Γράφει ο Γεώργιος Γενετζάκης, φιλόλογος στο Χαλάνδρι
Με τον όρο δικαίωμα (από το επίθετο δίκαιος) εννοείται κάθε απαίτηση – αξίωση που αναγνωρίζεται από τον ορθό λόγο (λογική) ή το νόμο (γραπτό ή άγραφο) σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο να ενεργεί για την ικανοποίηση των συμφερόντων του. Με τον γενικότερο όρο «ανθρώπινα δικαιώματα» εννοούνται όλα εκείνα τα αγαθά που συνάδουν με την ανθρώπινη υπόσταση, την κατοχυρώνουν, την εξυψώνουν. Είναι δηλαδή το σύνολο των ελευθεριών και των ενεργειών που δηλώνουν τη δυνατότητα και την αξίωση του κάθε ανθρώπου να σκέπτεται, να εκφράζεται, να αποφασίζει, να ενεργεί και γενικότερα να ζει χωρίς καταναγκασμούς, παρά μόνο με κάποιους θεμιτούς περιορισμούς που υπαγορεύονται από συλλογικούς κανόνες με τους οποίους διασφαλίζονται η αρμονική συμβίωση των μελών μίας κοινωνίας και η ηθική τάξη.
Το «δικαίωμα» αποτελεί ένα εργαλείο ποιοτικής βελτίωσης της καθημερινότητας του ανθρώπου. Με το δικαίωμα οι κοινωνίες διευρύνουν τις δυνατότητές τους, αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα τα προβλήματά τους, γίνονται πιο ευαίσθητες απέναντι στον άλλο, το διαφορετικό, και γενικότερα ζουν καλύτερα. Το δικαίωμα αμβλύνει αντιθέσεις, αίρει πάσης φύσεως ανισότητες, προσφέρει ευκαιρίες προσωπικής ανέλιξης, αποκαθιστά αδικίες και δημιουργεί ένα πλαίσιο ελευθερίας που απολαμβάνουν όλοι οι πολίτες.
Η ιστορία διδάσκει πως καθώς εξελίσσεται ο πολιτισμός το σύνολο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων διευρύνεται και εξειδικεύεται. Αυτό σημαίνει πως νέα δικαιώματα κατοχυρώνονται, όταν η κοινωνία ωριμάζει και κατανοεί τις ιδιαίτερες ανάγκες των ατόμων αλλά και όταν προκύπτουν νέα δεδομένα. Το κοινωνικό γίγνεσθαι, συνειδητοποιώντας σταδιακά με την πάροδο του χρόνου τις ιδιαίτερες ανάγκες κάποιων μελών του, νομοθετεί αντίστοιχα δικαιώματα. Πάντοτε όμως μέσα στο πλαίσιο των περιορισμών που θέτει η αρμονική συμβίωση. Όσο πιο πολιτισμένη είναι μία κοινωνία τόσο πιο ποιοτικά και εκλεπτυσμένα είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα, που έχουν κατοχυρωθεί. Κατά συνέπεια, το δικαίωμα είναι μία κατάσταση που δεν έχει στατικότητα, δεν ολοκληρώνεται σε μία εποχή, αλλά αντίθετα αλλάζει, βαίνει συνεχώς βελτιούμενο, διευρυνόμενο, ή και τροποποιούμενο. Βασικό κριτήριο αποτίμησης κάθε δικαιώματος είναι η αποτελεσματική λειτουργία της κοινωνίας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το κοινωνικό σύνολο δεν κάνει πάντοτε χρήση όλων των δικαιωμάτων που του παρέχονται από το Σύνταγμα. Έτσι, ενώ κάποια βασικά δικαιώματα συστηματικά αφορούν το σύνολο της κοινωνίας, όπως π.χ. η ελευθερία της έκφρασης, η ελευθερία της συνεύρεσης, η ελευθερία της μετακίνησης και άλλα παρόμοια, κάποια άλλα δε χρησιμοποιούνται από τη συντριπτική πλειονότητα των πολιτών, όπως για παράδειγμα το σύμφωνο συμβίωσης, το διπλό επώνυμο ή το διπλό όνομα, οικονομικά επιδόματα ή διευκολύνσεις. Κάποια δηλαδή δικαιώματα αφήνουν αδιάφορο το σύνολο της κοινωνίας, επειδή δεν τα χρειάζονται. Και ενδεχομένως ποτέ στη ζωή τους να μη τα χρειαστούν.
Αντίθετα όμως, κάποιες μειοψηφίες πολιτών θεωρούν άκρως σημαντικά κάποια δικαιώματα τα οποία δε χρησιμοποιεί το μεγάλο σύνολο της υπόλοιπης κοινωνίας. Για παράδειγμα το σύμφωνο συμβίωσης ετερόφυλων ή ομόφυλων ζευγαριών, που αφορά ένα μικρό σχετικά ποσοστό πολιτών. Η κοινωνία για λόγους ισότητας οφείλει να κατοχυρώνει δικαιώματα που, ενώ δεν αγγίζουν την πλειονότητα των πολιτών, για κάποιους είναι πολύ σημαντικά και τους βελτιώνουν την καθημερινότητά τους. Άλλωστε δε νοείται δικαίωμα που να δημιουργεί επιμέρους προβλήματα. Το δικαίωμα επιλύει προβλήματα. Η ύπαρξη ενός δικαιώματος μπορεί να μη προϋποθέτει την ευρεία χρήση του. Αποτελεί όμως ευκαιρία πολιτισμού για όποιον το έχει ανάγκη σε μία συγκεκριμένη στιγμή. Και ουσιαστικά αυτό σημαίνει δημοκρατία: να μπορούν οι ανάγκες και των διαφόρων μειοψηφιών να ικανοποιούνται.
