Γράφει ο ∆ηµήτριος Γ. Σουλιώτης
Ένας πολύ µεγάλος αριθµός πολιτικών, δηµοσιογράφων, διανοουµένων, αλλά και πολιτών που ασχολούνται µε το πολιτικό γίγνεσθαι, υποστηρίζουν ότι κατά τη διακυβέρνηση της χώρας την τελευταία επταετία από τη Ν∆ του Κυριάκου Μητσοτάκη, λαµβάνουν χώρα µε αυξανόµενο ρυθµό έντονα παρακµιακά φαινόµενα.
Ως τέτοια µπορούν να καταγραφούν το µεγάλο µέγεθος του υπουργικού συµβουλίου, η ίδρυση αχρείαστων ιδιωτικών ΑΕΙ αµφιβόλου ποιότητας, η τεράστια αύξηση του αριθµού των µετακλητών υπαλλήλων και των απευθείας αναθέσεων έργου και µάλιστα σε πολύ µικρό αριθµό επιχειρήσεων, η αδιαφάνεια στο «πόθεν έσχες» της οικονοµικής κατάστασης της κυβερνώσας πολιτικής δυναστείας, τα πάσης φύσεως και µορφής σκάνδαλα (Novartis, Υποκλοπές, τραγωδίες Πύλου και Τεµπών, ΟΠΕΚΕΠΕ, «Οµάδα Αλήθειας», Πάτσης, Ασηµακοπούλου, Αβραµόπουλος, κ.τ.λ.). Και το χειρότερο, η προσπάθεια «κουκουλώµατος» όλων αυτών των ανοσιουργηµάτων µέσω του εκµαυλισµού και της χειραγώγησης των θεσµών και ειδικά της ∆ικαιοσύνης, των ΜΜΕ, αλλά και των εταιριών δηµοσκοπήσεων…
Όµως η ηθική παρακµή που έχει προκαλέσει η διακυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη δρα και σ’ ένα βαθύτερο επίπεδο. Συγκεκριµένα όλα τα παραπάνω έχουν δηµιουργήσει στο λαό την αίσθηση ότι βρισκόµαστε σε µια συνθήκη θεσµικού και κοινωνικού burnout. Το αποτέλεσµα είναι µια κρίση εµπιστοσύνης, που υπονοµεύει την προσδοκία των πολιτών ότι τα πράγµατα µπορούν να πάνε καλύτερα και επιπλέον καταλύει την πεποίθησή τους περί της δέσµευσης όλων – ανεξάρτητα από τις διαφορές – σε βασικές καταστατικές αρχές της πολιτείας.
Πιο αναλυτικά οι πιο σηµαντικοί παράγοντες και ο τρόπος µε τον οποίο επιδρούν στη νεοελληνική κοινωνία, προκαλώντας ηθική παρακµή, είναι οι ακόλουθοι:
Πρώτον, η εξαέρωση της ελπίδας. Πολλές φορές η Ελπίδα και η Προσδοκία αρκεί για να συγκροτηθεί και κατόπιν να ζωογονηθεί οποιασδήποτε µορφής συλλογικότητα. Όταν ελπίζουµε λένε οι έρευνες ακόµη και η φυσιολογία του εγκεφάλου µας µπορεί να αλλάξει. Και άλλο τόσο δυστυχώς όταν απελπιζόµαστε. Αναρωτιέµαι αν υπάρχει σε κάποιους συµπολίτες µας η ελπίδα και η προσδοκία ότι µια νέα τετραετία Μητσοτάκη µπορεί να σηµάνει κάτι καλύτερο για τον τόπο. Πιστεύω ότι και οι πιο φανατικοί οπαδοί του αποβλέπουν στη συντήρηση της κατάστασής τους, παρά σε κάτι νέο, ηθικό, ελπιδοφόρο…
∆εύτερον, η κατάρρευση της καθολικότητας. Την επταετία Μητσοτάκη έχει αυξηθεί δραµατικά στους πολίτες η αίσθηση της περίκλειστης ατοµικότητας. Το κοινωνικό πρόβληµα έχει τεµαχιστεί σε προσωπικό – ατοµικό και τελικά σε ψυχολογικό πρόβληµα. Οι πολίτες, λόγω των νεοφιλελεύθερων πολιτικών που εφαρµόζονται, έχουν σχηµατίσει σταδιακά τη βεβαιότητα ότι το µεγάλο πλήθος των προσωπικών τους προβληµάτων, δεν µπορεί να