Γράφει o Γιώργος Τσούκας
Εκπαιδευτικός – συγγραφέας
Ο σεβασμός στον εκπαιδευτικό δεν είναι τυπικός κανόνας… Είναι θεμέλιο Πολιτισμού!
Yπάρχει μια φράση που θα έπρεπε να μας σοκάρει ως κοινωνία: «εκπαιδευτικός φοβάται να μπει στην τάξη»!.. Όχι επειδή απειλείται σωματικά, αν και αυτό δεν είναι αδιανόητο, αλλά επειδή η τάξη έχει μετατραπεί σε χώρο διαρκούς στοχοποίησης, διαπόμπευσης και θεσμικής αμφισβήτησης.
Πρόκειται για μια άδηλη, σύγχρονη μορφή εκφοβισμού: bullying προς τον εκπαιδευτικό. Ένα «μπούλιγκ» διαφορετικό, απρόσμενο, σχεδόν απίστευτο… Και όμως συμβαίνει…!
Ας δούμε μια σκηνή χωρίς υπερβολή:
Γυμνάσιο: Ο εκπαιδευτικός μπαίνει στην τάξη. Δέκα κινητά σηκώνονται «διακριτικά», όχι για να καταγράψουν μάθημα, αλλά για να έχουν υλικό. Κάποιος ψιθυρίζει μια φράση που ακούγεται αρκετά ώστε να γίνει καρφί. Γέλια. Ένας μαθητής σηκώνεται αργά, επίτηδες, σαν να δοκιμάζει ποιος έχει την εξουσία του χώρου. Άλλος πετάει μια μπάλα χαρτιού. Ο εκπαιδευτικός κάνει παρατήρηση. Αμέσως ακούει: «Μη μου μιλάτε έτσι», «Θα σας κάνω καταγγελία», «Μην ακουμπάτε το παιδί» (δεν ακούμπησε κανείς κανέναν). Και κάπου στο βάθος, μια φωνή: «Κυρία/Κύριε, σας έχουμε σε βίντεο».
Εδώ γεννιέται το «απρόσμενο»: το bullying προς τον εκπαιδευτικό δεν χρειάζεται να είναι κραυγαλέο. Μπορεί να είναι ομαδικό, να γίνεται με χιούμορ – μαχαίρι, με «πειράγματα» που έχουν στόχο τη διάλυση του κύρους.
Είναι μια αντιστροφή ρόλων: ο εκπαιδευτικός, που υποτίθεται πως κρατά το πλαίσιο, γίνεται εκείνος που δοκιμάζεται ως στόχος. Και το πλαίσιο -οι κανόνες, οι κυρώσεις, η θεσμική προστασία- φαίνεται να έχει τρύπες. Πολλές τρύπες. Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο «μια δύσκολη τάξη». Είναι η γέννηση ενός βιώματος φόβου. Όχι φόβος για το άγνωστο, αλλά για το προβλέψιμο: ότι θα ξανασυμβεί και θα είσαι μόνος. Φόβος, τελικά για την απαξίωση. Η απαξίωση τρέφεται από τρεις πηγές.
Πρώτον, από την τριγωνοποίηση γονέα – παιδιού – σχολείου: ο γονέας, συχνά από άγχος, υιοθετεί χωρίς διερεύνηση τη ματιά του παιδιού («λέει ότι τον στοχοποιείτε»), και το παιδί μαθαίνει πως κάθε όριο παρακάμπτεται με «ανώτερη παρέμβαση».
Δεύτερον, από την ψηφιακή οικονομία της ντροπής: ένα κομμένο βίντεο, μια ηχογράφηση, αρκούν για να μετατρέψουν τον εκπαιδευτικό σε αντικείμενο χλεύης.
Τρίτον, από τη θεσμική ασάφεια: όταν η διοίκηση επιλέγει τη σιωπή για να μη χαλάσει η εικόνα, ο κανόνας γίνεται διακοσμητικός και ο θύτης νιώθει δικαιωμένος.
Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: ο εκπαιδευτικός αυτολογοκρίνεται, υποχωρεί προληπτικά, αποφεύγει τη σύγκρουση. Η τάξη μαθαίνει ότι ο κανόνας είναι διαπραγματεύσιμος. Η συμπεριφορά κλιμακώνεται. Ο φόβος παγιώνεται. Δεν είναι προσωπική αποτυχία. Είναι κοινωνική παθογένεια.
Η πρόληψη και η αντιμετώπιση δεν είναι ούτε «περισσότερη αυστηρότητα» ούτε «περισσότερη ανοχή». Είναι συνέπεια. Σαφείς κανόνες για κινητά και καταγραφή, σταθερή εφαρμογή, πρωτόκολλα συμβάντων, διοικητική στήριξη χωρίς αστερίσκους, παιδαγωγικές πρακτικές απο-κλιμάκωσης, εκπαίδευση στην ψηφιακή πολιτειότητα, δομημένη συνεργασία με γονείς που μετατρέπει το «πελάτης» σε «σύμμαχος».
Ο σεβασμός στον εκπαιδευτικό δεν είναι τυπικός κανόνας. Είναι θεμέλιο πολιτισμού, γιατί μέσα στην τάξη δοκιμάζεται το αυτονόητο: αν μπορούμε να διαφωνούμε χωρίς να εξευτελίζουμε, να θέτουμε όρια χωρίς να εκβιάζουμε, να μαθαίνουμε χωρίς να ακυρώνουμε τον άλλον. Αν ο εκπαιδευτικός φοβάται την πόρτα, η κοινωνία έχει ήδη χάσει κάτι πολύ πριν από το μάθημα: έχει χάσει τη συμφωνία που κάνει δυνατή την ίδια την εκπαίδευση.