Το νομοσχέδιο του κράτους πλέον για το «γάμο των ομόφυλων» αποκαθιστά την ισότητα στους δύο ομόφυλους γονείς απέναντι στο παιδί τους. Πλέον οι ομόφυλοι γονείς μοιράζονται με νομική κατοχύρωση τη φροντίδα των παιδιών τους αλλά και απολαμβάνουν για λόγους ισότητας πάντοτε όλα εκείνα τα νομικά δικαιώματα που προσφέρει η Πολιτεία στα μέλη των έγγαμων ετερόφυλων ζευγαριών. Χωρίς το συγκεκριμένο νομοσχέδιο, στην Ελλάδα τουλάχιστον, οι ομόφυλοι γονείς βρίσκονται σε υποδεέστερη θέση από τα ετερόφυλα έγγαμα ζευγάρια. Επομένως, το συγκεκριμένο νομοσχέδιο έρχεται να άρει την ανισότητα που δημιουργεί η ύπαρξη του νομικού θεσμού του γάμου μόνο στα ετερόφυλα ζευγάρια, διευκολύνοντας κατά συνέπεια την καθημερινότητα των ομόφυλων ζευγαριών και κυρίως των παιδιών τους.
Αναμφισβήτητα όμως, κάθε φορά που νομοθετούνται δικαιώματα που έρχονται σε αντίθεση με συμπεριφορές και νοοτροπίες του παρελθόντος, δημιουργούνται διιστάμενες απόψεις και η κοινωνία αρκετές φορές διχάζεται. Αρκετοί πολίτες, είτε επειδή δεν μπορούν να σταθμίσουν ορθά τα νέα δεδομένα και τις ιδιαίτερες ανάγκες κάποιων συνανθρώπων τους και να τους αναγνωρίσουν συγκεκριμένα δικαιώματα, που απορρέουν από τις ιδιαιτερότητες αυτών των ατόμων, είτε επειδή έχουν συνηθίσει να βλέπουν τα πράγματα από μία ορισμένη οπτική γωνία και δεν μπορούν να υιοθετήσουν το νέο είτε επειδή φοβούνται ότι κάτι κακό θα προκύψει από τα νέα αυτά αμφιλεγόμενα δικαιώματα, αντιδρούν και δυσαρεστούνται. Επόμενο είναι να δημιουργούνται εντάσεις μεταξύ των πολιτών και ενίοτε διχασμός. Και ακριβώς σε αυτήν την ένταση και στις αντιδράσεις αρκετών πολιτών οφείλεται το γεγονός ότι οι κοινωνίες αργούν να αναγνωρίσουν δικαιώματα σε μικρές ομάδες πολιτών, που έρχονται σε αντίθεση με τα παραδεδομένα αιώνων. Σταδιακά όμως οι εντάσεις αμβλύνονται και οι αντιδρώντες πολίτες είτε συμβιβάζονται με τη νέα κατάσταση είτε κατανοούν το άτοπο της αντίδρασής τους.
Ωστόσο, την ανθρώπινη συνείδηση λογχίζουν τα παρακάτω ερωτήματα: το παιδί που μεγαλώνει σε ομόφυλο ζευγάρι έχει περισσότερες πιθανότητες να χάσει τον εκ γενετής σεξουαλικό του προσανατολισμό και να αναπτύξει ομοφυλοφιλικές τάσεις, από ό, τι ένα παιδί μέσα σε μία ετερόφυλη σχέση; Τα παιδιά των ομόφυλων ζευγαριών δέχονται περισσότερο bullying απ’ ό,τι τα των ετερόφυλων ζευγαριών; Η απουσία του άλλου φύλου, ως γονεϊκού προτύπου, έχει επιπτώσεις στην ψυχοσύνθεση του παιδιού;
Οι σχετικές έρευνες που έχουν γίνει μέχρι σήμερα- στη Βρετανία, Αυστραλία, ΗΠΑ και Κϊνα, δημοσιευμένες στην εφημερίδα «Guardian»- είναι διαφωτιστικές με την προϋπόθεση ότι το εύρος του χρονικού ορίζοντα εξαγωγής συμπερασμάτων είναι σχετικά μικρό(περίπου 30 ετών). Άλλωστε τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων κατοχυρώθηκαν σταδιακά, μόλις τον προηγούμενο αιώνα, και κατά συνέπεια η επιστημονική έρευνα δεν έχει στα χέρια της ικανό υλικό, για να υποστηρίξει μετά ακλόνητων στατιστικών στοιχείων τις απόψεις της. Επιπρόσθετα, αξίζει να τονιστεί ότι έχουμε περισσότερα στοιχεία από ομόφυλα ζευγάρια γυναικών, λόγω του ότι η κοινωνία ούσα πιο ρατσιστική με τον άνδρα ομοφυλόφιλο, τον αποτρέπει να δημιουργήσει εύκολα οικογένεια με παιδιά.
