Γράφει ο Νίκος Καρούσος
Πολιτικός Μηχανικός
Υπάρχει λογοδοσία όταν αποφασίζουν οι σύμβουλοι; Ή πώς μια χώρα λειτουργεί σαν Ανώνυμη Εταιρία με outsourcing (1)
Όταν η ΑΜΑΡΥΣΙΑ δημοσίευσε το άρθρο μου με τίτλο «Η διαγραφή της μνήμης ή η ιδιωτικοποίηση του κράτους», (2) δεν είχα φανταστεί τη σημερινή εξέλιξη.
Αφορμή για το άρθρο ήταν η εμφάνιση διαφόρων συμβούλων στην ΕΥΔΑΠ στις αρχές του 2000, όπου εργαζόμουν. Κλασικοί γιάπηδες, μηχανικοί κατά κανόνα, με ύφος παντογνώστη, και τη βεβαιότητα ότι οι διοικούντες εκτιμούν ιδιαίτερα την άποψή τους. Κατέθεταν για παραδοτέα κάτι «μπλόκια», τα οποία κανένας δεν διάβαζε, και κανένας δεν ήξερε για ποιον λόγο τα είχαν ζητήσει. Ήταν τότε η εποχή «εκσυγχρονισμού» του Σημίτη.
Με την πάροδο των χρόνων διαπίστωσα, ότι η πρακτική αυτή είχε γίνει συστηματική, και άρχιζε να υπεισέρχεται στην εσωτερική λειτουργία της Εταιρείας. Σταδιακά οι εταιρείες συμβούλων εγκαταστάθηκαν στο σώμα της ΕΥΔΑΠ σαν παράσιτα, και μετάλλαξαν τη λειτουργία της. Η κοινωφελής λειτουργία της, έδωσε τη θέση της σε μια κερδοσκοπική επιχείρηση, στην οποία οι καταναλωτές – κάτοικοι έγιναν πελάτες και οι εργαζόμενοι ανθρώπινο δυναμικό.
Σήμερα, σύμβουλοι από τέτοιες εταιρείες έχουν καταλάβει έναν ολόκληρο όροφο σε κτήριο της ΕΥΔΑΠ. Για πρώτη φορά επίσης από τη σύστασή της, διορίστηκε γενικός διευθυντής από την «ελεύθερη» αγορά.
Όπως προανέφερα, η αφορμή της ενασχόλησης μου με το φαινόμενο αυτό ήταν η εμφάνιση διαφόρων συμβούλων στην ΕΥΔΑΠ Α.Ε.
Με μια μικρή διερεύνηση για το τι γίνεται στις πολυεθνικές εταιρείες, αλλά και σε μεγάλες ελληνικές (3), διαπίστωσα ότι οι σοβαρές Ανώνυμες Εταιρείες, μεριμνούν για τη συνέχεια της λειτουργίας τους. Οι μεγάλες ΑΕ προβλέπουν διαδικασίες για να διατηρούν τη συνέχεια και να προστατεύουν την ύπαρξή τους, παρόλο που ενδέχεται να έχει αλλάξει στο μεταξύ η Διοίκηση, το ιδιοκτησιακό καθεστώς, το νομικό καθεστώς, η επωνυμία ή να έχει γίνει συγχώνευση με κάποια άλλη εταιρεία.
Επιβεβαίωσα επίσης τη διαδικασία που εφαρμόζεται όλο και περισσότερο στις εταιρείες αυτές για να διατηρηθεί η τεχνογνωσία. Αυτή γίνεται όχι με τη μορφή μιας απότομης «ανάκλησης» συνταξιοδοτηθέντων στελεχών, αλλά κυρίως μέσω προγραμμάτων σταδιακής συνταξιοδότησης και επαναπρόσληψης. Με σταδιακή μείωση των ωρών εργασίας τους, με πρόσληψη των στελεχών αυτών ως Ειδικών Συμβούλων ή με άτυπη συνεργασία. Είναι μια στρατηγική απάντηση στο φαινόμενο της «διαρροής γνώσης» (brain drain), ειδικά σε κρίσιμες στιγμές. Η βασική ιδέα είναι ότι για να διατηρηθεί η τεχνογνωσία και να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία και συνέχεια της εταιρείας, πρέπει να γίνεται συστηματική εκπαίδευση των νεότερων από τους παλιότερους, με τη μεταφορά γνώσης και εμπειρίας.
