Το φεστιβάλ του Οκτωβρίου προσφέρει μια αφορμή για συζήτηση γύρω από την τέχνη, την ανθρώπινη απώλεια και την ανάγκη συγκεκριμένης απόδοσης ευθυνών.
Από τις 15 έως τις 31 Οκτωβρίου 2026, το Φεστιβάλ Παλαιστινιακού Κινηματογράφου της Αθήνας επιστρέφει με προβολές και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Το πρόγραμμα φιλοξενείται στον κινηματογράφο Τριανόν, στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, με κεντρικούς άξονες τη μνήμη, τον εκτοπισμό και την αίσθηση του ανήκειν. Μέσα από διαφορετικές κινηματογραφικές αφηγήσεις, το κοινό καλείται να γνωρίσει εμπειρίες που συνδέουν την προσωπική ζωή με την ιστορία ενός τόπου.
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται έργα του Ελία Σουλεϊμάν, όπως τα «It Must Be Heaven», «The Time That Remains» και «Chronicle of a Disappearance». Παράλληλα, η εκδήλωση «Archives of Belonging» στο ΕΜΣΤ εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο εικόνες, αρχεία και προσωπικές ιστορίες διατηρούν τη σχέση των ανθρώπων με έναν τόπο μετά τον εκτοπισμό. Η διοργάνωση προσεγγίζει έτσι την Παλαιστίνη μέσα από τη ματιά δημιουργών, δίνοντας χώρο σε ζητήματα ταυτότητας και καθημερινής ζωής.
Η παρουσίαση αυτών των ιστοριών γίνεται με το βάρος των γεγονότων στη Μέση Ανατολή. Η τέχνη μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση ανθρώπινων εμπειριών, ενώ η δημόσια συζήτηση οφείλει να αντιμετωπίζει με σαφήνεια τα εγκλήματα, τις μαρτυρίες των θυμάτων και τις ευθύνες όσων εμπλέκονται. Το ενδιαφέρον για έναν πολιτισμό και η κριτική απέναντι στη βία μπορούν να συνυπάρχουν, χωρίς η μια συζήτηση να ακυρώνει την άλλη.
Στις 7 Οκτωβρίου 2023, η επίθεση της Χαμάς και άλλων παλαιστινιακών ένοπλων ομάδων στο Ισραήλ περιλάμβανε δολοφονίες αμάχων και απαγωγές. Η Ανεξάρτητη Διεθνής Επιτροπή Έρευνας του ΟΗΕ κατέληξε το 2024 ότι οι ομάδες αυτές ήταν υπεύθυνες για εγκλήματα πολέμου, μεταξύ των οποίων επιθέσεις κατά αμάχων, δολοφονίες, βασανιστήρια και ομηρίες. Οι διαπιστώσεις αυτές αποτελούν ουσιώδες μέρος του ιστορικού πλαισίου και χρειάζεται να παρουσιάζονται με σαφή απόδοση ευθυνών.
Ξεχωριστή θέση έχουν τα ευρήματα για τη σεξουαλική βία. Αποστολή του ΟΗΕ, υπό την ειδική εκπρόσωπο Πραμίλα Πάτεν, ανέφερε τον Μάρτιο του 2024 ότι υπήρχαν εύλογοι λόγοι να πιστεύει πως διαπράχθηκαν βιασμοί και ομαδικοί βιασμοί σε τουλάχιστον τρεις τοποθεσίες κατά την επίθεση. Κατέγραψε επίσης σαφείς και πειστικές πληροφορίες για σεξουαλική βία εις βάρος ομήρων κατά την αιχμαλωσία τους. Η ακριβής παρουσίαση των ευρημάτων έχει σημασία τόσο για την ενημέρωση όσο και για τον σεβασμό προς τα θύματα.
Η ίδια ανάγκη τεκμηρίωσης αφορά τις συνέπειες των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Γάζα. Η Επιτροπή Έρευνας του ΟΗΕ κατέγραψε το 2024 σοβαρές παραβιάσεις και απέδωσε στις ισραηλινές Αρχές ευθύνη για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Στα ευρήματά της περιλαμβάνονταν επιθέσεις κατά αμάχων, εξαναγκαστικός εκτοπισμός και χρήση της πείνας ως μεθόδου πολέμου. Πρόκειται για διαπιστώσεις ερευνητικού μηχανισμού του ΟΗΕ, οι οποίες πρέπει να αποδίδονται στον φορέα που τις διατύπωσε.
Για τις οικογένειες που έχασαν ανθρώπους, για όσους υπέστησαν κακοποίηση και για όσους ξεριζώθηκαν, η σύγκρουση έχει ένα προσωπικό και συχνά μακροχρόνιο κόστος. Ο πόνος των Ισραηλινών θυμάτων και ο πόνος των Παλαιστινίων αμάχων δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζονται ως ανταγωνιστικές αφηγήσεις. Η αναγνώριση της μιας τραγωδίας αφήνει χώρο και για την αναγνώριση της άλλης. Κάθε άνθρωπος δικαιούται ασφάλεια, αξιοπρέπεια και πρόσβαση στη Δικαιοσύνη.
Στη συζήτηση για ένα πολιτιστικό φεστιβάλ, έχει σημασία να διακρίνονται οι δημιουργοί και οι πολίτες από κυβερνήσεις, στρατιωτικές δυνάμεις και ένοπλες οργανώσεις. Η ευθύνη για κάθε έγκλημα χρειάζεται συγκεκριμένη διερεύνηση, με βάση πράξεις και στοιχεία. Η καταγωγή ενός ανθρώπου ή η συμμετοχή του σε μια καλλιτεχνική διοργάνωση, δεν αρκεί για να του αποδοθούν οι πράξεις άλλων. Αντίστοιχα, κάθε έργο και κάθε δημόσια τοποθέτηση μπορούν να αποτελούν αντικείμενο κριτικής με βάση το περιεχόμενό τους.
Ο κινηματογράφος προσφέρει τη δυνατότητα να ακουστούν ιστορίες που δύσκολα χωρούν σε έναν τίτλο ειδήσεων. Η αξία του διαλόγου βρίσκεται στην προσεκτική ακρόαση, στην ακρίβεια και στην αναγνώριση της ανθρώπινης εμπειρίας. Με αυτό το πλαίσιο, μια πολιτιστική διοργάνωση μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος σκέψης, διατηρώντας ταυτόχρονα ως σταθερό σημείο αναφοράς την καταδίκη των εγκλημάτων και την προστασία όλων των αμάχων.
Χρύσα Δέδε
Πάρεδρος στην ΕΜΠαΚΑΝ
Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα.
Μέλος του Ομίλου Εθελοντών κατά του Καρκίνου – ΑγκαλιάΖΩ
Μέλος του Ελληνικού Συλλόγου Πνευμονικής Ίνωσης: Πνεύμονες Ζωής.
Επαγγελματίας Υγείας
