Στον Δήμο Βύρωνα, οι Βυρωνιώτες και οι Βυρωνιώτισσες ετοιμάζουν το Μουσείο Ιστορίας Βύρωνα. Στόχος είναι η ανάδειξη της ταυτότητας της πόλης στις χρονοπεριόδους που βίωσε ώστε το Μουσείο να γίνει ένα Εργαστήρι Πολιτισμού, ένα νέο τοπόσημο γνώσης, ιστορίας και ανθρώπινη ενότητας.
Η «Αμαρυσία» συνάντησε τον Γιώργο Πλακίδα, φιλόλογο, ιστορικό και πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Βύρωνα, από τους πρωταγωνιστές στη δημιουργία του Μουσείου και συζήτησε μαζί του για την πρωτοβουλία, για όλα όσα πόθος είναι να στεγάσει το Μουσείο αλλά κυρίως για τη ψυχή του Μουσείου, τα συναισθήματα, τις ελπίδες και τα όνειρα των ανθρώπων στην πόλη που θα αντιπροσωπεύσει το νέο τοπόσημο.
Συνέντευξη στη Θώμη Μελίδου
Μία ώρα πριν την συνάντηση… πλημμυρίδα σκέψεων
Τα Μουσεία είναι τόποι μαγικοί. Ένα αέναο συνταίριασμα του χωροχρόνου για να μιλήσει το σήμερα για το χθες και να ανοίξει δρόμους στο αύριο. Τα Μουσεία αναρριχούνται στην κορυφογραμμή της σκέψης σαν το βλέμμα σταματά διερευνητικά να ξαποστάσει στα ευρήματά τους και άλλοτε με περισσή λαχτάρα για γνώση χαϊδεύει κάθε λεπτομέρεια που επέτρεψε ο χρόνος να καρδιοχτυπά επάνω τους.
Τα Μουσεία είναι ένας ολόκληρος κόσμος που ξαφνικά ξεπηδά μπροστά στα μάτια σου και πρέπει να έχεις προετοιμαστεί για να τον αφουγκραστείς, να ακούσεις την ανάσα, τον παλμό, να νιώσεις τους ψίθυρους, το γέλιο και την αγωνία γενεών πριν από εσένα. Οι πρωταγωνιστές μιας άλλης εποχής και ο τόπος τους, οι γιορτές, τα τραγούδια και οι λύπες τους, η ζωή που ξαποσταίνει και ιχνηλατεί την άλλοτε καθημερινότητα. Οι ρίζες. Ναι, αυτό. Οι ρίζες. Οι άνθρωποι και ο κάματος στον τόπο. Οι άνθρωποι που ρίζωσαν ξανά, που δεν τους έλειψε το κουράγιο να ριζώσουν ξανά. Οι πρόσφυγες που άφησαν το βιός τους και μπόλιασαν τη ψυχή με φως για να βλαστήσουν, να μεγαλώσουν, να θυμώσουν, να πολεμήσουν, να ματώσουν τη σάρκα τους ως το μεδούλι από το αίμα του εχθρού και του φίλου και να αγκαλιαστούν ξανά, να αποδεχτούν, να κατανοήσουν γενιά με τη γενιά, να αγαπηθούν ξανά εκεί κάτω από τον Υμηττό, στον Βύρωνα.
Σκέψεις σαν αυτές σουλατζάριζαν στο μυαλό μου, στη διαδρομή για να συναντήσω τον Γιώργο Πλακίδα, φιλόλογο, ιστορικό και πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Βύρωνα. Θέμα της συνάντησής μας το Μουσείο Βύρωνα, πρωτοβουλία στα σκαριά στην πόλη, με την ιδρυτική του πράξη να έχει ψηφιστεί από τα αρμόδια όργανα τον περασμένο Φεβρουάριο του 2021.
