Γράφει ο Σεραφείμ Κερασιώτης
Μαθηματικός – π. διευθυντής 2ου ΕΠΑ.Λ. Γαλατσίου
Επίτιμος πρόεδρος Ο.Λ.Τ.Ε.Ε.
Η 31η Διάσκεψη των Μερών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), που πραγματοποιείται στην Αττάλεια της Τουρκίας (9-20 Νοεμβρίου 2026), συγκεντρώνει για ακόμη μία φορά το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική κρίση γίνεται ολοένα πιο απειλητική, με την αύξηση της θερμοκρασίας, τις παρατεταμένες ξηρασίες, τις καταστροφικές πλημμύρες, τις πυρκαγιές και την απώλεια φυσικών οικοσυστημάτων να επιβεβαιώνουν την επιδείνωση της κατάστασης, οι προσδοκίες είναι μεγάλες.
Ωστόσο, μαζί με τις προσδοκίες μεγαλώνει και ο προβληματισμός. Έπειτα από τρεις δεκαετίες διεθνών διασκέψεων, συμφωνιών και πολιτικών διακηρύξεων, το ερώτημα παραμένει: Πόσο πραγματικά έχουν αλλάξει οι πολιτικές των κρατών και πόσο αποφασισμένα είναι να περιορίσουν τις δραστηριότητες που επιβαρύνουν το κλίμα;
Η εμπειρία των προηγούμενων COP δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Οι δεσμεύσεις συχνά διατυπώνονται με εντυπωσιακούς όρους, αλλά η εφαρμογή τους καθυστερεί, αποδυναμώνεται ή παραπέμπεται στο μέλλον. Και όσο οι κυβερνήσεις διαπραγματεύονται, οι εκπομπές συνεχίζουν να επιβαρύνουν την ατμόσφαιρα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η απουσία επίσημης ομοσπονδιακής αντιπροσωπείας των ΗΠΑ, σύμφωνα με τα δεδομένα της φετινής συνόδου, στο πλαίσιο της πολιτικής αποστασιοποίησης της κυβέρνησης Τραμπ από τις διεθνείς κλιματικές δεσμεύσεις. Η εξέλιξη αυτή αποδυναμώνει τη διεθνή συνεργασία και αναδεικνύει πόσο ευάλωτη μπορεί να είναι η κλιματική πολιτική στις πολιτικές εναλλαγές και στις γεωπολιτικές σκοπιμότητες.
Τα μεγάλα ζητήματα της COP31 και οι πραγματικές προθέσεις των κρατών
1. Η υπέρβαση του ορίου του 1,5°C
Ο περιορισμός της αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας στον 1,5°C, σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού. Ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα στον στόχο και στην πραγματικότητα μεγαλώνει.
Οι κυβερνήσεις αναγνωρίζουν την ανάγκη περιορισμού των εκπομπών, αλλά πολλές εξακολουθούν να σχεδιάζουν ή να υποστηρίζουν επενδύσεις σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακα. Εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση: δεν είναι δυνατόν να διακηρύσσεται η προστασία του κλίματος και ταυτόχρονα να ενισχύονται οι δραστηριότητες που επιταχύνουν την επιβάρυνσή του.
Το ζητούμενο δεν είναι άλλη μία γενική διακήρυξη για την απανθρακοποίηση, αλλά ένα δεσμευτικό, συγκεκριμένο και ελέγξιμο χρονοδιάγραμμα περιορισμού των ορυκτών καυσίμων.
2. Η κλιματική χρηματοδότηση και οι ανεκπλήρωτες υποσχέσεις
Οι αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες συχνά έχουν συμβάλει λιγότερο στη συσσώρευση των ιστορικών εκπομπών, βρίσκονται αντιμέτωπες με τις βαρύτερες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
Ζητούν οικονομική στήριξη για την προσαρμογή, την αντιμετώπιση των καταστροφών και την προστασία των πληθυσμών τους. Όμως, η χρηματοδότηση εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο αντιπαράθεσης.
Είναι εύλογο να υπάρχει δυσπιστία όταν οι πλούσιες και περισσότερο ρυπογόνες χώρες ανακοινώνουν χρηματοδοτικά προγράμματα χωρίς να εξασφαλίζουν πάντοτε την έγκαιρη, επαρκή και διαφανή υλοποίησή τους.
