Στο πλαίσιο των μεταφεστιβαλικών δράσεων του 38ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, πραγματοποιείται στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης (Πειραιώς 206, Ταύρος) ένα 3ήμερο αφιέρωμα από Παρασκευή 3 Απριλίου έως Κυριακή 5 Απριλίου 2026, στο Ρεβιζιονιστικό Γουέστερν, με την προβολή έξι (6) εμβληματικών ταινιών που χαρακτήρισαν το είδος.
Ανατροπές και ρεαλισμός στο ρεβιζιονιστικό γουέστερν
(Σημείωμα του Καλλιτεχνικού Διευθυντή Νίνου Φένεκ Μικελίδη):
Ρεβιζιονιστικά, αναθεωρητικά στοιχεία συναντάμε στο κλασικό παραδοσιακό γουέστερν από τις δεκαετίες του 40 και 50, σε ταινίες όπως «The Ox-Bow Incident» του Γουέλμαν, «Σπασμένο βέλος» του Ντέλμερ Ντέιβς, «Τζόνι Γκιτάρ» του Νίκολας Ρέι, «Το τρένο θα σφυρίξει τρεις φορές» του Φρεντ Τσίνεμαν, και μερικές άλλες. Το ρεβιζιονιστικό γουέστερν ως ξεχωριστό είδος (ή υπό-είδος) ξεκίνησε ουσιαστικά από το 1968, όταν χαλάρωσε ο κώδικας λογοκρισίας του Χέιζ, ανατρέποντας τον μύθο και το ρομαντισμό του παραδοσιακού, μέσα από την ανάπτυξη χαρακτήρων και ενός έντονου ρεαλισμού για να παρουσιάσει μια πιο αληθινή πλευρά της ζωής από εκείνη της «Παλιάς Δύσης», μετατρέποντας το μαύρο και άσπρο, δηλαδή το καλό και το κακό, σε γκρίζο, με χαρακτήρες που συχνά είναι αντί-ήρωες, ή και συμπαθητικοί κακοί.
Στο είδος αυτό, οι Ερυθρόδερμοι είναι συμπαθητικοί και η ιστορία τους καταγράφεται με ρεαλισμό και ειλικρίνεια («Το μεγάλο ανθρωπάκι» του Άρθουρ Πεν, «Ο δραπέτης» του Αβραάμ Πολόνσκι), οι θρυλικοί ληστές και οι μονομαχίες χρησιμεύουν για να καταδικάσουν το πέρασμα του χρόνου και τον ερχομό μιας δήθεν προόδου και ενός αδηφάγου καπιταλισμού («Η μεγάλη μονομαχία» του Σαμ Πέκινπα) ενώ η απλοϊκή θρυλική άποψη του παραδοσιακού Ουέστ καταγράφεται με περίπλοκη και προκλητική άποψη («Οι ασυγχώρητοι» του Κλιντ Ίστγουντ, τα σπαγγέτι γουέστερν του Σέρτζιο Λεόνε και του Σέρτζιο Κορμπούτσι), ο απλός άνθρωπος ενάντια στην εισροή του κεφαλαίου και τις μεγαλο-επιχειρήσεις καθώς και ο πρωταγωνιστικός ρόλος της γυναίκας («Η έντιμος κυρία και ο χαρτοπαίκτης» του Ρόμπερτ Όλτμαν), το πέρασμα της Δύσης και η εξαφάνιση ενός τρόπου ζωής («Μόντι Ουώλς» του Γουίλιαμ Φρέικερ), η σε βάθος έρευνα των αξιών της Δύσης και του αληθινού προσώπου της ως χώρα θανάτου και περιβαλλοντολογικής καταστροφής παρά ανάπτυξης και προόδου («Ο νεκρός» του Τζιμ Τζάρμους).