Ωστόσο, τα συμπεράσματα των περισσοτέρων επιστημόνων, παρά τις υπάρχουσες ενστάσεις, εστιάζονται στις παρακάτω παρατηρήσεις:
1. Όλες οι μελέτες συμπίπτουν στο ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν σε ομόφυλες οικογένειες δεν διαφέρουν από εκείνα που μεγαλώνουν σε μια ετερόφυλη οικογένεια.
2. Τα παιδιά των ομόφυλων ζευγαριών δεν έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν ομόφυλο σεξουαλικό προσανατολισμό απ’ ό,τι τα παιδιά των ετερόφυλων ζευγαριών.
3. Σχετικά με την ψυχική υγεία των παιδιών των ομόφυλων ζευγαριών και τις κοινωνικές και τις φιλικές τους σχέσεις, λόγω ρατσιστικών πιθανών σχολίων εκ μέρους των συνομηλίκων τους, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι δεν υπήρχαν αυξημένα ψυχολογικά προβλήματα στα παιδιά που μεγάλωναν μέσα σε μια ομόφυλη οικογένεια λεσβιών και ότι οι σχέσεις με τους συνομηλίκους τους ήταν καλές. Είναι γνωστό ότι τα παιδιά στο σύνολό τους είναι πιο προοδευτικά σε κάποια σημεία από τις μεγαλύτερες γενιές.
4. Οι πιθανότητες κακής ανατροφής των παιδιών από ομόφυλα ζευγάρια ακολουθούν τις αντίστοιχες στατιστικές των ετερόφυλων.
Σε ένα τόσο σοβαρό θέμα οφείλουμε να είμαστε πολύ προσεκτικοί, αφήνοντας κατά μέρος τις προσωπικές μας ιδεολογίες, θρησκευτικές πεποιθήσεις και συνήθειες αιώνων. Το κοινωνικό γίγνεσθαι βρίσκεται συνεχώς σε μία μεταβολή, οι νοοτροπίες μετασχηματίζονται και νέοι προβληματισμοί δημιουργούνται. Οφείλουμε να σταθούμε κριτικά στα νέα αυτά δεδομένα και να προβληματιστούμε, χωρίς μισονεϊσμό ή προοδοπληξία. Οι δογματικές θέσεις δε συνιστούν κατάφαση λογικής ούτε βεβαίως και αγάπη. Η κοινωνία αλλάζει και μαζί της αλλάζουν σταδιακά πολλά πράγματα. Είναι αναγκαίο λοιπόν να σταθούμε με κατανόηση και πολύ σεβασμό απέναντι στα προβλήματα της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ και να προσπαθήσουμε να αισθανθούμε τις ανθρώπινες ανάγκες τους.
Σαφέστατα η ανθρώπινη συνείδηση δεν είναι πάντοτε προετοιμασμένη να δεχτεί το διαφορετικό, είτε γιατί φοβάται ένα ενδεχόμενο κακό είτε γιατί δε γνωρίζει. Η ιστορία διδάσκει ότι και σε αυτό το σημείο η ανθρώπινη κοινωνία θα βρει το βηματισμό της, όπως ακριβώς έγινε σε τόσες χιλιάδες ανάλογες περιστάσεις κατά το παρελθόν. Πολλά πράγματα που σήμερα θεωρούνται αυτονόητα και εντελώς φυσιολογικά, όταν πρωτοεμφανίστηκαν στην κοινωνία, συνοδεύτηκαν από τεράστιες αντιδράσεις, που ο σημερινός νους αδυνατεί να πιστέψει.
Ο άνθρωπος ανά τους αιώνες παλεύει με πολλά σκοτάδια μέσα του, αλλά σταδιακά τα βήματά του φωτίζονται και δημιουργεί πολιτισμό. Σήμερα η κοινωνία είναι περισσότερο ώριμη από ποτέ, αποφεύγει την πόλωση και το συνεπαγόμενο φανατισμό και θα δείξει τη δέουσα προσοχή και σε αυτό το πρωτόγνωρο μεν, πλην υπάρχον σοβαρό πρόβλημα. Οι ακραίες τοποθετήσεις, οι δογματισμοί και τα ακλόνητα πιστεύω δεν ωφέλησαν ποτέ την ανθρωπότητα. Άλλωστε το «πλανάσθαι ανθρώπινον εστί» και ως εκ τούτου υπάρχει και η δυνατότητα διόρθωσης μίας εσφαλμένης πορείας. Το μέλλον είναι ανοικτό για την επιβεβαίωση ή τη διάψευση αυτών των καινοφανών απόψεων. Το βέβαιο είναι πως δε χρειάζεται η νοοτροπία του ζηλωτή σε κάθε περίπτωση.
