Γράφει ο ∆ημήτριος Γ. Σουλιώτης
O Freud χρησιµοποιώντας τον όρο «ναρκισσισµός», τον οποίο δανείστηκε από τον Havelock Ellis, προσπάθησε να ερµηνεύσει τη δηµιουργία ποικίλων ψυχοπαθολογικών καταστάσεων ως αποτέλεσµα µιας υπερ – επένδυσης (αγάπης) του εαυτού σε αντιδιαστολή µε την επένδυση του αντικειµένου (άλλου).
Στη σύγχρονη ψυχιατρική διαγνωστική η έννοια διατηρείται, προσδιορίζοντας έναν ιδιαίτερο τύπο προσωπικότητας, ο οποίος χαρακτηρίζεται από έντονες φιλοδοξίες και «µεγαλοµανιακή» ιδέα για τον εαυτό του, αδυναµία να συναισθάνεται τον άλλον (απουσία ενσυναίσθησης), δυσκολία να είναι ικανοποιηµένος µε αυτό που είναι, αισθήµατα φθόνου και τέλος ανάγκη για θαυµασµό.
Κατά τον Αµερικανό κοινωνιολόγο Cristopher Lasch (Η κουλτούρα του ναρκισσισµού) η κοινωνία των ΗΠΑ είναι αναµφισβήτητα ναρκισσιστική, µε την έννοια ότι κυριαρχούν στα µέλη της ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά. Συγκεκριµένα κάθε άτοµο διακατέχεται από άγχος να πετύχει στη ζωή του, να γίνει πλούσιο και ισχυρό και το κυριότερο να το δείχνει.
Σ’ αυτή την επιφανειακή κοινωνία που στηρίζεται στην εικόνα, λίγο ενδιαφέρει η πραγµατική αξία των ανθρώπων, αυτό που µετρά είναι το «φαίνεσθαι», αυτό που έχει αξία είναι το χρήµα, η επιτυχία, ένα καλό βιογραφικό, για ν’ ανέβεις στην κορυφή. Είτε πρόκειται για τον επαγγελµατικό είτε για τον προσωπικό τοµέα, ο καθένας τρέµει µήπως τον ξεπεράσουν οι άλλοι, µε συνέπεια ο ανταγωνισµός από σκληρός να έχει γίνει αδυσώπητος και τελικά κανιβαλικός.
Ο πολίτης πρέπει να φαίνεται, να απατά ή να αυταπατάται, αν δεν µπορεί να είναι ο καλύτερος, γιατί όπως λέει και το αµερικανικό µότο ο πρώτος τα παίρνει όλα και ο δεύτερος είναι σκ… Οι αµερικανοί καθηγητές στο πεδίο της Ψυχολογίας Τζιν Τουέντζ και Κιθ Κάµπελ στο βιβλίο τους «The Narcissism Epidemic, Living in the Age of Entitlement» (Η επιδηµία του Ναρκισσισµού, Ζώντας στην εποχή της κυριότητας), αναφέρουν ότι οι άνθρωποι κύρια στις ΗΠΑ, αλλά και γενικά στις αναπτυγµένες κοινωνίες έχουν «χτυπηθεί» από µια «επιδηµία ναρκισσισµού». Αλλά και σχετικές έρευνες του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας των ΗΠΑ αποκάλυψαν ότι η Ναρκισσιστική ∆ιαταραχή Προσωπικότητας «χτυπάει» συχνότερα τη νέα γενιά.
Στο συγκεκριµένο κοινωνικό πλαίσιο δεν είναι δύσκολο να αναρριχηθούν στην κορυφή, στα κρίσιµα κέντρα εξουσίας άτοµα µε ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά και µάλιστα στην ακραία τους µορφή, εκείνη του διαστροφικού ναρκισσισµού. Ναρκισσιστική διαστροφή είναι η διαστροφική λειτουργία σε µια ναρκισσιστική προσωπικότητα. Ο ψυχαναλυτής P.C Racamier είναι από τους πρώτους που επινόησαν την έννοια του διεστραµµένου νάρκισσου. Άλλοι όπως ο Eiguer επιχείρησαν να δώσουν έναν ορισµό. «∆ιεστραµµένος νάρκισσος είναι το άτοµο που υπό την επίδραση του επιβλητικού του «εγώ» προσπαθεί να δηµιουργήσει σχέση µε τους άλλους, επιτιθέµενο ιδιαίτερα στη ναρκισσιστική ακεραιότητά τους, προκειµένου να τους αφοπλίσει.
Επιπλέον επιτίθεται στην αυτοπεποίθηση, στην αυτοεκτίµηση, την αγάπη και την πίστη των άλλων για τον εαυτό τους. Ταυτόχρονα προσπαθεί να δώσει την εντύπωση ότι η εξάρτηση των άλλων απ’ αυτόν είναι µοναδική και ότι οι άλλοι τον εκλιπαρούν». Σχετικές µελέτες ειδικά για τους νάρκισσους ηγέτες (το σύνδροµο της ύβρεως) έχει κάνει και ο Ντέιβιντ Όουεν (ψυχίατρος), π. Υπουργός Εξωτερικών του Ηνωµένου Βασιλείου.