µετασχηµατιστεί και σε κοινωνικο-πολιτικό πρόβληµα. Και αυτό είναι η απάντηση σε όσους αναρωτιούνται: Μα µε τόσα που γίνονται, γιατί δεν ξεσηκώνεται ο λαός; ∆εν ξεσηκώνεται γιατί η καθολικότητα ως συστατικό στοιχείο της ελληνικής συλλογικότητας έχει διαρραγεί. Όταν όµως σε µια συλλογικότητα διαρρηγνύεται η καθολικότητα, όταν οι άνθρωποι εκτιµούν ότι είναι οι µόνοι που «νιώθουν έτσι», ή οι µόνοι που «κατάντησαν έτσι», όταν περιορίζεται η οµοιογένεια της συλλογικότητας, τότε αυξάνεται δραµατικά η ψυχική νοσηρότητα που συναρτάται µε την αποµόνωση και την αδυναµία αυτοαποκάλυψης…
Εκεί ακριβώς οφείλεται η ραγδαία αύξηση των ψυχικών νοσηµάτων. Η ατοµική δυστυχία υποσκάπτει την εικόνα εαυτού µε λογική συνεπαγωγή τις βιαιοπραγίες και την κακοποίηση των αδύναµων κοινωνικά οµάδων ή των αδύναµων µελών των οµάδων στην οικογένεια, στο σχολείο, στη γειτονιά, στον δρόµο, στην εργασία…
Τρίτον, η στρέβλωση του αλτρουισµού. Ως αλτρουισµός ορίζεται η ψυχική κατάσταση που σε κινητοποιεί να δίνεις προτεραιότητα στις ανάγκες των άλλων, να ξεχνάς τον εαυτό σου και να σκέφτεσαι πως θα βοηθήσεις τους άλλους, να δίνεις ένα κοµµάτι του εαυτού σου στον άλλο, να είσαι σηµαντικός στη ζωή του άλλου…
Συγγενής έννοια είναι η αλληλεγγύη που ως στάση ζωής έχει από µόνη της κάτι εγγενώς ωφέλιµο στη φάση του δοσίµατος. Όµως ο αλτρουισµός ως συνεκτικό στοιχείο της κοινωνίας έχει εκπέσει στις µέρες µας σ’ έναν φτηνό φιλανθρωπισµό, που έχει αφεθεί στο έλεος πολυεθνικών εταιριών και κυριών της µεγαλοαστικής τάξης. Στρέβλωση όµως παρατηρείται και στην αλληλεγγύη, η οποία θεωρείται πλέον ως µέρος µιας αµοιβαίας ακολουθίας δούναι και λαβείν.
Η στρέβλωση του αλτρουισµού και της αλληλεγγύης ενισχύει την αίσθηση της έλλειψης νοήµατος και τη βύθιση σε µια νοσηρή απορρόφηση στον εαυτό. Αυτό µε τη σειρά του οδηγεί σε µια καταναγκαστική ενδοσκόπηση του ατόµου, το οποίο εκφράζεται µε περιγραφικές, καταγγελτικές και επικριτικές διαπιστώσεις, οι οποίες δεν ενέχουν κανέναν ουσιαστικό κίνδυνο για το σύστηµα γενικά και για το εγκαθιδρυµένο πολιτικό καθεστώς ειδικά. Άλλη συνέπεια της στρέβλωσης είναι ότι τα περισσότερα µέλη της ελληνικής κοινωνίας και ιδιαίτερα οι νέοι είναι αποκαρδιωµένοι, τους διακατέχει µια αίσθηση ότι δεν µπορούν να κάνουν τίποτα, ότι τελικά τίποτα δεν έχει νόηµα… Κάτι έχει να µας πει γι’ αυτό το τεράστιο ποσοστό της αποχής στις εκλογές…
Τέταρτον, Η χαλάρωση της συνεκτικότητας. Η συνοχή και η εξ αυτής συνεκτικότητα αναφέρεται εξ ορισµού στην έλξη που τα µέλη αισθάνονται, αφενός προς την συλλογικότητα γενικά, και προς τα υπόλοιπα µέλη αφετέρου. Την τελευταία επταετία όχι µόνο δεν υπάρχει τέτοιας µορφής έλξη, αλλά αντίθετα αυξάνεται διαρκώς η απώθηση των πολιτών προς τους θεσµούς (ειδικά τη ∆ικαιοσύνη) και την κυβέρνηση.
