρόλου των Δήμων, την ενίσχυση της διοικητικής και οικονομικής τους αυτοτέλειας και τη σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κράτους και Αυτοδιοίκησης, ενώ δεν έλλειψε η κριτική στον νέο εκλογικό νόμο που προωθεί ο νέος Κώδικας του ΥΠΕΣ.
Νικήτας Κακλαμάνης: «Πρακτική αναγκαιότητα η ενίσχυση της Αυτοδιοίκησης»
Την κήρυξη των εργασιών πραγματοποίησε ο Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων Νικήτας Κακλαμάνης, ο οποίος ανέφερε ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση «πρέπει να αποτελεί έναν ισχυρό πυλώνα δημοκρατίας με διακριτές αρμοδιότητες, αυτοτέλεια και λογοδοσία», σημειώνοντας ότι «η ενίσχυση της Αυτοδιοίκησης δεν είναι θεωρητικό αίτημα. Είναι πρακτική αναγκαιότητα».
Ο Πρόεδρος της Βουλής ανέδειξε ως βασικές προτεραιότητες της επικείμενης Συνταγματικής Αναθεώρησης τη σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κράτους και Αυτοδιοίκησης, την ενίσχυση της οικονομικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ, τη θεσμική ενδυνάμωση της λογοδοσίας και της διαφάνειας, καθώς και την ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών μέσω μορφών συμμετοχικής δημοκρατίας.
Παράλληλα, τόνισε ότι η αναθεώρηση του Συντάγματος «δεν πρέπει να υπηρετεί πρόσκαιρες σκοπιμότητες, αλλά να διαμορφώσει ένα σταθερό και μακροπρόθεσμα λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο για το μέλλον της χώρας, ενισχύοντας τη δημοκρατία, τη θεσμική ισορροπία και την αποτελεσματικότητα του κράτους».
Λάζαρος Κυρίζογλου: «Αφετηρία βαθιάς διοικητικής μεταρρύθμισης»
Στην κεντρική του εισήγηση ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάζαρος Κυρίζογλου υπογράμμισε ότι η συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση «αφορά τον συνολικό επαναπροσδιορισμό της σχέσης κράτους, Αυτοδιοίκησης και πολιτών», επισημαίνοντας ότι το Σύνταγμα «οφείλει να λειτουργεί ως θεσμικό πλαίσιο ενότητας, δημοκρατίας και κοινωνικής συνοχής».
Όπως ανέφερε, η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει θεσμικό καθήκον να συμμετέχει ενεργά στον δημόσιο διάλογο για την αναθεώρηση του Συντάγματος, καταθέτοντας τεκμηριωμένες θέσεις για τη λειτουργία του κράτους και των δημοκρατικών θεσμών.
«Το Σύνταγμα είναι υπόθεση που αφορά όλους. Όχι μόνο ως προς τη νομική του διατύπωση, αλλά κυρίως ως προς την πολιτική του κατεύθυνση, τις αξίες που υπηρετεί και το βάθος των αλλαγών που προωθεί», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη ενίσχυσης της διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας των Δήμων, επισημαίνοντας ότι κάθε μεταβίβαση αρμοδιοτήτων πρέπει να συνοδεύεται από τους αντίστοιχους οικονομικούς πόρους και τα αναγκαία διοικητικά εργαλεία. Παράλληλα, ανέδειξε τη σημασία της Ευρωπαϊκής Χάρτας Τοπικής Αυτονομίας ως βασικού ευρωπαϊκού θεσμικού κεκτημένου, το οποίο –όπως σημείωσε– πρέπει να αξιοποιηθεί ως σημείο αναφοράς για τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου μοντέλου πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.
«Το Σύνταγμα πρέπει να ενώνει και όχι να διχάζει την ελληνική κοινωνία. Να εμπνέει τους πολίτες και να θωρακίζει τη δημοκρατική λειτουργία των θεσμών», υπογράμμισε κλείνοντας την εισήγησή του.
Πυρά Προκόπη Παυλόπουλου για τον εκλογικό νόμο
Για την «Τοπική Αυτοδιοίκηση στο ισχύον Συνταγματικό Πλαίσιο» μίλησε ο τέως Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος, ωστόσο αίσθηση προκάλεσε η κριτική του στον νέο εκλογικό νόμο που προωθεί το ΥΠΕΣ μέσω του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. «Δεν μπορεί να θεσπίζονται εκλογικά συστήματα τα οποία ρέπουν, ώστε να κατοχυρώσουν στην εκάστοτε κυβέρνηση την πλειοψηφία των Δήμων ή την πλειοψηφία των Περιφερειών, Είναι αδιανόητο να δημιουργούνται τέτοιου είδους εκλογικά συστήματα, ώστε να υπάρχει ένας κατακερματισμός στην κυριολεξία», τόνισε χαρακτηριστικά.
Αναδεικνύοντας ως βασικό πρόβλημα τη μη συνεπή εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 101 και 102 του Συντάγματος στην πράξη, σημείωσε ότι «η έννοια της διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας διαφέρει ουσιωδώς από την έννοια της αυτονομίας και πρέπει να προσεγγίζεται με βάση τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού διοικητικού συστήματος και της γεωγραφικής φυσιογνωμίας της χώρας».
Ο Π. Παυλόπουλος υπογράμμισε ότι «κάθε μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από το κράτος προς την Αυτοδιοίκηση πρέπει υποχρεωτικά να συνοδεύεται από τους αντίστοιχους οικονομικούς πόρους» και άσκησε κριτική στη διαχρονική αδυναμία εφαρμογής των συνταγματικών προβλέψεων στην πράξη, σημειώνοντας ότι «η Τοπική Αυτοδιοίκηση παραμένει χωρίς επαρκείς οικονομικούς πόρους, προσωπικό και αναγκαίες υποδομές».
