Από την ειδική έκδοση της Αμαρυσίας – Επιχείρηση: Εταιρική υπευθυνότητα – Δράσεις και πρακτικές με κοινωνικό και περιβαλλοντικό πρόσημο
Έρευνα για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη διεξήγαγε για 10η συνεχή χρονιά η Διεύθυνση Οικονομικών – Κλαδικών Μελετών της ICAP Α.Ε. από 17.05.2021 έως 04.06.2021
Σκοπός της έρευνας
• Μελέτη και αξιολόγηση του βαθμού εφαρμογής των δράσεων ΕΚΕ από τις ελληνικές επιχειρήσεις.
• Εξέταση των δράσεων ΕΚΕ που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο αντιμετώπισης των επιπτώσεων της υγειονομικής κρίσης του COVID-19.
• Παρουσίαση του ετήσιου κόστους των δράσεων ΕΚΕ.
• Αποτύπωση των οφελών που προκύπτουν από τις πρακτικές ΕΚΕ στις εταιρείες.
• Διερεύνηση των ανασταλτικών παραγόντων που περιορίζουν την υλοποίηση των εξεταζόμενων δράσεων στην ελληνική επικράτεια.
Μεθοδολογία
Χρησιμοποιήθηκε δομημένο ερωτηματολόγιο με ερωτήσεις: α) μιας μόνο απάντησης β) πολλαπλών απαντήσεων και γ) ιεράρχησης των απαντήσεων κατά σημαντικότητα, με βάση συγκεκριμένη κλίμακα. Η επεξεργασία και ανάλυση των δεδομένων έγινε με μεθόδους περιγραφικής στατιστικής.
Δείγμα
74 επιχειρήσεις από διάφορους κλάδους της ελληνικής οικονομίας (βιομηχανία, εμπόριο, υπηρεσίες), που δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.
Τομείς εφαρμογής δράσεων ΕΚΕ
Όπως κάθε χρόνο, στο πλαίσιο της έρευνας διερευνήθηκε η κατανομή του συνολικού προϋπολογισμού των εταιρειών για δράσεις ΕΚΕ, στους βασικούς άξονες:
• Ανθρώπινο δυναμικό
• Περιβάλλον
• Κοινωνία
• Αγορά
Τα μεγαλύτερα κονδύλια για το 2021 δαπανήθηκαν σχεδόν ισόποσα για τις δράσεις που σχετίζονται με την κοινωνία καταλαμβάνοντας μερίδιο 31% και το ανθρώπινο δυναμικό με μερίδιο 30% (διάγραμμα 1). Οι απρόσμενες συνθήκες που διαμόρφωσε η πανδημία του COVID-19 ώθησαν τις επιχειρήσεις στην προσαρμογή των διαδικασιών και της λειτουργίας τους στα νέα δεδομένα, αναλαμβάνοντας το δικό τους μερίδιο ευθύνης για τον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού, ενώ συνδέθηκαν και με πλήθος καλών πρακτικών εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Οι επιχειρήσεις, εκτός από τη στήριξη των δικών τους ανθρώπων κινητοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό προσφέροντας σημαντικές υλικές και χρηματικές δωρεές, τόσο για το Εθνικό Σύστημα Υγείας όσο σε άλλες δράσεις που προωθούν την ευημερία των πολιτών και μετά την υγειονομική κρίση του COVID-19.
Διαχείριση δράσεων ΕΚΕ
Οι επιχειρήσεις του δείγματος ρωτήθηκαν σχετικά με το ποια διεύθυνση/τμήμα είναι αρμόδια για τη διαχείριση των δράσεων ΕΚΕ. Για πρώτη φορά, το μεγαλύτερο ποσοστό του δείγματος (34%) απάντησε ότι η ίδια η διοίκηση της εταιρείας αναλαμβάνει και τη διαχείριση των δράσεων Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης.
Δαπάνες δράσεων ΕΚΕ
Διερευνώντας το ύψος των κονδυλίων που δαπανούν οι επιχειρήσεις για δράσεις ΕΚΕ προκύπτει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των εταιρειών (64%) δαπανά έως € 200 χιλ. Το 12% των επιχειρήσεων δαπανά από € 500 χιλ. έως € 1 εκατ. ενώ το ίδιο ποσοστό δαπανά και από € 1 εκατ. έως € 5 εκατ. Τέλος, το υπόλοιπο 9% δαπανά από € 200 χιλ. έως € 500 χιλ. (Διάγραμμα 2).
Ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι 2 στις 3 επιχειρήσεις αύξησαν τα έξοδα για ενέργειες ΕΚΕ το 2020, σε σχέση με το προηγούμενο έτος, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό, την προηγούμενη περίοδο (2019/18), διαμορφώθηκε σε 55%.
Στο πλαίσιο της τρέχουσας έρευνας και λαμβάνοντας υπόψη τις ισχύουσες συνθήκες, οι επιχειρήσεις κλήθηκαν να αξιολογήσουν σε ποιο βαθμό οι δράσεις ΕΚΕ επηρεάστηκαν από την πανδημία του COVID-19. Η πλειοψηφία των επιχειρήσεων σε ποσοστό 34% αξιολόγησε τον βαθμό επηρεασμού των δράσεών τους ως «Μέτριο» και ακολουθεί ένα ποσοστό 28% που τον αξιολογεί ως «Πολύ» (διάγραμμα 3). Επίσης, σε ερώτηση αν η εταιρεία προχώρησε στη ματαίωση των ενεργειών ΕΚΕ λόγω της τρέχουσας οικονομικής συγκυρίας (COVID-19), το 66% απάντησε αρνητικά.
Ανθρώπινο δυναμικό
Το 92% των επιχειρήσεων του δείγματος δήλωσε ότι παρέχει ίσες ευκαιρίες προς όλους τους εργαζόμενους σε βαθμό «πολύ» ή «πάρα πολύ». Ομοίως, το 83% των επιχειρήσεων δήλωσε ότι παρέχει δυνατότητες εκπαίδευσης ή βελτίωσης των δεξιοτήτων του προσωπικού σε βαθμό «πολύ» ή «πάρα πολύ». Και οι δυο αυτές δράσεις αποτελούν προτεραιότητα για τις εταιρείες, καθώς συγκεντρώνουν ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά. Το 43% των εταιρειών δήλωσε, επίσης, ότι στα πλαίσια της πανδημίας παρείχαν πρόσθετες παροχές και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στο προσωπικό στο πλαίσιο στήριξης από τις επιπτώσεις του COVID-19 στον μέγιστο βαθμό («πάρα πολύ»).
Αγορά
Το επιχειρηματικό περιβάλλον και η διαμόρφωση σταθερών και αποτελεσματικών σχέσεων με πελάτες και προμηθευτές αποτελεί προτεραιότητα για τις επιχειρήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, οι δράσεις ΕΚΕ που αφορούν την Αγορά φαίνεται να υιοθετούνται σε ικανοποιητικό βαθμό από τις επιχειρήσεις του δείγματος, με ελαφρές διαφοροποιήσεις ωστόσο από την προηγούμενη έρευνα. Το 87% των εταιρειών δήλωσαν ότι εφαρμόζουν συστήματα διαχείρισης – διασφάλισης ποιότητας των προϊόντων (π.χ. ISO 9000 κ.λπ.) σε ιδιαίτερα μεγάλο βαθμό («πολύ» και «πάρα πολύ»). Προγράμματα ΕΚΕ που αναφέρονται στους καταναλωτές (π.χ. διαδικασίες μέτρησης και διαχείρισης παραπόνων κ.λπ.) εφαρμόζει σε «πολύ» ή «πάρα πολύ» μεγάλο βαθμό το 52% των εταιρειών. Η χρήση κριτηρίων ΕΚΕ στην επιλογή προμηθευτών ή συνεργατών εφαρμόζεται σε μέτριο βαθμό από το 31% των επιχειρήσεων (διάγραμμα 4).
Κοινωνία
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, η πλειοψηφία των εταιρειών του δείγματος (85%) δήλωσε ότι πραγματοποιεί δωρεές και χορηγίες σε χρήμα ή/και είδος σε «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό βαθμό, ποσοστό σημαντικά αυξημένο σε σχέση με την προηγούμενη έρευνα (61%) (διάγραμμα 5). Σε εξίσου σημαντικό βαθμό (71%) οι επιχειρήσεις παρείχαν άλλες δωρεές και χορηγίες σε χρήμα ή και είδος, σε «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό βαθμό. Τα αποτελέσματα αυτά αποδεικνύουν την άμεση κινητοποίηση των επιχειρήσεων στις έκτακτες καταστάσεις που δημιούργησε η πανδημία, χρησιμοποιώντας τις δράσεις κοινωνικής ευθύνης ως εργαλείο για τη διαχείριση της κρίσης.