Η κλιματική δικαιοσύνη δεν μπορεί να περιορίζεται σε υποσχέσεις. Απαιτεί πραγματικούς πόρους, σαφείς κανόνες και ανάληψη ευθύνης από εκείνους που έχουν τη μεγαλύτερη ιστορική και σημερινή συμβολή στην κλιματική επιβάρυνση.
3. Η δίκαιη μετάβαση: Ποιος πληρώνει το κόστος;
Η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα είναι αναγκαία. Δεν πρέπει, όμως, να μετατραπεί σε μια διαδικασία που θα επιβαρύνει δυσανάλογα τους εργαζομένους, τις μικρές επιχειρήσεις και τις οικονομικά ασθενέστερες κοινωνικές ομάδες.
Η δίκαιη μετάβαση προϋποθέτει προστασία της απασχόλησης, επανεκπαίδευση, νέες θέσεις εργασίας, κοινωνική συνοχή και ουσιαστική στήριξη των περιοχών που εξαρτώνται από τα ορυκτά καύσιμα.
Το ερώτημα είναι κατά πόσο οι κυβερνήσεις είναι διατεθειμένες να αναλάβουν και το κοινωνικό κόστος των αποφάσεών τους ή εάν η πράσινη μετάβαση θα αποτελέσει κυρίως μια νέα επιχειρηματική ευκαιρία για μεγάλους οικονομικούς ομίλους.
Οι μεγαλύτεροι ρυπαντές και η ευθύνη που δεν μπορεί να αποσιωπάται
Η κλιματική κρίση δεν επιβαρύνει όλα τα κράτη με τον ίδιο τρόπο, ούτε όλες οι χώρες έχουν την ίδια ευθύνη.
Οι μεγαλύτερες οικονομίες, οι σημαντικότεροι παραγωγοί και καταναλωτές ορυκτών καυσίμων και οι χώρες με υψηλές ιστορικές εκπομπές οφείλουν να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης.
Η Κίνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ινδία, η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες μεγάλες οικονομίες έχουν καθοριστικό ρόλο στην πορεία των παγκόσμιων εκπομπών. Οι μεταξύ τους ανταγωνισμοί, οι ενεργειακές τους επιλογές και οι οικονομικές τους επιδιώξεις επηρεάζουν άμεσα την αποτελεσματικότητα κάθε διεθνούς συμφωνίας.
Δεν αρκεί να ζητούνται θυσίες από μικρότερες και φτωχότερες χώρες, όταν οι ισχυρότερες οικονομίες διατηρούν αντιφατικές πολιτικές και εξακολουθούν να επενδύουν σε δραστηριότητες υψηλής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης.
Ιδιαίτερα προβληματικό είναι το γεγονός ότι η προστασία του περιβάλλοντος συχνά υποχωρεί όταν συγκρούεται με βραχυπρόθεσμα οικονομικά συμφέροντα, ενεργειακές εξαρτήσεις και γεωπολιτικές επιδιώξεις.
Η κλιματική ευθύνη δεν μπορεί να είναι επιλεκτική. Ούτε μπορεί να εξαντλείται σε μια ετήσια συνάντηση ηγετών και υπουργών.
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αλλάζουν τα δεδομένα, όχι όμως αυτόματα τον κόσμο
Παρά τις πολιτικές αντιφάσεις, η τεχνολογική εξέλιξη δημιουργεί σημαντικές δυνατότητες για την ενεργειακή μετάβαση.
– Η δυναμική της Ασίας: Η Κίνα έχει αναπτύξει τεράστια παραγωγική ικανότητα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στα φωτοβολταϊκά, στις μπαταρίες και στα ηλεκτρικά οχήματα. Ωστόσο, η ισχυρή ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν σημαίνει ότι έχει εγκαταλείψει τον άνθρακα και τις υψηλές εκπομπές.
– Η αποκεντρωμένη ενεργειακή παραγωγή: Σε χώρες όπως το Πακιστάν και σε πολλές περιοχές της Αφρικής, η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων προσφέρει στους πολίτες τη δυνατότητα φθηνότερης και περισσότερο ανεξάρτητης ηλεκτροδότησης. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να προχωρήσει και από την κοινωνία προς την πολιτεία.
– Ο εξηλεκτρισμός της οικονομίας: Η αξιοποίηση ηλεκτρικών οχημάτων, αντλιών θερμότητας, συστημάτων αποθήκευσης και έξυπνων δικτύων μπορεί να μειώσει σημαντικά την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων.