Ήταν δεν ήταν κάποια στιγμή το 2017 μού λέει ο Γιώργος Πλακίδας όταν ξεπρόβαλλε η ιδέα αξιοποίησης του Παλαιού Δημαρχείου της πόλης για να δημιουργήσουμε το Μουσείο Βύρωνα. Ένα από τα ιστορικότερα κτήρια που καταμαρτυρούν την πορεία της πόλης στον χρόνο, στις οδούς Κύπρου και Ευαγγελικής Σχολής. Άλλοτε Πολυϊατρείο του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού και από την πρώτη πενταετία του ‘30, εποχή που ο Βύρωνας συγκροτείται σε Δήμο, Δημαρχείο της νεοσύστατης πόλης. Ήταν η εποχή περίπου 12 χρόνια μετά την άφιξη προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής στην περιοχή και πέριξ αυτής, στους δρόμους και τις παιδικές χαρές όπου σήμερα γεννιέται και μεγαλώνει η ζωή σε Βύρωνα και Καισαριανή, χωράφια τότε, θάμνοι και πέτρα που έλουζε ο ήλιος σαν έσκαγε μύτη από την κορυφή του Υμηττού και έγερνε νωχελικά να φωτίσει στο πρωινό κάθε πρόσωπο και κάθε δάκρυ στη μαγουλογραμμή των προσφύγων, να το ζεστάνει το δάκρυ, να το στεγνώσει μια και καλή και οριστικά, να γεμίσουν χαμόγελα τα πρόσωπα, να μείνουν μόνο αυτά, τα χαμόγελα.
Το παλαιό Δημαρχείο είναι και το παλαιότερο κτήριο που σώζεται της προσφυγικής εποχής, μού εξηγεί ο Γιώργος Πλακίδας: «Δρομολογήσαμε τη χρήση του ως Μουσείο. Το κτήριο ανήκει στον Δήμο. Ανακαινίστηκε, στηρίχθηκε, βελτιώθηκε και πρόβαλε η ιστορική του ταυτότητα ξανά στην πόλη. Η ιδέα της δημιουργίας του Μουσείου Βύρωνα ενισχύθηκε με μουσειολόγους, ιστορικούς και ακολούθησε η ιδρυτική πράξη. Θα θέλαμε να καταφέρουμε να το ανοίξουμε μέσα στο έτος, το 2021, αλλά η ευρύτερη κατάσταση με την πανδημία στη χώρα, μάς προσανατολίζει στο 2022».
Οι πρώτοι προσφυγικοί συνοικισμοί
Πρώτα κατοικείται ο Βύρωνας και μετά η Καισαριανή μού λέει ο Γιώργος Πλακίδας. Σαν συνοικισμός Παγκρατίου. Αυτή ήταν η πρώτη μορφή. Το οριστικό του όνομα το πήρε από το μεγάλο φιλέλληνα επαναστάτη ποιητή Τζώρτζ Γκόρντον Μπάιρον, το γνωστό σ’ εμάς Λόρδο Βύρωνα, τον Απρίλιο του 1924, στην επέτειο των 100 χρόνων από την εθελοντική του θυσία στο Μεσολόγγι. Επί εννέα χρόνια ο οικισμός αυτός διοικούνταν από διορισμένα από τον Δήμο Αθηναίων πρόσωπα, τη λεγόμενη «Επιτροπεία». Το 1933 γίνεται ξεχωριστή κοινότητα, αλλά χωρίς να αποκτήσει δική του αιρετή διοίκηση. Αυτοτελής Δήμος έγινε τελικά το 1934. Πρώτος δήμαρχος εξελέγη ο Μικρασιάτης γιατρός, Νικόλαος Φραγκιάδης.
Αυτή είναι και η πρώτη θεματική ενότητα όπου θα μπορεί να περιηγηθεί ο επισκέπτης μας στο Μουσείο Βύρωνα, αναφέρει ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου. «Η γένεση του Βύρωνα ως αμιγώς προσφυγική συνοικία, οι ξεριζωμένοι από την Ιωνία κυρίως που εγκαταστάθηκαν στους πρόποδες του Υμηττού, η καταγωγή ευρύτερα, τα ήθη και τα έθιμά τους, ο κόσμος τους που μετάγγισαν από τα παράλια της Μικράς Ασίας για να μπολιάσουν τον Υμηττό με τα όνειρα, τις ελπίδες, τους καημούς και τα ανθρώπινα πάθη τους». Την κράτησα αυτή τη φράση του Γιώργου Πλακίδα. Τη φύλαξα και την προστάτεψα στη μνήμη. Και την ανέσυρα την επόμενη μέρα που πήγα ξανά στον Βύρωνα για να περπατήσω στους δρόμους και τις γειτονιές του. Στους πυκνοκατοικημένους είναι η αλήθεια δρόμους και τις γειτονιές του όπου οι δημόσιοι χώροι δεν περισσεύουν αλλά περισσεύει, όταν θέλει η ψυχή και η καρδιά των ανθρώπων.