Περιβάλλον
Οι επιχειρήσεις, αναγνωρίζοντας ότι η λειτουργία τους, ανεξάρτητα από τη δραστηριότητα και το μέγεθός τους, μπορεί να έχει επίπτωση στο φυσικό περιβάλλον, υιοθετούν σε μεγάλο βαθμό δράσεις ΕΚΕ που σχετίζονται με την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, το 81% των εταιρειών του δείγματος εφαρμόζουν εσωτερικά προγράμματα ανακύκλωσης σε μεγάλο βαθμό («πολύ» ή «πάρα πολύ»), ποσοστό σημαντικά αυξημένο κατά 11 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2020. Ακολουθεί η εφαρμογή προγραμμάτων εξοικονόμησης ενέργειας και διαχείρισης αποβλήτων (80%) και η ένταξη στην επιχείρηση συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης σύμφωνα με εθνικά/διεθνή πρότυπα (π.χ. ISO 14001, EMAS κλπ.) με ποσοστό 76%. (διάγραμμα 6).
Οφέλη των εταιρειών από τις δράσεις ΕΚΕ
Το σύνολο, σχεδόν, των επιχειρήσεων (94%) αξιολόγησαν με τον μεγαλύτερο βαθμό σημαντικότητας τη συνεισφορά στο κοινωνικό σύνολο ως το κυριότερο όφελος που έχουν από τις πρακτικές της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης, γεγονός το οποίο δείχνει ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις αντιλαμβάνονται τη σημασία της ΕΚΕ για την κοινωνία. Ακολουθεί για ένα εξίσου σημαντικό ποσοστό (93%) η βελτίωση της απόδοσης/παραγωγικότητας των εργαζομένων, απάντηση η οποία έλαβε το 2020 ποσοστό 71%. Επιπλέον, αξιόλογο ποσοστό εταιρειών (75%) δεν θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική τη συνεισφορά των δράσεων ΕΚΕ στην αύξηση των πωλήσεών τους.
Βαθμός εφαρμογής πρακτικών ΕΚΕ στην Ελλάδα
Οι ελληνικές εταιρείες αναγνωρίζουν τη σημαντικότητα της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης και την κατατάσσουν, διαχρονικά, όλο και πιο ψηλά στις επιχειρηματικές τους δράσεις. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, το 95% των επιχειρήσεων του δείγματος (διάγραμμα 7) θεωρούν την ΕΚΕ «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντική. Την ίδια στιγμή, οι εταιρείες θεωρούν ότι υπάρχουν ακόμα περιθώρια ανάπτυξης της ΕΚΕ από το σύνολο των ελληνικών επιχειρήσεων (ανεξαρτήτως μεγέθους). Αναφορικά με την επίδραση των δράσεων ΕΚΕ στην τρέχουσα συγκυρία, σε σχετική ερώτηση που έγινε στη φετινή έρευνα, το 67% των επιχειρήσεων του δείγματος θεωρεί ότι οι δράσεις ΕΚΕ συντελούν θετικά σε «πολύ» ή «πάρα πολύ» μεγάλο βαθμό στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της υγειονομικής κρίσης του COVID-19.
ΑΝΑΣΤΑΛΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΔΡΑΣΕΩΝ ΕΚΕ
Ως κυριότερος ανασταλτικός παράγοντες στην υλοποίηση δράσεων ΕΚΕ αναδείχθηκε με ποσοστό 15% το μέγεθος της επιχείρησης και ακολουθούν στον ίδιο βαθμό (13%) η γραφειοκρατία και η δυσμενής τρέχουσα οικονομική συγκυρία. Ως χαμηλότεροι σε σπουδαιότητα παράγοντες αξιολογούνται η έλλειψη εθνικού ρυθμιστικού πλαισίου και το οικονομικό κόστος (10%) (διάγραμμα 8).
Συμπεράσματα της έρευνας
Τα κυριότερα αποτελέσματα της πρωτογενούς έρευνας συνοψίζονται στη συνέχεια:
• 2 στις 3 επιχειρήσεις του δείγματος (63%) θεωρεί ότι ο βαθμός εφαρμογής των πρακτικών ΕΚΕ από το σύνολο των ελληνικών επιχειρήσεων εξακολουθεί να κυμαίνεται σε μέτρια επίπεδα.
• Το 67% των επιχειρήσεων του δείγματος θεωρεί ότι οι δράσεις ΕΚΕ συντελούν θετικά σε μεγάλο βαθμό στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της υγειονομικής κρίσης του COVID-19.
