Γράφει η Αδαμαντία Τριάρχη – Μακρυγιάννη: Φιλόλογος
«Ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας» Το Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 2, πργ. 1
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο κ. Προκόπιος Παυλόπουλος, Καθηγητής Νομικής του Ε.Κ.Π.Α., από τους πλέον καλλιεργημένους – μορφωμένους πολιτικούς μας, επί τριάντα χρόνια σε υψηλότατες θέσεις, ήταν επόμενο να παρέμβει στην πανδημία. Το έπραξε με ένα πρόσφατο δοκίμιο 145 σελίδων, υπό τον τίτλο: Η Πανδημία και το «Εμβόλιο»1, συνοδευόμενο από τον υπότιτλο, Στην βαριά σκιά του Επιμηθέα.
Αναγκαίο το ηθικό «Εμβόλιο» 2
Στον πρόλογο τονίζεται ότι «θα είναι δείγμα πραγματικής «μωρίας»… να μην «αποθηκεύσουμε», τα κυριότερα διδάγματα των επιπτώσεων του Covid-19. Απαιτείται «στάση ευθύνης», ο κρίσιμος «οβολός» όλων μας για το μέλλον του κόσμου. Επίκεντρό του είναι ο Άνθρωπος, «ο κάθε άνθρωπος, ανεξάρτητα από τα επιμέρους χαρακτηριστικά του», γράφει ο Έλληνας πολιτικός, σε πλήρη αντίθεση με ορισμένους ανεύθυνους, αλλά, δυστυχώς, μεγαλόσχημους της διεθνούς σκηνής, που θεωρούν την οικονομία ανώτερη της ανθρώπινης ζωής… (Τα περί οικονομίας αποτελούν παρατήρηση της υπογράφουσας το παρόν κείμενο).
Ο συγγραφέας δεν αμφιβάλλει για την ανακάλυψη του εμβολίου εναντίον του νέου κορωνοϊού, πλην όμως δεν θεωρεί ότι αυτό αρκεί. Υπάρχει ανάγκη να ανακαλυφθεί και το επιπρόσθετο «εμβόλιο», που θα μας προφυλάξει από τις βαρύτατες συνέπειες της παρούσας νόσου αλλά και μελλοντικών δοκιμασιών. Παράλληλα, εάν φτάσουμε στο ποθητό αποτέλεσμα, θα μειώσει τις οποιεσδήποτε παρενέργειές του, κυρίως δε αυτές του περιορισμού της ελευθερίας μας. Βρισκόμαστε ενώπιον μιας «υπαρξιακής πρόκλησης», που έχει σχέση με τον Ανθρωπισμό και την Δημοκρατία. Και αναζητείται η απάντηση, η οποία δεν θα αφορά μόνον την ιατρική επιστήμη. Θα αφορά τον κάθε άνθρωπο και δεν είναι δύσκολο να ευρεθεί, αφού θα προέλθει διά της λογικής του αυτονόητου.
Πρώτο «συστατικό» του επίμαχου «εμβολίου» είναι η ακύρωση της παλιάς μας ανευθυνότητας. Αλλά, υπάρχουν προϋποθέσεις επιτυχίας του σκοπού μας. 1: Κατ’ ευθείαν προς τον Ιανό του διαδικτύου. Το ένα του πρόσωπο εξαιρετικά ευεργετικό, το άλλο άκρως επικίνδυνο. Η τεχνολογία επιβάλλεται να είναι «βοηθός εκπληρώσεως», κατά την πορεία του ανθρώπου προς την πρόοδο της επιστήμης, την ανταπόκριση στα αιτήματα της αποστολής του αλλά και προς την έγκαιρη προειδοποίηση για τα δεινά που τον απειλούν. 2: Είναι ανεπίτρεπτη η διαδικτυακή τακτική, όταν, με λανθασμένες μεθόδους, αφαιρεί την ελευθερία του πολίτη, προαπαιτούμενη για να καταλήξει στην, κατά το δυνατόν, αλήθεια γεγονότων και καταστάσεων.