Κατά του άρθρου 730 του Κώδικα ο Ευάγγελος Βενιζέλος
Στο ίδιο πλαίσιο κινήθηκε και ο πρ. αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Ευάγγελος Βενιζέλος. Κατά την παρέμβασή επισήμανε ότι «η Αυτοδιοίκηση αποτελεί θεσμό της ενεργού διοίκησης και βρίσκεται πιο κοντά από κάθε άλλο επίπεδο διακυβέρνησης στην αρχή της επικουρικότητας» και ανέδειξε τη σημασία του τεκμηρίου αρμοδιότητας των ΟΤΑ, της δυνατότητας μεταφοράς κρατικών αρμοδιοτήτων προς την Αυτοδιοίκηση, αλλά και της έννοιας των τοπικών υποθέσεων ως θεμελιώδους πυλώνα της αυτοδιοικητικής λειτουργίας..
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο άρθρο 730 του Κώδικα το οποίο προβλέπει την κλήση δικηγόρων των Υπουργείων Εσωτερικών και Οικονομικών «επί ποινή απαραδέκτου» στις δίκες των Δήμων με συμβασιούχους για τη μετατροπή συμβάσεων έργου ή συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου σε αορίστου, κατ’ εφαρμογή της σχετικής ενωσιακής οδηγίας. «Άρα δεν εμπιστεύεται ο νομοθέτης το Δήμο ως διάδικο σε μια παρόμοια υπόθεση. Το θέμα λύθηκε προσφάτως με απόφαση Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη γνωστή υπόθεση του δήμου Αγίου Νικολάου», τόνισε χαρακτηριστικά.
Τις εργασίες της ημερίδας χαιρέτισαν ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας και ο αν. περιφερειάρχης Δυτικής Ελλάδας Χάρης Μπονάνος, εκπροσωπώντας τον πρόεδρο της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας (ΕΝΠΕ) Γιώργο Χατζημάρκο, ενώ παρόντες ήταν ο γ.γ. του ΥΠΕΣ Δημήτρης Κάρναβος, και η ανεξάρτητη βουλευτής Βοιωτίας. Γιώτα Πούλου.
Άρθρο 102 – Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτονομίας
Στην ημερίδα αναπτύχθηκαν εισηγήσεις και παρεμβάσεις για τη θέση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στο ισχύον συνταγματικό πλαίσιο, με ιδιαίτερη αναφορά στο άρθρο 102 του Συντάγματος, στις αρχές της διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας, στην Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτονομίας, καθώς και στην ανάγκη ενίσχυσης των αρμοδιοτήτων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α’ και Β’ βαθμού.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η παρέμβαση του προέδρου του Τμήματος Τοπικών Αρχών του Κογκρέσου του Συμβουλίου της Ευρώπης Κωνσταντίνου Κουκά, ο οποίος ανέδειξε τη σημασία του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως θεμελιώδους θεσμικού κεκτημένου της ευρωπαϊκής δημοκρατίας. Όπως σημείωσε, το ίδιο το Συμβούλιο της Ευρώπης, μέσα από την πρωτοβουλία «New Democratic Pact for Europe», αναγνωρίζει ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια σοβαρή κρίση εμπιστοσύνης προς τη δημοκρατία και τους θεσμούς, γεγονός που επαναφέρει στο επίκεντρο την ανάγκη για περισσότερη συμμετοχή των πολιτών, μεγαλύτερη εγγύτητα στη λήψη αποφάσεων, ισχυρότερη λογοδοσία και ενδυνάμωση της τοπικής δημοκρατίας. «Η αποκέντρωση δεν είναι απλώς μια διοικητική μεταρρύθμιση. Είναι εγγύηση δημοκρατίας», υπογράμμισε χαρακτηριστικά.
Στη θεματική «Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Επόμενη Συνταγματική Αναθεώρηση» ο βουλευτής Ροδόπης της Ν.Δ. και εισηγητής της πλειοψηφίας για τη Συνταγματική Αναθεώρηση Ευριπίδης Στυλιανίδης χαρακτήρισε τη Συνταγματική Αναθεώρηση ως την «κορυφαία κοινοβουλευτική διαδικασία που μας δίνει τη δυνατότητα να επιχειρήσουμε μια ουσιαστική επανεκκίνηση και στον χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με προτεραιότητα όχι τις κομματικές σκοπιμότητες, αλλά το συμφέρον της Αυτοδιοίκησης και της χώρας».
Ακολούθως ο βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ Παναγιώτης Δουδωνής, τόνισε πως το κόμμα θα καταθέσει τις δικές του προτάσεις στο πλαίσιο της αναθεώρησης του Συντάγματος, τονίζοντας ότι «θεωρείται προαπαιτούμενο η οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ».
Ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ Σπύρος Βλαχόπουλος αναφέρθηκε σε κρίσιμα ζητήματα που αφορούν την κατανομή των τοπικών αρμοδιοτήτων, την έννοια των τοπικών υποθέσεων, το πλαίσιο εποπτείας επί των ΟΤΑ, την έλλειψη προσωπικού καθώς και τη λειτουργία των νομικών προσώπων της Αυτοδιοίκησης. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο ζήτημα της οικονομικής αυτοτέλειας των Δήμων, υπογραμμίζοντας ότι θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα οι ΟΤΑ να μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και μέσα σε ένα σαφές θεσμικό και ελεγκτικό πλαίσιο, να επιβάλλουν οικονομικά βάρη που θα αποδίδονται απευθείας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και δεν θα περιορίζονται αποκλειστικά στα ανταποδοτικά τέλη.
