Γράφει η Ασημίνα – Γεωργία Τσάκωνα
Αρχιτέκτων μηχανικός
AGT ARCHITECTURE Μαρούσι
Το τελευταίο διάστημα έχει ανοίξει έντονη δημόσια συζήτηση για την εικόνα των νέων κτηρίων στις πόλεις μας. Πολίτες αντιδρούν σε κατασκευές που είναι απολύτως νόμιμες, αλλά συχνά δεν γίνονται κοινωνικά αποδεκτές.
Αυτή η ένταση δεν είναι μια επιφανειακή αισθητική διαφωνία. Είναι ένδειξη ότι ο τρόπος με τον οποίο παράγεται το δομημένο περιβάλλον δεν ανταποκρίνεται πια στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.
Η πόλη δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ή κατασκευαστικό σύνολο. Είναι ο καθημερινός χώρος ζωής των ανθρώπων. Όταν ο σχεδιασμός γίνεται αποσπασματικά, χωρίς συνολική σκέψη για το τοπίο, τη γειτονιά και τον τρόπο που οι άνθρωποι κινούνται και ζουν μέσα σε αυτήν, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι σύννομο, αλλά όχι απαραίτητα βιώσιμο ή κοινωνικά αποδεκτό.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός. Ο ΝΟΚ αποτέλεσε ένα εργαλείο με συγκεκριμένους αναπτυξιακούς στόχους, όμως σε αρκετές περιπτώσεις εφαρμόστηκε χωρίς επαρκή σύνδεση με τον χαρακτήρα της πόλης. Οι πρόσφατες δικαστικές κρίσεις που αφορούν τη συνταγματικότητα ορισμένων διατάξεων δείχνουν ότι χρειάζεται επαναξιολόγηση, όχι με όρους αντιπαράθεσης, αλλά με όρους ποιότητας του δομημένου περιβάλλοντος. Την ίδια στιγμή, η πίεση για την ολοκλήρωση των Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων σε όλη τη χώρα καθιστά ακόμη πιο κρίσιμο το ερώτημα, πώς σχεδιάζουμε τις πόλεις μας.
Ο ρόλος της αρχιτεκτονικής ως επιστημονικού πεδίου σύνθεσης του χώρου είναι καθοριστικός. Στην αρχιτεκτονική μελέτη δεν οργανώνονται μόνο οι όψεις ενός κτηρίου, αλλά η σχέση του με τον δρόμο, το φως, το περιβάλλον και την καθημερινή ζωή. Στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο τίτλος του αρχιτέκτονα είναι θεσμικά προστατευμένος και η αρχιτεκτονική μελέτη αποτελεί διακριτό αντικείμενο ευθύνης, ακριβώς επειδή καθορίζει τον τρόπο που λειτουργεί και βιώνεται η πόλη.
Η ποιότητα του χώρου είναι επομένως βαθιά πολιτικό ζήτημα, γιατί αφορά άμεσα την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής των πολιτών. Το πώς νομοθετούμε, το πώς οργανώνουμε τον σχεδιασμό και το ποιον ρόλο δίνουμε στους επιστήμονες του χώρου, καθορίζει την εικόνα και τη λειτουργία της πόλης. Όταν ο σχεδιασμός περιορίζεται σε αριθμούς και συντελεστές χωρίς συνολική αρχιτεκτονική στρατηγική, τότε η πόλη χάνει τη συνοχή και την ταυτότητά της.
Σε αυτό το σημείο αξίζει να σταθούμε και στην αισθητική, όχι ως προσωπική προτίμηση, αλλά ως ένδειξη λειτουργίας του χώρου. Όταν ένα κτήριο απορρίπτεται μαζικά, συνήθως έχει διαρραγεί η αρμονία του με το περιβάλλον του. Οι άνθρωποι μπορεί να μην ξέρουν να το περιγράψουν, αλλά το αντιλαμβάνονται. Η αρχιτεκτονική υπάρχει για να δίνει μορφή σε αυτή την ανάγκη για ισορροπία, αναλογία και αναγνωρίσιμη ομορφιά.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της πραγματικότητας. Οι Δήμοι μπορούν να λειτουργήσουν ως φορείς ποιότητας, θέτοντας αρχιτεκτονικά κριτήρια, ενισχύοντας τον δημόσιο διάλογο και αναδεικνύοντας καλές πρακτικές. Η πόλη, πέρα από ανάπτυξη, χρειάζεται όραμα και μέτρο.
Σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται και ο πυρήνας της αρχιτεκτονικής ευθύνης. Η αρχιτεκτονική δεν καλείται να επιλέξει ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον, αλλά να δημιουργήσει μια ουσιαστική σύνδεση μεταξύ τους. Η καινοτομία δεν προκύπτει από την αγνόηση του τόπου, αλλά από τη βαθιά κατανόησή του και την εξέλιξή του. Η καινοτομία χωρίς αναφορά στον τόπο καταλήγει σε θόρυβο· η παράδοση χωρίς εξέλιξη οδηγεί σε μίμηση. Ο ρόλος του αρχιτέκτονα είναι να μεταφράζει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε τόπου σε σύγχρονη μορφή, ώστε η πόλη να διατηρεί την ταυτότητά της και ταυτόχρονα να εξελίσσεται.
Αυτό είναι και το ζητούμενο για τις ελληνικές πόλεις. Να σχεδιάζονται ως σύνολα και όχι ως άθροισμα μεμονωμένων έργων, με σεβασμό στη γειτονιά, στον δρόμο και στην καθημερινότητα. Μόνο έτσι μπορούν να αντέξουν στον χρόνο και να προσφέρουν πραγματική ποιότητα ζωής.
Η αρχιτεκτονική δεν είναι πολυτέλεια. Είναι πολιτική ευθύνη και βασικό εργαλείο για καλύτερη ποιότητα ζωής.
