Εδώ και 14 χρόνια, ένας χώρος με «βαριά» ιστορία στο Χαλάνδρι φυλάσσει περισσότερα από 170.000 ντοκουμέντα και 840.000 σελίδες αρχείου από τη σύγχρονη Ελλάδα. Ο λόγος για το Επιμορφωτικό Κέντρο «Χαρίλαος Φλωράκης» (ΕΚΧΦ), σπίτι του άλλοτε ηγέτη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος, το οποίο βρίσκεται στον δρόμο που φέρει πλέον και το όνομα του (πρώην οδός Πυθίας 6). Η στέγη αυτή των σπάνιων ντοκουμέντων εμπλουτίστηκε ακόμη περισσότερο, πέρσι, με την ψηφιοποίηση φωτογραφικών λήψεων του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας: 15.000 καρέ από την καθημερινή ζωή των μαχητών του ΔΣΕ στον Γράμμο και το Βίτσι, με στιγμιότυπα μαχών, τεκμήρια από την πολιτική προσφυγιά στις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ, όπου διέφυγαν αρκετοί εξ αυτών, ενώ προστέθηκαν πολλά φύλλα εθνικιστικών και άλλων εντύπων, όπως και κάποια σπάνια τεύχη των «Δρόμων της Ειρήνης» της περιόδου 1960/62.
Μιλώντας στην εφημερίδα μας, ο ιστορικός Νίκος Παπαγεωργάκης, υπεύθυνος της λειτουργίας του ΕΚΧΦ, «σκιαγράφησε» τη δραστηριότητα του Κέντρου και τα νέα αρχεία που εμπλούτισαν τις συλλογές του χώρου.
Συνέντευξη: Αλέξανδρος Καζαντζίδης
– Τι προσθέτουν τα νέα αρχεία του Κέντρου ως προς τη γνώση και την έρευνα της σύγχρονης Ιστορίας;
Το ιστορικό αρχείο εμπλουτίζεται σταθερά και από προσφορές προσωπικών συλλογών προς το ΚΚΕ, που διευρύνουν τις δυνατότητες των ερευνητών στο να αναζητήσουν υλικό. Το πρόσφατο παράδειγμα των απογόνων φωτογράφων του ΔΣΕ, Αποστόλη Μουσούρη και Φώτη Ματσάκα, είναι χαρακτηριστικό, καθώς με τις προσφορές τους (συνολικά 15.000 φωτογραφίες) παρέδωσαν στο Κόμμα και στην ιστορική έρευνα ένα σημαντικό τεκμήριο που μας «βάζει» στην καθημερινότητα του ΔΣΕ, στις περιοχές Γράμμου, Βίτσι και Πρεσπών.
Δίχως αυτές τις προσφορές δεν θα είχαμε ούτε εμείς ούτε οι ερευνητές αυτή την εικόνα, της αισιοδοξίας, μαχητικότητας που αποπνέουν τα πρόσωπα των μαχητών και μαχητριών του ΔΣΕ, σε αντίξοες συνθήκες πάλης.
Επίσης, μοναδικές και εντελώς άγνωστες είναι οι φωτογραφίες που αποτυπώνουν την ζωή στην πολιτική προσφυγιά κατά την αρχική της περίοδο. Το υλικό αυτό ψηφιοποιήθηκε από το ΚΚΕ και είναι απόλυτα προσβάσιμο στον καθένα και την καθεμία που ενδιαφέρεται να το μελετήσει.
Ταυτόχρονα, στα πλαίσια του τακτικού εμπλουτισμού που επιδιώκουμε, τον Ιούνιο μεταφέρθηκαν στο ΕΚΧΦ σε ηλεκτρονική μορφή και άλλα αρχεία, που σχετίζονται με όλες τις ιστορικές περιόδους του λαϊκού κινήματος. Ανάμεσα σε αυτά βρίσκονται πολλά που σχετίζονται με τη δράση των αλύγιστων της ταξικής πάλης, στις φυλακές και τις εξορίες: Ονομαστικές καταστάσεις, διοικητικά έγγραφα, συλλογικές επιστολές και εφημερίδες κρατούμενων, από το Μούδρο της Λήμνου, την Ανάφη, τη Μακρόνησο και από φυλακές, μέχρι τις ειδήσεις του Ρ/Σ «Ελεύθερη Ελλάδα» του τελευταίου τετραμήνου του 1955, που οι περισσότερες αφορούν στο θέμα των πολιτικών κρατούμενων. Σε αυτά τα τεκμήρια συγκαταλέγεται και μια συγκλονιστική επιστολή των 330 ανηλίκων κρατούμενων της Μακρονήσου προς τον Τύπο, τον Ιούνη του 1950.
