Ο Μικρασιατικός Πολιτιστικός Σύλλογος Μελισσίων «Άγιος Γεώργιος Γκιουλμπαξέ» αποτελεί εδώ και δεκαετίες έναν ζωντανό φορέα διατήρησης της παράδοσης και της συλλογικής μνήμης, κρατώντας άσβεστη τη φλόγα της μικρασιατικής κληρονομιάς. Με αφορμή τη σημαντική αναγνώριση του πατροπαράδοτου εθίμου «Κεσκέκι» στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, ο πρόεδρος του Συλλόγου Δημήτρης Βαγιάννης (που ανέλαβε τα νέα του καθήκοντα εδώ και λίγους μήνες αντικαθιστώντας τον Παναγιώτη Γκατζόλη), μιλά στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ για τη σημασία αυτής της εξέλιξης, τον ρόλο της τοπικής κοινωνίας, τη συνεργασία του Συλλόγου με την δημοτική Αρχή Πεντέλης αλλά και το όραμα του για το μέλλον.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΤΑΣΟΣ ΜΕΡΓΙΑΝΝΗΣ
Το πατροπαράδοτο «Κεσκέκι» εντάχθηκε πρόσφατα στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Τι σημαίνει αυτή η αναγνώριση για τον Μικρασιατικό Πολιτιστικό Σύλλογο Μελισσίων «Άγιος Γεώργιος Γκιουλμπαξε» και για τους ανθρώπους που το κρατούν ζωντανό εδώ και 65 χρόνια;
Η ένταξη του εθίμου «Κεσκέκι» στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας είναι μια πολύ σημαντική και τιμητική αναγνώριση για τον Μικρασιατικό Πολιτιστικό Σύλλογο Μελισσίων «Άγιος Γεώργιος Γκιούλμπαξε» και για όλους όσους συνεχίζουν να κρατούν ζωντανή αυτή την παράδοση για περισσότερα από 65 χρόνια. Η αναγνώριση αυτή, όχι μόνο επιβεβαιώνει την αξία της εργασίας και του κόπου των μελών και φίλων του συλλόγου, αλλά τονώνει και το ηθικό και την περηφάνια όλων μας. Παράλληλα, αποτελεί κίνητρο για να συνεχίσουμε με ακόμη μεγαλύτερη αφοσίωση, διασφαλίζοντας ότι το Κεσκέκι δεν θα χαθεί, αλλά θα μεταφερθεί στις επόμενες γενιές ως ζωντανό κομμάτι της πολιτιστικής μας ταυτότητας. Επιπλέον, η αναγνώριση αυτή μας δίνει τη δυνατότητα να προβάλλουμε τη Μικρασιατική μας κληρονομιά σε ευρύτερο κοινό, ενισχύοντας τη σημασία της παράδοσης και της κοινότητας, και τιμώντας τη μνήμη των προγόνων μας.
Το «Κεσκέκι» αποτελεί ένα έθιμο βαθιά συνδεδεμένο με τις μικρασιατικές ρίζες και τη συλλογική μνήμη. Πώς καταφέρνει ο Σύλλογός σας να μεταδίδει αυτή την παράδοση από γενιά σε γενιά;
Το «Κεσκέκι» δεν είναι απλώς ένα έθιμο, αλλά μια ζωντανή εμπειρία που ενώνει την κοινότητά μας. Η μετάδοση αυτής της παράδοσης είναι βιωματική και ουσιαστική: κάθε χρόνο, τα μέλη και οι φίλοι του Συλλόγου, από τους πιο ηλικιωμένους μέχρι τους νεότερους, συμμετέχουν ενεργά στην προετοιμασία και το μαγείρεμα του. Οι νέοι μαθαίνουν δίπλα στους μεγαλύτερους, μέσα από τη συνεργασία, τις ιστορίες, και τα τραγούδια που συνοδεύουν τη διαδικασία. Η γνώση περνά μέσα από την πράξη, όχι μόνο από την αφήγηση. Με αυτόν τον τρόπο, η παράδοση του εθίμου Κεσκέκι δεν κινδυνεύει να ξεχαστεί, αλλά συνεχίζει να αποτελεί σημαντικό μέρος της συλλογικής μας ταυτότητας, προσφέροντας αίσθημα συνέχειας και συνδεσιμότητας μεταξύ των γενεών. Επιπλέον, μέσα από εκπαιδευτικές δράσεις, εκδηλώσεις και ανοιχτές προσκλήσεις προς τη νέα γενιά, ο Σύλλογος φροντίζει να διατηρεί ζωντανό το έθιμο και να το μεταφέρει με περηφάνια στις επόμενες γενιές.