Συνεπώς, η ανάκληση συνταξιούχων στελεχών αποτελεί μια αναγνωρισμένη πρακτική διαχείρισης γνώσης, ιδιαίτερα σε κλάδους όπου η εξειδικευμένη εμπειρία είναι κρίσιμη, όπως είναι όλοι οι κλάδοι της Κοινής Ωφέλειας.
Επισημαίνεται επίσης, ότι οι περισσότερες μεγάλες εταιρίες στο εξωτερικό, έχουν κώδικα εμπιστευτικότητας που υφίσταται με δύο βασικές μορφές: τη γενική υποχρέωση πίστης, και τις ρήτρες εμπιστευτικότητας που ισχύουν και μετά τη λήξη της σύμβασης. Απαγορεύεται η χρήση ή η διαρροή τεχνογνωσίας, οικονομικών στοιχείων, πελατολογίου και στρατηγικών σχεδίων, η χρήση πληροφοριών για ίδιον όφελος ή η παροχή υπηρεσιών σε ανταγωνιστές κ.λπ.
Σε αντίθεση με αυτές τις πρακτικές, η σημερινή κυβέρνηση και ο πρωθυπουργός δεν λαμβάνουν καμία μέριμνα για τη διατήρηση της Θεσμικής Μνήμης. Αντίθετα εφαρμόζουν συνειδητά και μεθοδευμένα μια επιχείρηση διαγραφής της Θεσμικής Μνήμης σε τομείς νευραλγικής σημασίας για τη χώρα.
Η Θεσμική Μνήμη στον δημόσιο τομέα είναι η ικανότητα της Διοίκησης να διατηρεί και να αξιοποιεί την ιστορική γνώση, τις διαδικασίες και την τεχνογνωσία της, εξασφαλίζοντας τη συνέχεια του κράτους πέρα από τις αλλαγές των κυβερνήσεων.
Είναι δυνατόν για τη σύνταξη νομοθετημάτων να λαμβάνονται εισηγήσεις Εταιρειών Συμβούλων, οι οποίες δεν έχουν καμιά νομική ευθύνη, και να αγνοούνται οι αρμόδιοι υπηρεσιακοί παράγοντες που κατά τεκμήριο υποδεικνύουν και διασφαλίζουν τη νομιμότητα; Γιατί οι Δημόσιοι Υπάλληλοι είναι εκτελεστές της θέλησης του Κράτους και υπηρετούν το Λαό, οφείλουν πίστη στο Σύνταγμα και αφοσίωση στην Πατρίδα (Άρθρο 103 του Συντάγματος). (4)
Η παράκαμψη των Υπηρεσιακών Παραγόντων, που είναι φορείς της νομιμότητας και διατηρούν την Θεσμική Μνήμη του Κράτους ξεκίνησε από το 2012 με απαίτηση της Τρόικας σε έκθεση «…για τη λειτουργική αξιολόγηση της Δημόσιας Διοίκησης..»! Από τότε οι Υπηρεσιακοί Παράγοντες σταδιακά απομειώνονται χωρίς να αντικαθίστανται από νέους. (5)
Σήμερα ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανοίγει «…το μεγάλο κεφάλαιο της μονιμότητας στο Δημόσιο για τη Συνταγματική Αναθεώρηση…» και έκανε λόγο «…για “σαφή” προσήλωσή του στη μάχη με το “βαθύ κράτος”»!
Δηλαδή «μάχη» για την απαλλαγή από τους/τις ευσυνείδητους/ες δημόσιους/ες υπάλληλους που δεν είναι πρόθυμοι/ες να εξυπηρετήσουν την παράδοση των δημόσιων υπηρεσιών και των κοινωφελών επιχειρήσεων στο ιδιωτικό κεφάλαιο με βάση τα σχέδια των «συμβούλων».