Για να καταλήξει τα τελευταία χρόνια σε ένα άλλο είδος, το αντί-γουέστερν ή το νέο-γουέστερν με ταινίες όπως το «Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους» των αδερφών Κοέν, «Η εξουσία του σκύλου» της Τζέιν Κάμπιον, «Οι δολοφόνοι του ανθισμένου φεγγαριού» του Μάρτιν Σκορσέζε, για να αναφέρω τις πιο χαρακτηριστικές.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΒΟΛΩΝ ΤΟΥ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΟΣ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 3 ΑΠΡΙΛΙΟΥ
18.30 – MONTE WALSH
ΗΠΑ, 1970, Έγχρωμη, 107’
Σκην.: William A. Fraker | Σεν.: David Zelag Goodman, Lukas Heller (βασισμένο στο μυθιστόρημα του Jack Schaefer) | Φωτ.: David M. Walsh | Μοντ.: Richard K. Brockway, Ray Daniels, Gene Fowler, Jr., Robert L. Wolfe | Μουσ.: John Barry | Ηθ.: Lee Marvin, Jeanne Moreau, Jack Palance, Mitchell Ryan | Παρ.: Hal Landers, Bobby Roberts
Το Monte Walsh είναι ένα ελεγειακό γουέστερν με πρωταγωνιστή τον Lee Marvin ως έναν ηλικιωμένο καουμπόι που αγωνίζεται κόντρα στο τέλος του τρόπου ζωής του, καθώς η Δύση εκσυγχρονίζεται. Χάρη στην αυθεντικότητα της παραγωγής, τη νατουραλιστική κινηματογράφηση και την υποβλητική μουσική επένδυση του John Barry, η ταινία αποτελεί στοχασμό αλλά και συγκινητική εξερεύνηση της εξέλιξης των συνθηκών επιβίωσης, της φιλίας και της απώλειας. Ο Lee Marvin μας χαρίζει μια διακριτική, λεπτή ερμηνεία απέναντι στους δυναμικούς χαρακτήρες των Jack Palance και Jeanne Moreau, απεικονίζοντας γλαφυρά τις γλυκόπικρες αναμνήσεις μιας εποχής που χάνεται. Η ταινία χαρακτηρίζεται από έναν πιο στοχαστικό, πιο αργό ρυθμό και πιο τρυφερό, εσωστρεφή τόνο σε σχέση με τα γουέστερν δράσης, εστιάζοντας στην καθημερινή ζωή και τη συντροφικότητα των καουμπόηδων.
20.30 – ΟΙ ΑΣΥΓΧΩΡΗΤΟΙ / UNFORGIVEN
ΗΠΑ, 1992, Έγχρωμη, 132’
Σκην.: Clint Eastwood | Σεν.: David Webb Peoples | Φωτ.: Jack N. Green | Μοντ.: Joel Cox | Μουσ.: Lennie Niehaus | Ηθ.: Clint Eastwood, Gene Hackman, Morgan Freeman, Richard Harris, Frances Fisher | Παρ.: Clint Eastwood
Οι «Ασυγχώρητοι» του Clint Eastwood (στη φωτογραφία) είναι ένα αναθεωρητικό γουέστερν που εκθέτει τη βάναυση πραγματικότητα και τις ηθικές πολυπλοκότητες της βίας, παρουσιάζοντας χαρακτήρες που παλεύουν με το ψυχικό κόστος των πράξεών τους. Παρακολουθεί τον παροπλισμένο φονιά Will Munny, που επιστρέφει απρόθυμα στο βίαιο, επικερδές παρελθόν του, για να σκοτώσει κάποιους άντρες που παραμόρφωσαν μια πόρνη. Η ταινία επαινείται για τον ελεγειακό της τόνο κατά τη βαθιά εξερεύνηση της ματαιότητας της εκδίκησης (αποδεικνύοντας ότι συχνά οδηγεί σε περισσότερα βάσανα, παρά σε λύτρωση).
Τέλος, ξεχωρίζει για τις ερμηνείες, ιδιαίτερα την έντονη απεικόνιση του Gene Hackman ως διεφθαρμένου σερίφη “Little Bill”, της Frances Fisher ως προστάτιδα φιγούρα του πορνείου και του Morgan Freeman ως βοηθού και φίλου του Munny.Τέσσερα βραβεία Όσκαρ -Καλύτερης Ταινίας, Σκηνοθεσίας, Β’ Ανδρικού Ρόλου (Gene Hackman), Μοντάζ, Χρυσή Σφαίρα Σκηνοθεσίας και Β’ Ανδρικού Ρόλου, BAFTA B´Ανδρικού Ρόλου κ.ά.