Ποιος είναι ο ρόλος της τοπικής κοινωνίας των Μελισσίων στη διατήρηση και την αναβίωση του εθίμου όλα αυτά τα χρόνια;
Η τοπική κοινωνία των Μελισσίων διαδραματίζει έναν θεμελιώδη και αδιάκοπο ρόλο στη διατήρηση και αναβίωση του εθίμου Κεσκέκι. Το έθιμο επιβιώνει χάρη στη μεγάλη συμμετοχή των κατοίκων, την αλληλεγγύη και την εθελοντική προσφορά τους. Κάθε χρόνο, άνθρωποι όλων των ηλικιών συμβάλλουν ενεργά, είτε με προσωπική δουλειά, είτε με υλικά αγαθά, είτε με την παρουσία τους και την ενθάρρυνση. Η κοινότητα δεν είναι απλός θεατής, αλλά ο βασικός συντελεστής που δίνει ζωή στην παράδοση, ενισχύοντας το αίσθημα της συλλογικότητας και της συνέχειας. Μέσα από αυτές τις κοινές εμπειρίες, το έθιμο γίνεται γέφυρα ανάμεσα στις γενιές, αναδεικνύοντας το «μαζί» ως αξία που κρατά ζωντανά τα ήθη και τη μνήμη του τόπου. Επιπλέον, η στήριξη της τοπικής κοινωνίας ενθαρρύνει νέα μέλη να συμμετέχουν, διασφαλίζοντας ότι το Κεσκέκι παραμένει ζωντανό και ενεργό στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας των Μελισσίων.
Ως νέος πρόεδρος του Συλλόγου, ποιες είναι οι βασικές σας προτεραιότητες για την επόμενη περίοδο, ιδιαίτερα μετά από αυτή τη σημαντική θεσμική αναγνώριση;
Η θεσμική αναγνώριση του εθίμου δημιουργεί μια νέα δυναμική για τον Σύλλογο μας και θέτει ψηλά τον πήχη για το μέλλον. Ως νέος πρόεδρος, βασικές μου προτεραιότητες είναι: η διαφύλαξη της αυθεντικότητας του εθίμου, η διάδοση και προβολή του σε ένα ευρύτερο κοινό, και η ενεργή εμπλοκή της νέας γενιάς.
Θέλω να ενισχύσουμε τη συμμετοχή των νέων, δημιουργώντας εκπαιδευτικά και πολιτιστικά προγράμματα που θα τους εμπνέουν να πάρουν τη σκυτάλη της παράδοσης. Παράλληλα, θα εστιάσουμε στη διαρκή συνεργασία με την τοπική κοινωνία, ώστε το Κεσκέκι να αποτελέσει σημείο συνάντησης και ενότητας. Επιπλέον, θα αξιοποιήσουμε τη θεσμική αναγνώριση για την προσέλκυση πόρων, την ενίσχυση των υποδομών του Συλλόγου και τη δικτύωση με άλλους φορείς, με στόχο να αναδείξουμε τη μικρασιατική κληρονομιά και να δώσουμε στο Κεσκέκι την θέση που του αξίζει στον σύγχρονο πολιτιστικό χάρτη.
Τελικός μας στόχος είναι το Κεσκέκι να παραμείνει ζωντανό και εξελίξιμο, να εμπνέει και να ενώνει όλους όσους το πλαισιώνουν, αποτελώντας παράδειγμα συλλογικότητας, πολιτισμού και συνέχειας.
Πώς συμμετέχουν οι νέοι άνθρωποι στο έθιμο και στις δράσεις του Συλλόγου; Βλέπετε ενδιαφέρον από τη νεότερη γενιά να συνεχίσει αυτή την παράδοση;
Η συμμετοχή των νέων αποτελεί αναπόσπαστο και ζωτικό κομμάτι της δράσης του Συλλόγου μας. Όχι μόνο βοηθούν και συνεισφέρουν στην προετοιμασία και την υλοποίηση του εθίμου (από την οργάνωση και το μαγείρεμα, μέχρι τις εκδηλώσεις και την επικοινωνία) αλλά παράλληλα γίνονται φορείς μεταφοράς της παράδοσης στις σύγχρονες συνθήκες. Βλέπουμε με χαρά και περηφάνια ότι η νέα γενιά συμμετέχει ενεργά, δείχνοντας αληθινό ενδιαφέρον να γνωρίσει τις μικρασιατικές ρίζες, να μάθει τις ιστορίες και τις αξίες που συνοδεύουν το Κεσκέκι, και να τις ενσωματώσει στη δική της καθημερινότητα.