Στα νέα αποκτήματα συγκαταλέγονται τα υλικά από το παράνομο τυπογραφείο του ΚΚΕ στην Καλλιθέα, καθώς και πολλά φύλλα του αρχείου των εφημερίδων της πολιτικής προσφυγιάς, ιδιαιτέρα από την Πολωνία και τη Σοβιετική Ένωση. Σημαντικά ενισχύθηκαν και οι υποενότητες των εντύπων του λαϊκού κινήματος, ιδιαιτέρα περιοχών όπως η Λέσβος, η Χίος αλλά και η Χαλκίδα.
Προστέθηκαν επίσης πάμπολλα φύλλα εθνικιστικών και άλλων αστικών εντύπων, όπως και κάποια λιγοστά αλλά σχετικά σπάνια των “Δρόμων της Ειρήνης” της περιόδου 1960/62, μαζί με προκηρύξεις και μπροσούρες της ΟΕΝΟ της δεκαετίας του ‘50. Όλα αυτά και πολλά περισσότερα (περίπου 1.200 νέα αρχειακά τεκμήρια) είναι πλέον στη διάθεση του κάθε επισκέπτη.
Μετά από 14 χρόνια λειτουργίας του ΕΚΧΦ, στο ηλεκτρονικό του αρχείο, εκτός από το φωτογραφικό αρχείο που προαναφέραμε είναι πλέον διαθέσιμα πάνω από 170.000 αρχειακά τεκμήρια (πάνω από 840.000 σελίδες) πρωτογενείς πηγές ολόκληρης της ιστορίας του ΚΚΕ και του λαϊκού κινήματος, ακόμα και από τα πρώτα χρόνια της δράσης της εργατικής τάξης στη χώρα μας και τους πρώτους σοσιαλιστικούς ομίλους. Για παράδειγμα θα βρει κάποιος φύλλα του “Σοσιαλιστή” του 1890, αλλά και πλήρη σειρά του Ριζοσπάστη έως το 1999.
Στο αρχείο του ΕΚΧΦ υπάρχουν όλες οι αποφάσεις του ΚΚΕ για όλα τα σημαντικά θέματα, τα κεντρικά του περιοδικά (ΚΟΜΕΠ, Νέος Κόσμος), αλλά και μια σειρά περιφερειακά και τοπικά έντυπα από όλη την Ελλάδα, αλλά και τον ελληνισμό του εξωτερικού που φωτίζουν στιγμές της ταξικής πάλης και κρίσιμες στιγμές της ιστορίας.
Ντοκουμέντα της Κομμουνιστικής Διεθνούς του Διεθνούς εργατικού κινήματος, καθώς και κλαδικά συνδικαλιστικά έντυπα του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου και της δεκαετίας του 1940, πχ των ΤΤΤ (Τριατατικών), των δασκάλων κ.α.
Θα βρει κανείς συγκεντρωμένο πλούτο που αφορά την φιλολογική – πολιτιστική κίνηση που συνδέθηκε με το πρόταγμα αλλαγής της κοινωνίας περιοδικά όπως ο Νουμάς, οι Πρωτοπόροι, οι Νέοι Πρωτοπόροι, τα Ελεύθερα Γράμματα κ.α. Μοναδικός είναι ο πλούτος που αναφέρεται στην περίοδο της Κατοχής και της ΕΑΜικής αντίστασης, αλλά και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Έντυπα οργανώσεων Νεολαίας όπως της ΟΚΝΕ, της ΕΠΟΝ της ΚΝΕ.