Η προτεινόμενη από τον Καθηγητή λύση χαράζει τον δρόμο που θα μας οδηγήσει στην εμβάθυνση του εαυτού μας και του πλησίον μας – δηλαδή της αξίας του ανθρώπου. Με μια απαραίτητη συμπλήρωση: «Πλησίον μας» είναι, λογικά, κάθε άνθρωπος, όπου Γης: «Εμείς οι Έλληνες», πάντοτε κατά τον κ. Παυλόπουλο, μπορούμε ευκολότερα να κατανοήσουμε την αξία του ηθικού, του ανθρωπιστικού «εμβολίου», διότι 1ον: Συνηγορεί υπέρ αυτού ο πανάρχαιος ανθρωπισμός μας και 2ον: Επειδή στην αρχή του συνταγματικού, κορυφαίου ελληνικού κειμένου ορίζεται: «Ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας».
Αυτή η θεμελιακή διάταξη «διατρέχει την ερμηνεία και εφαρμογή του συνόλου των λοιπών συνταγματικών διατάξεων». Είναι δε προς τιμήν των Ελλήνων ότι η αξία του ανθρώπου, ως συνταγματική, πρωταρχική επιταγή, απαντάται μόνον στο Σύνταγμά τους, ενώ απουσιάζει από τα Συντάγματα των άλλων δημοκρατικών χωρών και, αντί αυτής, έχει εγγραφεί ο όρος «αξιοπρέπεια», η οποία ως έννοια δεν έχει το εύρος της ανθρώπινης αξίας.
Η εν λόγω ιερή αξία λειτουργεί ως πυξίδα μόνον σε συνθήκες ελευθερίας και ευθύνης. Και ελευθερία -όπως γνωρίζουμε- δεν σημαίνει πράττουμε ό,τι θέλουμε, ανεύθυνοι, αγνοώντας τα δικαιώματα των συμπολιτών μας. Αυτή η εγωκεντρική τακτική οδηγεί σε μια «Σπιναλόγκα», με τους έγκλειστους να είναι ανίατοι νοσταλγοί της κοινωνικής συνύπαρξης. Η συνετή ελευθερία, ο σεβασμός της αξίας του ανθρώπου και η έμπρακτη κοινωνική αλληλεγγύη, διαθέτουν τα πολύτιμα «υλικά» του νέου, ελπιδοφόρου εμβολίου, σύμφωνα με το υπό αναφοράν βιβλίο.
Να ξαναχτίσουμε το Κοινωνικό Κράτος Δικαίου
Κατά την επέλαση της πανδημίας, ο συγγραφέας προσυπογράφει, με τον δικό του τρόπο, ότι το κοινωνικό κράτος, παγκοσμίως, κλήθηκε να πολεμήσει έχοντας τη μορφή του μυθικού, αργά σκεπτόμενου, του απερίσκεπτου Επιμηθέα. Το πρώην καύχημα των δημοκρατιών της Ευρώπης -δεν γίνεται λόγος για τις Η.Π.Α.- μετά τους δύο παγκοσμίους πολέμους, στο τέλος της δεκαετίας του ’80 «συνειδητά» αφέθηκε να υποβαθμίζεται, υπό την κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού και της «αχαλίνωτης» οικονομικής παγκοσμιοποίησης, όπως με ρεαλισμό εξιστορεί ο κ. Παυλόπουλος. Η οικονομία υποκαθιστούσε συχνά την πολιτική και η δημόσια υγεία, έκτοτε, δεν αποτελούσε ουσιαστική προτεραιότητα. Και διερωτάται ο γράφων: Άραγε τώρα … θα βρούμε το σθένος να το ξαναχτίσουμε;» (το κοινωνικό κράτος). Για να αντιμετωπίσουμε στο μέλλον τα επερχόμενα δεινά; Το ερώτημα δείχνει μια ακόμη βασική διάσταση του «εμβολίου» που αναζητούμε, το οποίο υπερτερεί σε σύγκριση με το φαρμακευτικό. Προφανώς, διότι το φαρμακευτικό θα έχει ημερομηνία λήξεως, ενώ το ηθικό εμβόλιο, εάν το θέλουμε, θα είναι απόκτημα, ανεξάρτητα από τη διαδρομή του χρόνου.