ΣΑΒΒΑΤΟ 4 ΑΠΡΙΛΙΟΥ
18.00 – Ο ΔΡΑΠΕΤΗΣ / TELL THEM WILLIE BOY IS HERE
ΗΠΑ, 1969, Έγχρωμη, 99’
Σκην.: Abraham Polonsky | Σεν.: Abraham Polonsky (βασισμένο στο βιβλίο του Harry Lawton, «Willie Boy: A Desert Manhunt» | Φωτ.: Conrad L. Hall | Μοντ.: Melvin Shapiro | Μουσ.: David Grusin | Ηθ.: Robert Redford, Katharine Ross, Robert Blake, Susan Clark | Παρ.: Jennings Lang, Philip A. Waxman
Ένα σύνθετο γουέστερν που, χρησιμοποιώντας εικόνες συμβολισμού, υπερβαίνει τα όρια του είδους για να αποτελέσει ένα δυνατό σχόλιο για την ένταση μεταξύ γηγενών και εποίκων, την φυλετική ταυτότητα και την διάχυτη φύση των προκαταλήψεων. Η ταινία μνημονεύεται για την όμορφη κινηματογράφηση του Conrad L. Hall που αποτυπώνει υπέροχα το τοπίο της Άγριας Δύσης, αλλά και για τις δυνατές ερμηνείες των Robert Redford και Robert Blake, ενώ επίσης επαινείται για το διαχρονικά αντιρατσιστικό μήνυμά της.
Τέλος διακρίνεται για την, σπάνια σε γουέστερν, παράλληλη ρομαντική πλοκή, που τονίζει τη συναισθηματική πολυπλοκότητα των χαρακτήρων. Το φιλμ, που σηματοδότησε την δυναμική επιστροφή του Polonsky μετά από μια 15ετία στη Μαύρη Λίστα του Χόλυγουντ, παραμένει ένα σημαντικό έργο χάρη στην τολμηρή, φιλελεύθερη πολιτική του στάση και το μοναδικό του στυλ. Βραβείο BAFTA Καλύτερης Ανδρικής (R. Redford) και Γυναικείας (K. Ross) Ερμηνείας.
20.00 – ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΑΝΘΡΩΠΑΚΙ / LITTLE BIG MAN
ΗΠΑ – 1970 – Έγχρωμη – 140’
Σκην.: Arthur Penn | Σεν.: Calder Willingham (βασισμένο στο βιβλίο του Thomas Berger) | Φωτ.: Harry Stradling Jr. | Μοντ.: Dede Allen | Μουσ.: John Hammond | Ηθ.: Dustin Hoffman, Faye Dunaway, Chief Dan George, Martin Balsam, Richard Mulligan, Jeff Corey | Παρ.: Stuart Millar
To «Μεγάλο Ανθρωπάκι» του Arthur Penn είναι ένα πρωτοποριακό μείγμα επικού γουέστερν, κωμωδίας και δράματος, που προσφέρει μια ουσιαστική ματιά στη σύγκρουση μεταξύ εποίκων και ιθαγενών Αμερικανών. Ο πολιτισμικός αντίκτυπος της εξανθρωπισμένης απεικόνισης των Τσεγιέν επαναπροσδιορίζει το παρελθόν των Η.Π.Α. μέσα από τα μάτια του 121χρονου Jack Crabb. Ενός φαινομενικά αφελούς αλλά ανθεκτικού χαρακτήρα, του οποίου οι πολιτισμικές μεταβάσεις μεταξύ του κόσμου των λευκών και εκείνου των Τσεγιέν, αποτυπώνουν την ουσία της Άγριας Δύσης και όχι απλώς τα ιστορικά γεγονότα. Η ευαίσθητη ερμηνεία του Αρχηγού Dan George ως παππού του Crabb παραμένει η πλέον αξιομνημόνευτη. Το φιλμ λειτουργεί ως ισχυρή αλληγορία, εξισορροπώντας χιούμορ και δράμα και μνημονεύεται για τη γενναία του αντίληψη, προσφέροντας ένα συγκινητικό και διαχρονικό σχόλιο πάνω στην Αμερικανική ιστορία.