Η γένεση του Βύρωνα λοιπόν. Το διατύπωσε με τόση ψυχή και τόση λάμψη στα μάτια ο Γιώργος Πλακίδας που ένιωσα τη βαθιά αγάπη του ανθρώπου και του δημοτικού συμβούλου για τον τόπο και την ιστορία του. Ένιωσα τη λαχτάρα, το όραμα και την προοπτική να αποκτήσει σάρκα και οστά η ιστορία της πόλης με τη δημιουργία του Μουσείου Βύρωνα. Ένα νέο τοπόσημο των γενεών. Κι ήταν εκεί στις γειτονιές του Βύρωνα εκείνη την ημέρα που άφησα τη σκέψη ελεύθερη να σκεφτεί, να προβληματιστεί και να αναρωτηθεί: Πόσες γενιές τις διάβηκαν? Πόσα παιδιά? Ποια ήταν τα όνειρα και οι ελπίδες τους? Πώς ήταν να είσαι παιδί στον Βύρωνα τις περασμένες δεκαετίες? Να μην υπήρχε λέει ο χωροχρόνος και να κατασκευάζαμε μία τεράστια τσουλήθρα. Να μπορούν τα παιδιά να ταξιδέψουν μέσα στον χωροχρόνο. Να έρθουν στο σήμερα να μάς πουν για τον παιδικό τους κόσμο. Για το πόσα και ποια αστέρια μέτρησαν κάτω από τον ουρανό του Δήμου Βύρωνα στους πρόποδες του Υμηττού. Για το πόσες φορές διάβασαν Μενέλαο Λουντέμη, λίκνο πολιτισμού που έζησε και φιλοξενήθηκε στα προσφυγόσπιτα του τόπου αυτού. Σίγουρα το «Ένα παιδί μετράει τ’ άστρα» του Μενέλαου Λουντέμη, τόλμησα ελεύθερα να σκεφτώ πρέπει να έχει αναπνεύσει τον αέρα του Δήμου Βύρωνα, να έχει ονειρευτεί στα σοκάκια της πόλης, να έχει ατενίσει με εκείνα τα μεγάλα λαίμαργα μάτια και την αστείρευτη, σχεδόν αδηφάγα λαχτάρα για γνώση τους σχηματισμούς των αστεριών στον ουρανό του Βύρωνα. Σίγουρα κατέληξα και θέλησα να πιστέψω ακόμα και φρούδα, χωρίς την αλήθεια καλά καλά να γνωρίζω, στο «Ένα παιδί μετράει τ’ άστρα» του Μενέλαου Λουντέμη υπάρχει η αύρα των παιδιών του Δήμου Βύρωνα. Σίγουρα!