Δεν θα περιγράψουμε εκτενώς τη γνωστή πραγματικότητα, την κατάληξη της δημόσιας υγειονομικής αναπηρίας. Παρουσιάζουμε ωστόσο, αντιπροσωπευτική την άποψη του Καθηγητή Πρ. Παυλόπουλου, σύμφωνα με την οποία η ιδιωτική οργάνωση υγείας και η πολλαπλή (και πανάκριβη…) ιδιωτική ασφάλιση διεθνώς, ουδέν προσέφεραν επί πανδημίας στην προστασία του πληθυσμού. Και όλοι, με οδύνη είδαν ότι μόνον τα άξια της αποστολής τους Εθνικά Συστήματα Υγείας εγγυώνται την πρέπουσα περίθαλψη και τελικά τη ζωή τους, όσο η δεύτερη είναι ιατρικώς δυνατή.
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, συνεχίζοντας θα καταγράψει το λόγο των πολλών: «Το δράμα, ορθότερα η τραγωδία των ηλικιωμένων Ευρωπαίων συμπολιτών μας, οι οποίοι πέθαιναν κατά χιλιάδες είτε … «σε οίκους ευγηρίας»… είτε μόνοι σε άθλια διαμερίσματα των μεγάλων (και οικονομικώς εύρωστων) αστικών κέντρων, είναι σε όνειδος όχι μόνον του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Κράτους, αλλά αυτού τούτου του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού»…
Ο άνθρωπος πρέπει να γίνει πραγματικός συνάνθρωπος
Το ανά χείρας βιβλίο φτάνει στον επίλογο, με τον επιστημονικό πλούτο, τον ευρύ στοχασμό, με ρεαλισμό και ανεξαρτησία γνώμης, που περιβάλλουν το κεντρικό θέμα του. Προσέχουμε τις τελευταίες επισημάνσεις του συγγραφέα. Τουλάχιστον, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν αισθανθήκαμε την ανάγκη του συνανθρώπου μας. Πρέπει να διδαχτούμε με πόση αφροσύνη ακολουθήσαμε την οδό του εγωκεντρισμού, αυτοεπιβάλλοντας στον εαυτό μας να ζει, σαν εξόριστος από τους συμπολίτες και το κοινωνικό περιβάλλον μας. Αυτή η στάση μάς κατευθύνει προς την πύλη ενός εμφυλίου, χωρίς σύνορα. Εάν τον προκαλέσουμε, (όπως την τραγωδία της πανδημίας) θα βρεθούμε χωρίς προγόνους, χωρίς νόμους και χωρίς εστίες ζωής, σύμφωνα με τον Όμηρο, που πρώτος στην παγκόσμια τέχνη επιγραμματικά κατήγγειλε τον «παγερό» εμφύλιο πόλεμο, κάθε τόπου και εποχής. (Ιλιάδας Ι, στίχοι 63-64).
Επιλογικά
Ο Καθηγητής Προκόπιος Παυλόπουλος, υπέδειξε τα μέσα, με τα οποία μπορούμε να απαλλαγούμε από το σύνδρομο του Επιμηθέα, για να μην προσβάλλουμε τελικά και τον πολιτισμό μας. Ο πολιτισμός έχει πολλές διαστάσεις. Έστω και ένας! άνθρωπος όταν χάνεται άδικα, «ο ήλιος στερείται τη λάμψη του». Η νοημοσύνη της ποίησης εκφράζει μια ανθρώπινη αλήθεια, ιδωμένη με τα μάτια της ψυχής – που αρνούνται κάθε αδιάφορη διαπίστωση μετά την καταμέτρηση οιωνδήποτε θυμάτων. Στο βιβλίο που διαβάσαμε, δεν υπάρχει ούτε μια λέξη ψυχρού υπολογισμού. Ο συγγραφέας, σεβόμενος απόλυτα την αλήθεια, παρουσιάζει την όλη πραγματικότητα, στην οποία εντάσσεται η παρέμβασή του, φυσικά με δύναμη γλωσσικής έκφρασης. Η συγγραφική υπογραφή ανήκει σε έναν επιστήμονα και πολιτικό ήθους.
1 – Προκόπιος Παυλόπουλος. Η Πανδημία και το «Εμβόλιο». Στην βαριά σκιά του Επιμηθέα. Gutenberg 2020
2 – Παύλος Παπαδόπουλος. Ένα «ηθικό εμβόλιο» για τη νέα εποχή. Εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 24/05/2020