Μεγάλος είναι ο αρχειακός πλούτος που αναφέρεται στην πάλη των πολιτικών κρατουμένων τόσο μέσα από τις δικές τους αγωνιστικές και πολιτιστικές προσπάθειες σε φυλακές και εξορίες, με παράνομες χειρόγραφες εφημερίδες όσο και μέσα από την πάλη των συγγενών, συναγωνιστών και φορέων του κινήματος, για την απελευθέρωσή τους. Δίπλα σε όλα αυτά μπορεί να μελετήσει κάποιος κρατικά έντυπα, αντικομμουνιστικές εκδόσεις και έντυπα όλου του πολιτικού φάσματος.
-Υπάρχει ενδιαφέρον από ειδικούς, μελετητές για τα ντοκουμέντα -παλαιά και νέα- του χώρου; Είναι τακτικές οι επισκέψεις από απλούς ανθρώπους μεγαλύτερης αλλά και νεώτερης γενιάς;
Ο αρχειακός πλούτος και η βιβλιοθήκη μας, καθώς είναι προσβάσιμα σε κάθε ενδιαφερόμενο, αποτέλεσαν σημαντικό στήριγμα πολλών νέων ερευνητών για την εκπόνηση των μεταπτυχιακών και διδακτορικών τους εργασιών. Έτσι μπόρεσε το Κέντρο μας όλο και πιο αποτελεσματικά να βοηθήσει ερευνητές-μελετητές όχι μόνο απ’ όλη την Ελλάδα, αλλά και από τη μακρινή Αυστραλία, τις ΗΠΑ, τον Καναδά και από πολλά κράτη της Ευρώπης, όπως η Γαλλία, η Ελβετία, η Ιταλία, η Μ. Βρετανία, η Γερμανία, η Κύπρος, κλπ.
Συνολικά η προσπάθεια αυτή του ΚΚΕ αποβλέπει στο να γίνει το ΕΚΧΦ πραγματικά κτήμα των εργαζόμενων και της νεολαίας που διψούν για μάθηση και με αυτήν την έννοια το ΕΚΧΦ δεν περιορίζεται σε έναν ακόμα προνομιακό χώρο των «ειδικών».
Για το λόγο αυτό, το Επιμορφωτικό Κέντρο «Χαρίλαος Φλωράκης» σε συνεργασία με τις κομματικές οργανώσεις και μαζικούς φορείς διοργανώνει τακτικά και διάφορες συζητήσεις-εκδηλώσεις για ιστορικά ζητήματα, που λόγω των διεθνών και εγχώριων εξελίξεων διατηρούν την επικαιρότητά τους.
Απευθύνεται ειδικά στους νέους και τις νέες («στη σπορά που μένει»), όχι μόνο επειδή καθημερινά έρχονται αντιμέτωποι, στο χώρο εργασίας ή μόρφωσης με τις διάφορες εκφάνσεις του στείρου αντικομμουνισμού και με τις εκφράσεις διάφορων αντιεπιστημονικών θεωριών και με τη διαστρέβλωση της ιστορικής αλήθειας, αλλά και επειδή η μελέτη της ιστορικής πείρας έχει μεγάλη αξία και για το σήμερα και για το αύριο, που θα οικοδομήσει η «νέα βάρδια». Φωτίζει την ιστορική συνέχεια, αναδεικνύει το καινούργιο που γεννιέται, βοηθά στην κατανόηση της ταξικής αντίληψης και στάσης του Κόμματος απέναντι στις σύγχρονες εξελίξεις.
– Ενδέχεται να εμπλουτιστούν στο μέλλον ακόμη περισσότερο τα αρχεία του Κέντρου και αν ναι, από ποια περίοδο;
Η προσπάθεια εμπλουτισμού τόσο του ηλεκτρονικού αρχείου, όσο και της βιβλιοθήκης μας συνεχίζεται με αμείωτους ρυθμούς και αφορά όλες τις ιστορικές περιόδους. Είναι μια διαδικασία που σχετίζεται και με τα αρχειακά τεκμήρια που ακόμα βρίσκονται στο στάδιο της αποκατάστασης και αναμένεται και η σταδιακή ψηφιοποίησή τους. Σχετίζεται και με την παράλληλη αδιάκοπη προσπάθεια ανεύρεσης και συγκέντρωσης αρχειακών τεκμηρίων, τη συνεχιζόμενη συγκινητική προσφορά αρχείων αγωνιστών στο Κόμμα, κλπ.
