Γράφει η Αδαμαντία Τριάρχη Μακρυγιάννη
Φιλόλογος
Μνημονεύοντας τον Κωστή Παλαμά, αντικρίζομε ένα πέλαγος εμπνεύσεων και πνευματικής δημιουργίας. Γεννήθηκε στην Πάτρα, το 1859, αλλά από τα επτά του χρόνια έζησε σε συγγενικό σπίτι του Μεσολογγίου, διότι είχε χάσει και τους δύο γονείς του. Το πνεύμα των Ελεύθερων Πολιορκημένων επηρέασε τον χαρακτήρα του.
Πολύ νέος αφοσιώνεται στην ποίηση και το 1886 βλέπει το φως της δημοσιότητας μια πρώτη ποιητική συλλογή του, «Τα Τραγούδια της πατρίδος μου», με θέματα και μερικές ιδέες, που θα αναπτύσσει στα μεταγενέστερα έργα του. Γράφει χαρακτηριστικά:
«Σας αγαπώ κι έχω από σας
μια δόξα να ζητήσω,
ω Στίχοι…»
Και έρχεται η δόξα στην Ελλάδα, συνεχίζοντας την προσφορά του Σολωμού. Από τους δυνατούς στίχους του ποιητή και τη νέα επιστήμη της Λαογραφίας, αναδύεται η Ελλάδα, με το σφρίγος των δημοτικών τραγουδιών και της λαϊκής γλώσσας. Είναι η Ελλάδα – Ρωμιοσύνη. Το 1897 ο Παλαμάς έχει επιβληθεί ως ηγέτης της Γενιάς του 1880, όπως αποδεικνύει ο τιμητικός διορισμός του ως Γραμματέα του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Το 1898, η οικογένεια Παλαμά χάνει τον τετράχρονο Άλκη της και η συλλογή «Ο Τάφος» είναι το τρυφερότερο μοιρολόι της Λογοτεχνίας μας, γραμμένο από τον τραγικό πατέρα.
Ο ποιητής, εργαζόμενος την ημέρα και μελετώντας ή γράφοντας τις νύχτες, στο «κελλί» του, της οδού Ασκληπιού 3, αναγκαστικά ζει μια ασάλευτη ζωή. «Ασάλευτη ζωή» είναι και ο τίτλος της περίφημης συλλογής του 1904, με όλο τον ψυχικό πλούτο του ποιητή, θαυμάσια ενορχηστρωμένο.
«Ο Δωδεκάλογος του γύφτου», το 1907, είναι μεγάλη λυρική σύνθεση εξαιρετικής φαντασίας, με όραμα μια Ρωμιοσύνη υψηλών ιδεών.
Πρόκειται για το όραμα του πρωταγωνιστή, ελεύθερου και επαναστατημένου, που ταυτίζεται με τον ποιητή. Από την άποψη της μετρικής και του γλωσσικού πλούτου, ο Παλαμάς του «Δωδεκάλογου» και η Λογοτεχνία μας έχουν φτάσει στο όριο της τελειότητας.
«Η Φλογέρα του βασιλιά» του 1910, επική δημιουργία εθνικής έξαρσης, από τις βυζαντινές μνήμες αποβλέπει στην ανύψωση του φρονήματος των Ελλήνων, μετά την ήττα του 1897.
Πολυδιάστατος ο Παλαμάς: λυρικός, επικός, ποιητής, φιλόσοφος, πεζογράφος – το διήγημά του «Θάνατος παλικαριού» συμβολίζει την άρνηση των συμβιβασμών, την οποία ο ποιητής εκπροσωπούσε, ως υπέρμαχος του δημοτικισμού. Έγραψε το δράμα «Τρισεύγενη», καταπληκτική σατιρική ποίηση, ενώ το πλούσιο κριτικό έργο του θεωρείται ίσης αξίας με την ποιητική προσφορά του. Πλούσια η γλώσσα του, με τη συμβολή της γλωσσοπλαστικής του ικανότητας η εθνική γλώσσα, που παρέδωσε στη Γενιά του 30.
Τα τελευταία χρόνια
Ποιητής – οδηγητής, την 28η Οκτωβρίου 1940, από τον Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών εκπέμπει τη σοφή επιταγή: «Μεθύστε με τ’ αθάνατο κρασί του ‘21». Φεύγει από τη ζωή 27 Φεβρουαρίου 1943 και την επόμενη ημέρα μία λαοθάλασσα κατακλύζει το Πρώτο Κοιμητήριο της Αθήνας. Ο αποχαιρετισμός από τον Άγγελο Σικελιανό συγκλονίζει: «Σ’ αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα…». Τις στιγμές του ενταφιασμού, εκατοντάδες γονατισμένοι κοντά στον τάφο, ψάλλουν τον Ύμνο εις την Ελευθερία. Οι παριστάμενοι ένοπλοι Γερμανοί δεν τολμούν να προσβάλουν το ξέσπασμα του ελεύθερου – πολιορκημένου λαού. Ο μεγάλος νεκρός προσέφερε αντίσταση και αποχωρώντας για τον κόσμο της Αθανασίας.
ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ
Ο ποιητής, κάθε 25η Μαρτίου, παρεμβαίνει διδάσκοντας τους Έλληνες με την ποίηση ή το λόγο του. Το άτιτλο ποίημα που ακολουθεί, έχει περιλάβει στα «Σατιρικά γυμνάσματα», με χρόνο έκδοσης 6-1-1908. Απευθύνεται στον τότε πρωθυπουργό Γεώργιο Θεοτόκη, χωρίς να ονομάζεται, που είχε αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες από 27,5% σε 47,5% του συνολικού προϋπολογισμού.
Πολεμάς να στυλώσεις, κυβερνήτη,
με τα καράβια και με τα φουσάτα
της Πολιτείας το γκρεμισμένο σπίτι.
Του κάκου ιδρώνεις, έμπα σ’ άλλη στράτα.
Τον νου μας πρώτα στύλωσε και χτίσε
και πρώτ’ απ’ όλα αλφαβητάρι κράτα…
Δάσκαλος γίνε, αλήθεια – αν ήρωας είσαι.
Σε μια Βαβέλ δεμένους μας κρατάνε
κακά στοιχειά ̇ το μάγεμά τους λύσε.
Και στα χείλια οι καρδιές μας πάλε ας πάνε.
Σύμμετρα υψώσου πύργε της ζωής:
Τρανοί κι αν είναι οι τάφοι, τάφοι θάναι.
Στον ήλιο τόπο θέλουμε κι εμείς.
Ύμνος της ζωής
Ζωή! δεν είναι τίποτε γλυκύτερο στον κόσμο
απ’ την πεντάμορφη ζωή την ηλιοφωτισμένη!
Ζωή, κι αν έρχεσαι γοργά κι από χαρές γεμάτη,
κι αν έρχεσαι με βάσανα και μ’ έγνοιες και μ’ αρρώστιες,
ζωή του γέρου και του νιού, της φτώχειας και του πλούτου,
με της δουλειάς τον ίδρωτα, με της αργίας τη γλύκα,
με την ειρήνην ήμερη, με τους άγριους πολέμους
και μ’ όλες τις καλοκαιριές και μ’ όλους τους χειμώνες
Ζωή, κι όπως κι αν δείχνεσαι, Ζωή κι ό,τι κι αν είσαι,
αν είσαι πράγμα ή όνειρο, καλή κακή κι αν είσαι,
χαρά σ’ εσέ, δόξα σ’ εσέ κι αγάπες και τραγούδια!
(Τα Μάτια της ψυχής μου)
Ο δωδεκάλογος του Γύφτου
Από τον Θ’ Λόγο. Το βιολί
Ο πρωταγωνιστής του Δωδεκάλογου, με το βιολί του, προσπαθεί να συγκινήσει τον κόσμο, για να κτιστεί αναγεννημένη η Ρωμιοσύνη. Ωστόσο συναντά εχθρότητα από όλους.
Αλλά τα παιδάκια;
Και τα παιδάκια μοναχά,
ω τα παιδάκια, την ατάραχη
γιομίζαν ερημιά μου αυτά,
και τηνε κάναν κόσμο αφέντη,
Γιατί και πάντα το βιολί μου
τα ξάφνιαζε και τα μαγνήτιζε.
Και τρέχαν και με τριγυρίζαν,
και τα μεγάλα τους τα μάτια,
που πάντα μέσα τους πλανιέται
στοχαστικό ένα μυστικό,
τα παρασταίναν άφραστα όλα,
το ρώτημα, το θαμπωμό,
κι απάνου απ’ όλα τη χαρά τους,
και χαίρονταν με το βιολί μου
τ’ αφωρισμένο το βιολί,
και σα να μου έστελνε από βάθη
καιρού μελλόμενου φιλιά,
με τα τρισεύγενα παιδιά,
η φυλή.







































































