Πολιτισμός σε χρονικές ενότητες – Η κατοχή και οι πληγές του Εμφυλίου
Εκείνη την Παρασκευή λοιπόν, απογευματάκι, που συνάντησα τον Γιώργο Πλακίδα στον Δήμο Βύρωνα. Και ο λόγος για το Μουσείο Ιστορίας Βύρωνα με όραμα να επανασυστήσει τον τόπο στους κατοίκους του και στη νέα γενιά. Να τούς μυήσει στην ιστορία που κρατούν χρόνια και χρόνια τα ιστορικά κτήρια της πόλης. Ένα Μουσείο που θα μιλήσει ανοιχτά για τις χαρές και τις λύπες του χθες αλλά θα ορθώσει τα πόδια οριστικά και αμετάκλητα στο έδαφος, θα θεραπεύσει μνήμες, θα τις λούσει με φως ώστε καθάρια πια να τις αποδώσει στις σημερινές γενιές. Ο Δήμος σήμερα είναι ένας μεσοαστικός Δήμος της Αττικής που μπολιάστηκε από την κινητικότητα των ανθρώπων και προχωρά για μία νέα συλλογική ταυτότητα. Και το Μουσείο ενέχει τη δυναμική να συμβάλλει καθοριστικά στη δημιουργία αυτού του νέου συλλογικού γίγνεσθαι, καθάριου, απαλλαγμένου από λάθη και πάθη, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα στην κάθε γενιά να σφυρηλατήσει τα δικά της όνειρα, τα δικά της θέλω, να κάνει τα δικά της λάθη, να μάθει από αυτά και από τις ρίζες, τις ρίζες των ανθρώπων του τόπου, τις ρίζες όλων όσων περπάτησαν, ονειρεύτηκαν, πολέμησαν, πληγώθηκαν και λάθεψαν στον τόπο αυτό. Γιατί η συμμετοχή του Δήμου Βύρωνα όπως και της γειτονικής Καισαριανής στην αντίσταση ήταν μεστή, ουδέποτε ο Βυρωνιώτης κρύφτηκε πίσω από τις κουίντες, έβγαλε το στήθος του μπροστά και πάλεψε για όσα πίστεψε, για όλα όσα γεννήθηκαν στην καρδιά του και ανδρώθηκαν σε ελπίδα και έπειτα έσκυψε και γονάτισε και ενέδωσε στην ανθρώπινη φύση και στο μίσος του εμφυλίου.
Στα χρόνια της κατοχής λοιπόν ο Βύρωνας υπήρξε πρωτοπόρος στην Εθνική αντίσταση. Εκατοντάδες Βυρωνιώτες έδωσαν τότε τη ζωή τους σ’ αυτό τον αγώνα. Από τις κορυφαίες στιγμές είναι γνωστό το «μπλόκο» της 7ης Αυγούστου 1944, όταν οι Ναζί δολοφόνησαν 12 νέους άνδρες, έντεκα Έλληνες και έναν Ιταλό αντιφασίστα. Άλλοι 1.000 περίπου συνελήφθησαν ως όμηροι και τελικά περίπου 600 εστάλησαν σε καταναγκαστικά έργα σε στρατόπεδα της Γερμανίας. Αρκετοί απ’ αυτούς δεν επέστρεψαν ζωντανοί στην πατρίδα. Μετά την απελευθέρωση το Δεκέμβρη του 1944, στη «Μάχη της Αθήνας», ο Βύρωνας βρέθηκε και πάλι στο μάτι του κυκλώνα, πρωταγωνιστής, μαζί με την Καισαριανή.
Μετά τη λήξη και του εμφυλίου πολέμου ξεκίνησαν στον Δήμο οι προσπάθειες ανασυγκρότησης. Το 1955 ιδρύθηκε το πρώτο εξατάξιο Γυμνάσιο. Λειτούργησε αρχικά ως παράρτημα του Ζ΄ Γυμνασίου Παγκρατίου. Στεγάστηκε στο κτίριο του 4ου Δημ. Σχολείου (Χαραλαμπόπουλου) και στη συνέχεια στο κτίριο της Σχολής Παταριά, στην οδό Ατταλείας. Από το 1957 έγινε αυτοτελές Γυμνάσιο Βύρωνος και από το 1962 στεγάσθηκε σε δικό του κτίριο στο Άλσος της Ανάληψης. Η πρώτη παιδική χαρά εγκαινιάσθηκε το 1961 στο Άλσος της Αγίας Τριάδας επί δημάρχου, Αχ. Γεωργούτσου. Και το πρώτο Κ.Α.Π.Η. λειτούργησε το 1978 στο πολυιατρείο επί δημάρχου, Θεόφιλου Φατσέα. Από το 1957-8 άρχισε ο μαζικός εποικισμός του Καρέα αρχικά από πρόσφυγες Αρμένιους, Ελληνορουμάνους και Ελληνοπόντιους. Συνεχίσθηκε με το χτίσιμο πολλών δεκάδων πολυκατοικιών κατά τις δεκαετίες 80-90, πράγμα που είχε ήδη συμβεί και στο κέντρο του Βύρωνα.