• Οι ενέργειες των εταιρειών που αφορούν την κοινωνία και το ανθρώπινο δυναμικό καλύπτουν το μεγαλύτερο μερίδιο (31% και 30% αντίστοιχα το 2021) στον συνολικό τους προϋπολογισμό για δράσεις ΕΚΕ.
• Η πλειοψηφία του δείγματος (34%) δήλωσε ότι η ίδια η διοίκηση της εταιρείας έχει αναλάβει τη διαχείριση των σχετικών δράσεων ΕΚΕ.
• Το 64% των επιχειρήσεων δαπανά έως € 200 χιλ. για δράσεις ΕΚΕ σε ετήσια βάση.
• Το 34% επιχειρήσεων αξιολογεί ως μέτριο τον βαθμό επηρεασμού των δράσεων ΕΚΕ από την πανδημία. Επίσης, 2 στις 3 επιχειρήσεις δεν ματαίωσαν τις δράσεις αυτές παρά την πανδημία.
• Ορισμένες από τις κυριότερες πρακτικές ΕΚΕ ως προς το ανθρώπινο δυναμικό που εφαρμόζονται σε «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό βαθμό από τις εταιρείες του δείγματος είναι οι εξής: α) Παροχή ίσων ευκαιριών προς όλους τους εργαζόμενους (92%), β) η παροχή δυνατοτήτων εκπαίδευσης ή βελτίωσης των δεξιοτήτων του προσωπικού (83%) και γ) πρόσθετες παροχές και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη (81%).
• Σχετικά με τη συνεισφορά στο κοινωνικό σύνολο, η μεγάλη πλειοψηφία των εταιρειών του δείγματος (85%) πραγματοποιεί δωρεές και χορηγίες σε χρήμα ή/και είδος σε «πολύ» ή «πάρα πολύ» σημαντικό βαθμό, ενώ για άλλες δωρεές και χορηγίες σε χρήμα ή/και είδος, το αντίστοιχο ποσοστό ανήλθε στο 71%.
• Το μέγεθος της επιχείρησης, πρωτίστως, αλλά και η γραφειοκρατία και η δυσμενής τρέχουσα οικονομική συγκυρία, αξιολογούνται οι κυριότεροι ανασταλτικοί παράγοντες υλοποίησης ΕΚΕ από τις ελληνικές επιχειρήσεις.
Μετά από μια πολυετή οικονομική κρίση, η χώρα μας βρέθηκε αντιμέτωπη με την υγειονομική κρίση του κορωνοϊού COVID-19 η οποία είχε έντονα αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία, ιδιαίτερα το 2020, κυρίως λόγω της σημαντικής πτώσης της ιδιωτικής κατανάλωσης και του ΑΕΠ. Η επάνοδος της οικονομίας σε αναπτυξιακή τροχιά το 2021 θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την εξέλιξη σημαντικών κλάδων της οικονομίας (π.χ. τουρισμός, λιανεμπόριο κλπ.) και εφόσον προηγηθεί μια ομαλή μετάβαση στην κανονικότητα.
Στη δύσκολη αυτή συγκυρία, η κινητοποίηση ενός μεγάλου αριθμού κοινωνικά υπεύθυνων επιχειρήσεων ήταν πρωτοφανής με δωρεές και άλλες δράσεις ύψους πολλών εκατομμυρίων, με σκοπό την ευημερία των πολιτών και την ενίσχυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας μετά την κρίση του COVID-19. Η ΕΚΕ αποτέλεσε αποτελεσματικό εργαλείο διαχείρισης της κρίσης για τις επιχειρήσεις δείχνοντας έτσι υπευθυνότητα και κοινωνική ευσυνειδησία απέναντι στους ανθρώπους τους, τους πελάτες τους και την αγορά, ενισχύοντας την αποκατάσταση της οικονομίας και τη βιώσιμη ανάπτυξη με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Οι κοινωνικές εταιρικές δράσεις, εφόσον γίνουν με στρατηγική στόχευση, μπορούν να επιφέρουν ευνοϊκά αποτελέσματα για την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων αλλά και πολλαπλά οφέλη για το κοινωνικό σύνολο. Στο πλαίσιο αυτό, κρίσιμα σημεία θεωρούνται η ενημέρωση της κοινωνίας και των καταναλωτών, η εκπαίδευση των στελεχών των επιχειρήσεων και η παροχή κινήτρων από την πλευρά της Πολιτείας που θα ενθαρρύνουν περισσότερες επιχειρήσεις προς την κατεύθυνση της υιοθέτησης των βέλτιστων πρακτικών ΕΚΕ.