Η διάψευση που εισπράττεται σε προσωπικό επίπεδο απ’ αυτήν τη χαλάρωση της κοινωνικής συνεκτικότητας φορτίζει επιπρόσθετα την ήδη ελλειµµατική αυτοπεποίθηση και παράγει εν τέλει πρόσθετη παθητικοποίηση και αδράνεια. Επίσης τα αλλεπάλληλα κύµατα µετανάστευσης των νέων µας είναι περισσότερο συνέπεια της διάλυσης της κοινωνικής συνεκτικότητας και λιγότερο της δυσµενούς οικονοµικής τους κατάστασης. Γιατί κανείς δεν θέλει να συµµετέχει σε µια Οµάδα όπου δεν νιώθει πια καµιά έλξη, ούτε προς τα υπόλοιπα µέλη, αλλά ούτε προς την ίδια την Οµάδα ως οντότητα.
Όλα τα παραπάνω έχουν δηµιουργήσει µια παρακµιακή κατάσταση που µπορεί να οριστεί ως «ο σώζων εαυτόν σωθήτω». Και γι’ αυτό το «σωθήτω» είναι απαραίτητες οι υπόγειες, ιδιοτελείς σχέσεις αλληλεξάρτησης µε την κυβερνώσα πολιτική δυναστεία. Και επιπλέον αυτό το «σωθήτω» αφορά είτε τα µικρά (µια θεσούλα ως µετακλητός) είτε τα µεγάλα (π.χ. µια απευθείας ανάθεση ενός µεγάλου δηµόσιου έργου, τη θέση του προέδρου του Αρείου Πάγου, την τρίτη εξαετία στη διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδος).
Γράφοντας για την ηθική παρακµή της χώρας περνούν από το µυαλό µου τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, όταν γυρίζαµε όλη τη χώρα για να διαδώσουµε τις ιδέες της αυτοδιαχείρισης και της κοινωνικοποίησης… Ήταν µια εποχή Ελπίδων, Προσδοκιών, Καθολικότητας, Αλτρουισµού, Αλληλεγγύης, Συνεκτικότητας..
Τελικά υπάρχει συλλογική – όχι ατοµική – σωτηρία; Ναι αν αποκατασταθούν οι παραπάνω τέσσερις παράγοντες, οι οποίοι είναι υπαρξιακής σηµασίας για τον λαό και τον τόπο. Ίσως είναι µεγαλύτερης σπουδαιότητας και από την οικονοµική ανάπτυξη και την παραγωγική ανασυγκρότηση. Η ενστάλαξη της Ελπίδας, η αποκατάσταση της Καθολικότητας και του αληθινού Αλτρουισµού µπορούν και πρέπει να είναι τα πρώτα και κύρια αιτήµατα για την οικοδόµηση µιας νέας κοινωνικής Συνεκτικότητας, που θα µπορεί στην συνέχει να διεκδικήσει µε επιτυχία όλα τα υπόλοιπα.
Ναι υπάρχει σωτηρία αν όλες οι πολιτικές δυνάµεις – και εντός της Ν∆ – αλλά και οι πολίτες κατανοήσουν ότι ο πρώτος στόχος – µακράν όλων των άλλων – είναι να αποµακρυνθεί από την εξουσία αυτό το διεφθαρµένο, αµοραλιστικό και υποκριτικό καθεστώς… Και µετά οι κυβερνήσεις συνεργασίας θα αναλάβουν να δηµιουργήσουν Ελπίδα, Καθολικότητα, Αλτρουισµό, Συνεκτικότητα…