ΚΥΡΙΑΚΗ 5 ΑΠΡΙΛΙΟΥ
18.00 – Η ΕΝΤΙΜΟΣ ΚΥΡΙΑ ΚΙ Ο ΧΑΡΤΟΠΑΙΧΤΗΣ / McCABE AND MRS. MILLER
ΗΠΑ – 1971 – Έγχρωμη – 122’
Σκην.: Robert Altman | Σεν.: Robert Altman, Brian McKay | Φωτ.: Vilmos Zsigmond | Μοντ.: Louis Lombardo | Μουσ.: Leonard Cohen | Ηθ.: Warren Beatty, Julie Christie, René Auberjonois, William Devane | Παρ.: David Foster, Mitchell Brower
Ένα ποιητικό, ελεγειακό αντι-γουέστερν από τον Robert Altman, το οποίο, αναδεικνύοντας τις σκληρές πραγματικότητες της ζωής στην αμερικανική παραμεθόριο στις αρχές του 20ού αιώνα, αποδομεί τις ρομαντικές απεικονίσεις της Άγριας Δύσης και προσφέρει μια μελαγχολική και οδυνηρά ρεαλιστική απεικόνιση της επιβίωσης και της καταστροφικής φύσης του ανεξέλεγκτου καπιταλισμού. Με πρωταγωνιστές τον Warren Beatty ως τον καταραμένο τζογαδόρο Τζον ΜακΚέιμπ και την Julie Christie ως την πολυμήχανη πόρνη Κόνστανς Μίλερ, η ταινία είναι γνωστή για την ονειρική κινηματογράφηση του Vilmos Zsigmond -που βυθίζει τον θεατή σε ένα σύμπαν λάσπης, πάγου και αέναου λυκόφωτος- και για το στοιχειωτικό μουσικό μοτίβο του Leonard Cohen.
Όλα τα παραπάνω συμβάλλουν στην ισχυρή αποτύπωση των συνθηκών, της τοπογραφίας αλλά και του αναπόφευκτου μοιραίου που αφήνει μια διαρκή συναισθηματική επίδραση στους θεατές της ιστορίας.
20.30 – Η ΜΕΓΑΛΗ ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ / PAT GARRET AND BILLY THE KID
ΗΠΑ – 1973 – Έγχρωμη – 128’
Σκην.: Sam Peckinpah | Σεν.: Rudy Wurlitzer | Φωτ.: John Coquillon | Μοντ.: Roger Spottiswoode, Garth Craven, Robert L. Wolfe | Μουσ.: Bob Dylan | Ηθ.: James Coburn, Kris Kristofferson, Bob Dylan, Jason Robards, Richard Jaeckel, Katy Jurado, Chill Wills | Παρ.: Gordon Carroll
Το αριστουργηματικό Pat Garrett and Billy the Kid του Sam Peckinpah χρησιμοποιεί έναν σκοτεινό, βίαιο αλλά βαθιά ποιητικό τόνο, εξερευνώντας την καταδικασμένη φιλία μεταξύ δύο ανδρών στις έσχατες μέρες της Άγριας Δύσης, για να υμνήσει το αναπόφευκτο τέλος ενός τρόπου ζωής. Η χαρισματική απεικόνιση του Μπίλυ από τον Kristofferson και η μεστή ερμηνεία του Γκάρετ από τον Coburn θεωρούνται κορυφαίες της καριέρας τους. Αντίστοιχα επαινείται και το δευτερεύον καστ, συμπεριλαμβανομένου του Bob Dylan ως μυστηριώδους “Alias”. Ενώ η στουντιακή εκδοχή κόπηκε βάναυσα, οι μεταγενέστερες προσφέρουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της ταινίας, αναδεικνύοντας το πνευματώδες, μελαγχολικό και διεισδυτικό σενάριο του Rudy Wurlitzer, το οποίο φωτίζει την υπαρξιακή αναταραχή των χαρακτήρων, καθώς και το στοιχειωτικό, λυρικό soundtrack του Bob Dylan.
INFO
38ο Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου
Μετα-φεστιβαλικές δράσεις
Αφιέρωμα: Ρεβιζιονιστικό Γουέστερν
Παρασκευή 3, Σάββατο 4 και Κυριακή 5 Απριλίου
Είσοδος: 6 ευρώ ανά προβολή
*Για τους σπουδαστές της Σχολής Κινηματογράφου-Τηλεόρασης Λ. Σταυράκου ισχύει ελεύθερη είσοδος