Κατά την άποψη των κυβερνώντων, η λειτουργία της διατήρησης όλων των απαραίτητων στοιχείων, που σε έναν Οργανισμό στον ιδιωτικό τομέα, διαφυλάσσουν, μεταβιβάζουν, αναπαράγουν και προσδίδουν διάρκεια και συνέχεια, δεν είναι απαραίτητη για το Κράτος!
Είναι όμως δυνατόν ένα Κράτος να μη μεριμνά για να εξασφαλίσει την ύπαρξή του; Είναι δυνατόν να μη διαφυλάσσει λειτουργίες του πυρήνα της ύπαρξής του; Είναι δυνατόν να μετακυλύει λειτουργίες διακυβέρνησης του Δημοσίου σε ιδιωτικές εταιρείες συμβούλων; Είναι δυνατόν να εφαρμόζεται αυτό και στη Δημόσια Διοίκηση, δηλαδή στη ραχοκοκαλιά του Κράτους;
Περισσότερα στοιχεία για όσους ενδιαφέρονται, υπάρχουν στις παραπομπές (6) που έχει ολόκληρο το αρχείο pdf της Έρευνας «Consultocracy» (υλοποίηση: Vouliwatch και Solomon) και (7) το βίντεο παρουσίασης της Έρευνας – συζήτησης «Consultocracy» στις 24 Φεβρουαρίου 2026 στην Αθήνα.
(1) Το outsourcing (εξωτερική ανάθεση) είναι μια επιχειρηματική πρακτική όπου μια εταιρεία αναθέτει έργα, λειτουργίες ή υπηρεσίες σε εξωτερικούς συνεργάτες, αντί να τα διαχειρίζεται εσωτερικά. Στόχος είναι η μείωση του κόστους και η εστίαση στην κερδοφορία της επιχείρησης. Αποτέλεσμα αυτού είναι η κατάργηση θέσεων εργασίας, χαμηλότεροι μισθοί, και μηδενισμός ευκαιριών προαγωγής εντός του οργανισμού. Σημαντικότερο όλων όμως όλων είναι, ότι χάνεται το αίσθημα του «ανήκειν» και η σύνδεση με την εταιρεία.
(2) Η διαγραφή της μνήμης ή η ιδιωτικοποίηση του κράτους
(3) Την εποχή που άρχισαν να εμφανίζονται οι σύμβουλοι και στην ΕΥΔΑΠ, ένας φίλος, που εργαζόταν σε μια από τις μεγαλύτερες ελληνικές επιχειρήσεις, μου έδωσε τον ορισμό του συμβούλου από τη συνεργασία που είχε με συμβούλους: «Σύμβουλος είναι αυτός που τον φωνάζεις για να σου πει την ώρα, σου ζητάει το ρολόι σου, και το κρατάει για αμοιβή!».
(4) Το Άρθρο 103, παράγραφος 1 του Ελληνικού Συντάγματος ορίζει με σαφήνεια τον θεμελιώδη ρόλο των δημοσίων υπαλλήλων στη λειτουργία του πολιτεύματος. Στα κύρια σημεία του Άρθρου 103 αναγράφεται σαφώς:
– Υπηρέτες του Λαού: Οι δημόσιοι υπάλληλοι ενεργούν ως εκτελεστές της θέλησης του Κράτους και έχουν πρωταρχικό καθήκον να εξυπηρετούν τους πολίτες.
– Συνταγματικό Καθήκον: Οφείλουν αμετάθετη πίστη στο Σύνταγμα και αφοσίωση στην Πατρίδα.
– Θεσμικός Ρόλος: Αποτελούν τον βασικό κορμό της εκτελεστικής λειτουργίας της Διοίκησης, διασφαλίζοντας τη συνέχεια και την αποτελεσματικότητα του κρατικού μηχανισμού.
(5) https://www.tanea.gr/2025/01/24/greece/ano-ton-55-eton-megalo-pososton-dimosion-ypallilon-online/
(6) https://www.in.gr/wp-content/uploads/2026/02/consultocracy-report.pdf