Απαραίτητη προϋπόθεση, όμως, είναι η παραγωγή καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας και η ανάπτυξη των κατάλληλων υποδομών.
Οι τεχνολογικές δυνατότητες υπάρχουν. Αυτό που συχνά απουσιάζει είναι η πολιτική βούληση για την αξιοποίησή τους με τρόπο που να εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και όχι αποκλειστικά τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα.
Η Ελλάδα μπροστά στις δικές της ευθύνες
Η Ελλάδα δεν μπορεί να παρακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις ως απλός θεατής. Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ήδη τη χώρα μας με παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας, υψηλές θερμοκρασίες, πυρκαγιές, πλημμύρες και αυξανόμενη πίεση στους υδατικούς πόρους.
Η ενεργειακή μετάβαση χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο με έμφαση:
– Στην αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στην αποθήκευση.
– Στην ενεργειακή αναβάθμιση των δημόσιων κτιρίων και ιδιαίτερα των σχολείων.
– Στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στις σχολικές στέγες, με στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους.
– Στην ορθολογική διαχείριση του νερού και στην αντιμετώπιση της λειψυδρίας.
– Στην προστασία των δασών, των υγροτόπων και των φυσικών οικοσυστημάτων.
– Στην περιβαλλοντική εκπαίδευση και στην ενεργό συμμετοχή των πολιτών.
Η πράσινη μετάβαση δεν πρέπει να αποτελεί μόνο αντικείμενο κυβερνητικών σχεδίων και επιχειρηματικών επενδύσεων. Πρέπει να μετατραπεί σε υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας.
COP31: Οι διακηρύξεις δεν αρκούν – Η ώρα της λογοδοσίας
Η Διάσκεψη της Αττάλειας πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η ανθρωπότητα δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να αναβάλλει τις αποφάσεις της.
Ωστόσο, δεν υπάρχει λόγος να θεωρούμε εκ των προτέρων ότι η COP31 θα αποτελέσει σημείο καμπής. Οι προηγούμενες διασκέψεις έδειξαν ότι οι διεθνείς συμφωνίες μπορούν να παράγουν σημαντικές πολιτικές δεσμεύσεις, αλλά δεν εγγυώνται από μόνες τους την εφαρμογή τους.
Οι κυβερνήσεις των ισχυρότερων και περισσότερο ρυπογόνων κρατών θα πρέπει να αποδείξουν έμπρακτα ότι είναι διατεθειμένες να περιορίσουν τις εκπομπές τους, ακόμη και όταν αυτό συγκρούεται με ισχυρά οικονομικά συμφέροντα.
Θα πρέπει να αποδείξουν ότι η χρηματοδότηση των ευάλωτων χωρών δεν αποτελεί απλώς διπλωματικήυπόσχεση, ότι η εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων δεν μετατίθεται διαρκώς στο μέλλον και ότι η προστασία του περιβάλλοντος δεν υποτάσσεται στις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις.
Η κλιματική κρίση δεν αντιμετωπίζεται με φωτογραφίες ηγετών, εντυπωσιακές ομιλίες και γενικόλογες ανακοινώσεις. Αντιμετωπίζεται με συγκεκριμένες αποφάσεις, δεσμευτικά χρονοδιαγράμματα, μετρήσιμα αποτελέσματα και κυρίως με συνέπεια ανάμεσα στα λόγια και στις πράξεις.
Ο πλανήτης δεν χρειάζεται άλλη μία διάσκεψη μεγάλων προσδοκιών. Χρειάζεται κυβερνήσεις που θα αναλάβουν τις ευθύνες τους, θα περιορίσουν πραγματικά τη ρύπανση και θα θέσουν την προστασία της ζωής πάνω από τα βραχυπρόθεσμα οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα.
Γιατί το κόστος της αδράνειας δεν θα το πληρώσουν μόνο οι σημερινές γενιές. Θα το κληρονομήσουν, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, οι επόμενες.






































































