Αυτό το ενδιαφέρον εκφράζεται με αυθόρμητη συμμετοχή, με δημιουργικές ιδέες, με την πρόθεση να αξιοποιήσουν νέες τεχνολογίες για την προβολή της παράδοσης, και με διάθεση να αναλάβουν πρωτοβουλίες. Η σύνδεση με τις ρίζες και η μεταφορά της συλλογικής μνήμης προσφέρει νόημα, ταυτότητα και συνέχεια, στοιχεία που η νέα γενιά πλέον επιδιώκει και ενισχύει. Έτσι, το Κεσκέκι και οι δράσεις του Συλλόγου δεν μένουν στατικά, αλλά εμπλουτίζονται, εξελίσσονται και κρατούν ζωντανή τη μικρασιατική μας κληρονομιά.
Τι μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους συνδημότες σας σχετικά με τη σημασία της διατήρησης των παραδοσιακών εθίμων και της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς;
Σε μια εποχή που οι προκλήσεις αυξάνονται και το αίσθημα αβεβαιότητας είναι έντονο, η διατήρηση των παραδοσιακών εθίμων και της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς είναι θεμέλιο για την ενότητα, τη συλλογική μνήμη και την ταυτότητά μας. Το «Κεσκέκι» δεν είναι απλώς ένα πατροπαράδοτο έθιμο, είναι γέφυρα με το παρελθόν και με τους προγόνους μας, ένα ζωντανό μνημείο της ιστορίας και των αξιών μας.
Αποτελεί μια πράξη τιμής, αντοχής και αλληλεγγύης, που μας θυμίζει τα δύσκολα χρόνια του ξεριζωμού αλλά και τη δύναμη της κοινότητας. Μέσα από τη διατήρηση αυτών των στοιχείων, μεταδίδουμε βιώματα, αξίες, συναισθήματα και γνώση στις επόμενες γενιές, με αγάπη και σεβασμό. Είναι ευθύνη όλων μας να κρατήσουμε ζωντανή αυτή την κληρονομιά και να την μοιραστούμε με τους νεότερους, γιατί η παράδοση δεν είναι μια στατική ιστορία, είναι ζωντανή, εξελίσσεται και εμπνέει. Σας καλώ όλους να αγκαλιάζετε τα έθιμα, να συμμετέχετε, να μεταδίδετε και να τα προστατεύετε, ώστε η πολιτιστική μας ταυτότητα να συνεχίσει να αποτελεί δυναμικό και φωτεινό κομμάτι της συλλογικής μας ζωής.
Πώς είναι η συνεργασίας σας με την δημοτική Αρχή Πεντέλης;
Η συνεργασία μας με τη δημοτική Αρχή Πεντέλης ήταν και είναι πολύ καλή και σημαντική. Η υλοποίηση του εθίμου παραμένει κυρίως υπόθεση της συλλογικής προσφοράς των μελών και φίλων του συλλόγου και των χορηγών. Το έθιμο αυτό απαιτεί μεγάλη προετοιμασία, οργάνωση και σημαντικούς πόρους κάθε χρόνο. Ο Δήμος Πεντέλης συνδράμει όπου είναι δυνατό με πρακτική ή οικονομική ενίσχυση, καλύπτοντας ανάγκες μας. Ο βασικός πυλώνας παραμένει διαχρονικά η εθελοντική προσφορά των ανθρώπων του Συλλόγου μας και η ενεργή συμμετοχή των χορηγών και κατοίκων της περιοχής, στους οποίους όπως και στον Δήμο μας οφείλουμε ένα μεγάλο ευχαριστώ. Η βασική ουσία του εθίμου, βρίσκεται στην συνεργασία, στον εθελοντισμό και στην αλληλεγγύη, όπως ήταν και στις πατρίδες των προγόνων μας.
Τι να περιμένουμε από το «Κεσκέκι» του 2026;
Το «Κεσκέκι» του 2026 φιλοδοξούμε να αποτελέσει μια ακόμη ουσιαστική και δυναμική συνάντηση ανθρώπων και αξιών. Με σεβασμό στην παράδοση και πίστη στη συνέχεια, στόχος μας είναι να αναδειχθεί ακόμη περισσότερο ως μια ζωντανή εμπειρία συμμετοχής, που ενώνει, εμπνέει και κρατά τις ρίζες μας ζωντανές στο παρόν και στο μέλλον.