14 χρόνια προσφοράς
Με αφορμή τη συμπλήρωση δύο ετών από τον θάνατο του επίτιμου προέδρου του ΚΚΕ και ιστορικού ηγέτη του κομμουνιστικού κινήματος Χαρίλαου Φλωράκη, η Κ.Ε. του κόμματος εγκαινίασε στις 11/6/2007 το Επιμορφωτικό Κέντρο, στο ειδικά διαμορφωμένο σπίτι, όπου κατοικούσε και το οποίο ο ίδιος δώρησε στο κόμμα του.
Η λειτουργία του χώρου, σύμφωνα με τον κ. Παπαγεωργάκη, δεν αποτελεί μόνο φόρο τιμής στον κομμουνιστή ηγέτη και στην υπερ100χρονη ιστορία του ΚΚΕ και βασικός σκοπός του είναι η ανάδειξη της μεγάλης σημασίας που πρέπει να έχει όχι μόνο για τους κομμουνιστές, αλλά και για κάθε άνθρωπο, η έρευνα κι η μελέτη της ιστορίας του εργατικού κινήματος, της γενικότερης ιστορίας των λαϊκών αγώνων στο τόπο.
Με βάση τον υπεύθυνο του Κέντρου, η μελέτη της ιστορικής πείρας του κινήματος και του Κόμματος και η καθημερινή πάλη για τα δίκαια της εργατιάς και όλων των καταπιεσμένων είναι αδιάσπαστα δεμένες μεταξύ τους και με τη λειτουργία του Επιμορφωτικού Κέντρου Βιβλιοθήκης – Αρχείου δίνεται μια καλύτερη δυνατότητα σε κάθε ενδιαφερόμενο, να μελετήσει το πλούσιο υλικό που διαθέτει ο Περισσός.
Το ΚΚΕ, μετά τις καταστροφικές πλημμύρες του 1994, σύμφωνα με τον ιστορικό, ξεκίνησε μια τιτάνια προσπάθεια αποκατάστασης, συντήρησης και ψηφιοποίησης του ιστορικού του αρχείου και στο ΕΚΧΦ έχει μεταφερθεί ήδη ένας μεγάλος όγκος αυτού του ψηφιοποιημένου αρχείου, ώστε να είναι πλήρως προσβάσιμο στους μελετητές, στους ιστορικούς και τον καθένα που ενδιαφέρεται.
Το αρχείο αυτό έχει πλέον τη δική του συμβολή στην ιστορική γνώση για τον τιτάνιο αγώνα του ΚΚΕ και του λαϊκού κινήματος. Βεβαίως, για την συγκρότηση όσο γίνεται πληρέστερων αρχειακών σειρών αξιοποιήθηκε και η συνεργασία με άλλους σημαντικούς αρχειακούς φορείς (Βιβλιοθήκη της Βουλής, Γενικά Αρχεία του Κράτους κ.α.).
Όπως τονίζει ο ίδιος, η μελετητική προσπάθεια ενισχύεται και από τα σημαντικά βιβλία που υπάρχουν στην βιβλιοθήκη του Κέντρου, η οποία έχοντας ως πυρήνα την προσωπική βιβλιοθήκη του Χαρίλαου Φλωράκη συνεχώς εμπλουτίζεται με τη συμβολή τόσο της Κ.Ε. του ΚΚΕ, όσο και με συνεχείς δωρεές διάφορων συντρόφων, φορέων και φίλων του Επιμορφωτικού Κέντρου.
Αυτή τη στιγμή, πάνω από 3.500 τίτλους βιβλίων είναι προσβάσιμοι στο αναγνωστήριο και σχετίζονται με διάφορους τομείς των κοινωνικών επιστημών (φιλοσοφικά, ιστορικά, πολιτικής οικονομίας, κλπ). Λόγω των μέτρων κατά της πανδημίας, για την επίσκεψη στον χώρο απαιτείται η έγκαιρη προηγούμενη συνεννόηση στο τηλέφωνο 2106851129.
Δείτε επίσης: Θλίψη στο Χαλάνδρι από τον θάνατο της Σοφίας Αδαμίδου