Οι ψυχωτικοί – διεστραµµένοι νάρκισσοι θεωρούνται ψυχωτικοί χωρίς συµπτώµατα. Χαρακτηρίζονται από τη δυνατότητά τους να ισορροπούν αποθέτοντας σε κάποιον άλλο τον πόνο που δεν αισθάνονται και τις εσωτερικές τους αντιφάσεις, τις οποίες αρνούνται να αντιληφθούν. ∆εν κάνουν κακό «επίτηδες», κάνουν κακό γιατί µόνο έτσι ξέρουν να υπάρχουν. Έχουν πληγωθεί και αυτοί στην παιδική τους ηλικία και προσπαθούν να επιβιώσουν. Αυτή η µεταβίβαση της οδύνης, τους επιτρέπει να αποκτούν αξία εις βάρος του άλλου. Έτσι όχι µόνο επιλύουν το µεγάλο προσωπικό ψυχολογικό τους πρόβληµα, αλλά στα πλαίσια µιας ανταγωνιστικής κοινωνίας που απαιτεί σκληρότητα, έχουν το απαραίτητο χαρακτηριστικό για να επιτύχουν και να καταλάβουν θέσεις εξουσίας.
Η δύναµη των διεστραµµένων νάρκισσων είναι η αναισθησία τους. ∆εν έχουν κανένα ηθικό ενδοιασµό. ∆εν υποφέρουν. Επιτίθενται πάντα χωρίς να υφίστανται ποτέ τιµωρία. Ειδικά στις σχέσεις µε τους συνεργάτες τους, αν οι τελευταίοι αναγκαστούν να χρησιµοποιήσουν διαστροφικές άµυνες, είναι έτσι επιλεγµένοι απ’ αυτούς, ώστε να µην έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν ποτέ τη δεξιοτεχνία, που χρειάζονται για να προστατευτούν (είναι διεστραµµένοι νάρκισσοι χαµηλότερων βαθµίδων)…
Ο διεστραµµένος νάρκισσος είναι δυνατόν να παθιαστεί µε ένα άτοµο, µια δραστηριότητα, ή µια ιδέα, αλλά οι εξάρσεις αυτές παραµένουν πολύ επιδερµικές. Αγνοούν τα πραγµατικά αισθήµατα και κυρίως τα αισθήµατα της θλίψης και του πένθους. Οι απογοητεύσεις τους προκαλούν οργή, µνησικακία και εκδικητικό µένος. Ειδικότερα όταν το διεστραµµένο άτοµο υποστεί τραύµα στον ναρκισσισµό του (ήττα, απόρριψη) αισθάνεται απέραντη επιθυµία για εκδίκηση. ∆εν πρόκειται για παροδική και επιπόλαιη αντίδραση, όπως συµβαίνει σε όσους είναι εξοργισµένοι, αλλά για παγιωµένη µνησικακία, προϊόν απόλυτα λογικής επεξεργασίας.
Πρόκειται για άτοµο αναίσθητο χωρίς συναίσθηµα. Πως µπορεί άλλωστε µια µηχανή αντανακλάσεων να έχει συναίσθηµα; Έτσι δεν υποφέρει, διότι για να υποφέρει κάποιος πρέπει να έχει «σάρκα» και υπόσταση. Ένα τέτοιο άτοµο δεν έχει ιστορία, γιατί είναι απόν.
Αυτή όµως είναι και η µεγάλη του δύναµη στον σκληρό και αδυσώπητο αγώνα για την κατάληψη της κορυφής…
Η άσκηση της εξουσίας από ένα τέτοιο άτοµο έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, που και αυτά εκτός εκείνων της προσωπικότητάς του, αποδεικνύουν το µέγεθος της αρρώστιας του.
Ειδικότερα επιβάλλει αναγκαστικά από την αρχή της κατάληψης θέσης εξουσίας την απόλυτη κυριαρχία του, µέσω της «εκκαθάρισης» των ανταγωνιστών και αυτών που σκέφτονται διαφορετικά και της επιβολής του ηγεµονικού αλάθητου, της κανονιστικής απορρύθµισης και των καταστάσεων εκτάκτου ανάγκης. Άλλα χαρακτηριστικά του µοντέλου άσκησης εξουσίας µε διαστροφικά ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά είναι η πολεµική στάση, ο συγκεντρωτισµός, η καχυποψία, η άρνηση της άµεσης επικοινωνίας, η αποµόνωση του άλλου, η πολιτική «διαίρει και βασίλευε» (σχ. η διαφοροποιηµένη στάση έναντι των Ευρωπαίων ηγετών), η διαστροφική σαγήνη (σχ. η στάση στην πρώτη συνάντηση µε τον Μαµντάνι) και τέλος η διαστροφική επικοινωνία µε τις συνιστώσες της τον διαστροφικό λόγο, το ψεύδος – παραπλάνηση, τον σαρκασµό, τον χλευασµό, την περιφρόνηση, την ταπείνωση, µε σκοπό την απαξίωση του άλλου.
Τελικά το πρόβληµα των ΗΠΑ και όσων υφίστανται στο εσωτερικό της χώρας και στο εξωτερικό τα αποτελέσµατα της αλλοπρόσαλλης πολιτικής του προέδρου τους, δεν είναι ένας κακός ηγέτης που βρέθηκε στην κορυφή, ίσως για κάποιους από τύχη. ∆εν είναι κάποιοι επιλεγµένοι συνεργάτες του µε τα ίδια χαρακτηριστικά προσωπικότητας, που φαίνονται ακόµη και στο πλαστικό πρόσωπό τους… Το πρόβληµα είναι ένα άρρωστο κοινωνικο-οικονοµικό σύστηµα που για την επιβίωσή του και την αναπαραγωγή του, χρειάζεται απαραιτήτως στα κρίσιµα κέντρα εξουσίας προσωπικότητες µε διαστροφικά ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά…