Το πρόγραμμα του φετινού «Κεσκέκι»
Το πρόγραμμα της φετινής 66ης διοργάνωσης του παραδοσιακού εθίμου «Κεσκέκι», που θα πραγματοποιηθεί στις 22 και 23 Απριλίου στην πλατεία Μικρασιατών (Αγίου Γεωργίου) στα Μελίσσια είναι το εξής:
Τετάρτη 22 Απριλίου από τις 20:00
Παρασκευή του παραδοσιακού φαγητού «Κεσκέκι»
Ώρα 21:00
Μια βραδιά γεμάτη μουσική, κέφι και αυθεντική παραδοσιακή ατμόσφαιρα με τους:
Κατερίνα Πλυτά – φωνή
Στέφανο Φίλο – βιολί & φωνή
Παναγιώτη Χελιώτη – λαούτο
Νικόλα Φιλιππόσογλου – ούτι
Πέμπτη 23 Απριλίου στις 11:00
Μοίρασμα του φαγητού και παραδοσιακό γλέντι με τους:
Τόνια Ρουγγέρη – τραγούδι
Γιάννη Μιχαήλ – λαούτο, κιθάρα & τραγούδι
Ανδρές Μάνεση – βιολί
Γιάννη Γρίμπλα – σαντούρι, μπουζούκι & τραγούδι
Παναγιώτη Γρηγοριάδη – κρουστά
H ιστορία του εθίμου «Κεσκέκι»
Το «Κεσκέκι» αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έθιμα των Μικρασιατών και ιδιαίτερα των κατοίκων του Γκιουλμπαξε. Στενά συνδεδεμένο με τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου, το έθιμο διατηρήθηκε ζωντανό επί αιώνες, ακόμη και στις δύσκολες συνθήκες που βίωσαν οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας. Για τους Γκιουλμπαξιώτες δεν ήταν απλώς ένα φαγητό, αλλά μια πράξη μνήμης, πίστης και ενότητας.
Η προετοιμασία του ξεκινούσε πολύ πριν από την ημέρα της γιορτής. Η κοινότητα αγόραζε ένα βόδι, το οποίο έβοσκε ελεύθερα στο χωριό και θεωρούνταν ιερό. Οι κάτοικοι το φρόντιζαν με σεβασμό, ακόμη κι όταν προκαλούσε ζημιές στις καλλιέργειες. Το σιτάρι προερχόταν από προσφορές των χωριανών και η επεξεργασία του κρατούσε τουλάχιστον μία εβδομάδα. Το έβρεχαν, το χτυπούσαν σε πέτρινη γούρνα στην αυλή της εκκλησίας και το άφηναν να βράσει όλη τη νύχτα, ώσπου να είναι έτοιμο το πρωί.
Μετά τη λειτουργία, ο ιερέας ευλογούσε το Κεσκέκι και ομάδες παιδιών, με τη συνοδεία ανδρών της κοινότητας, μοίραζαν το φαγητό σε κάθε σπίτι. Κανένα σπίτι δεν έπρεπε να μείνει χωρίς τη μερίδα του, ακόμη και στις απομακρυσμένες συνοικίες, όπως στη βρύση, στο Γιαλλό και στο Μπαξέ. Τα πιάτα αυτά θεωρούνταν ευλογία του Αγίου Γεωργίου.
Η παράδοση του εθίμου δεν σταμάτησε ούτε στα δύσκολα χρόνια 1914-1918, όταν υπήρχε έλλειψη σιταριού. Τότε οι κάτοικοι χρησιμοποιούσαν κουκιά, το μόνο τρόφιμο που επιτρεπόταν να διακινηθεί έστω και περιορισμένα από τις τουρκικές αρχές.
Η παράδοση λέει πως κάποτε στο Γκιούλμπαξε της Μικράς Ασίας θέλησε να σταματήσει το έθιμο ένας πρόκριτος του χωριού. Τη νύχτα όμως εμφανίστηκε στον ύπνο του ο Αι Γιώργης και τον τσαλαπάτησε. Η αφήγηση αυτή δείχνει, συμβολικά, ότι το Κεσκέκι δεν σταμάτησε ποτέ. Για την προέλευση του εθίμου υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Άλλοι το συνδέουν με μνημόσυνο των πρώτων Χριστιανών, άλλοι με το μνημόσυνο του Αγίου Γεωργίου, ενώ ο Ιστορικός Νίκος Μηλιώρης στην εφημερίδα «Προσφυγικός Κόσμος» της 13ης Ιουνίου 1969 το θεωρεί συνέχεια αρχαιοελληνικών ταυροθυσιών.
Όπως και να ‘χει, το Κεσκέκι έμεινε βαθιά δεμένο με την ταυτότητα των Γκιουλμπαξιωτών. Το έθιμο με το διωγμό σταμάτησε για χρόνια και ξαναζωντάνεψε στα Μελίσσια το 1958 ένα χρόνο μετά την ανέγερση της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου.