Η μεγάλη αναγέννηση και ανοικοδόμηση
Η μεγάλη ανοικοδόμηση. Αυτή είναι και η τρίτη θεματική ενότητα του Μουσείου Ιστορίας Βύρωνα μού λέει ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου, Γιώργος Πλακίδας. «Μετά το τέλος του πολέμου και του εμφυλίου αρχίζει η σταδιακή ανοικοδόμηση όταν πια ξεκινά και το μεγάλο κύμα της αστυφιλίας και κάπως έτσι αναπτύσσεται ραγδαία πια ο Βύρωνας. Αναπτύσσεται σε ύψος και σε έκταση με αποτέλεσμα σήμερα να απαριθμεί έναν Δήμο με περίπου 80 χιλιάδες πληθυσμό. Ο σχεδιασμός του αντλεί γραμμές από τις μνήμες του προσφυγικού παρελθόντος, πάνω στις οποίες οικοδομείται ο Δήμος Βύρωνα που γνωρίζουμε σήμερα».
Έτσι έγινε και στις ψυχές των ανθρώπων σκέφτομαι ενόσω μου εξηγεί με το ίδιο βλέμμα τρυφερότητας για τον τόπο του ο Γιώργος Πλακίδας. Κάθετι καινούριο ρίζωσε πάνω στο προσφυγικό, πάνω στις προσφυγικές μνήμες πάνω στις προσφυγικές κατοικίες, πάνω στις προσφυγικές καρδιές. Και έρχεται σήμερα το Μουσείο Ιστορίας Βύρωνα να συλλέξει ύλη και μνήμες και να τα προσφέρει απλόχερα στην πόλη, αλλά και σε κάθε επισκέπτη. Ένα Μουσείο αφετηρία για μία νέα συλλογική ταυτότητα με μεστή ιστορική γνώση και συνείδηση.
Η ανοιχτή πρόσκληση – κάλεσμα του Δήμου Βύρωνα για ιστορικά τεκμήρια
Ο Δήμος Βύρωνα έχει στην κατοχή του σειρά αρχείων, όπως δημοτολόγια, έγγραφα, τα πρώτα σχολεία του Βύρωνα διαθέτουν επίσης αρχεία, διατυπώνει ο κ. Πλακίδας. Είμαστε σε επαφή μαζί τους σε μια προσπάθεια ψηφιοποίησης και προσπαθούμε να μεταλαμπαδεύσουμε την προοπτική αυτή στην πόλη και την κοινωνία του Βύρωνα. Να τραφεί το κοινωνικό αίσθημα, να δημιουργηθεί ένα νέο συλλογικό ζητούμενο. Και αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση του σήμερα, να αξιοποιήσει το υλικό που διαθέτει και να συλλέξει όσο γίνεται μεγαλύτερο για την ιστορική πορεία του Δήμου, να ψηφιοποιηθούν τα αρχεία για να έχουν τη δυνατότητα να παρουσιάζονται σε μεγάλη οθόνη. Η νέα τεχνολογία γίνεται εργαλείο στα χέρια της ιστορίας.
Σήμερα, ο Δήμος Βύρωνα και η επιστημονική ομάδα του Μουσείου (κ.κ. Βαρλάς και Χαραλαμπίδης) διαθέτουν περίπου 3 χιλ. τεκμήρια πολιτισμού (αντικείμενα, εργαλεία, φωτογραφίες, αρχειακό υλικό κ.λπ.). Μάλιστα, τα αρχειακά τεκμήρια του Δήμου Βύρωνα αφορούν από τη δεκαετία του 1950 και μετέπειτα, ενώ ο Δήμος και το επιστημονικό προσωπικό αναζητούν τα σχετικά αρχεία από το 1925 έως το 1950. Κάποια μπορεί να βρίσκονται εδώ στη χώρα μας, διευκρινίζει ο Γιώργος Πλακίδας, άλλα αρχεία μπορεί να έχουν καταστραφεί. Επίσης, είμαστε σε επαφή με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους απ’ όπου μπορούμε να αντλήσουμε πληροφορίες. Σημαντικά, τονίζει ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου, είναι τα αρχεία των σχολείων. Από αυτά μπορούμε να μάθουμε πληροφορίες για την καταγωγή των μαθητών, για τις αλλαγές στο πέρασμα του χρόνου, να γνωρίσουμε από πού ήρθαν και προς τα πού κατευθύνθηκαν, να μάθουμε για τους γάμους στη μετέπειτα ζωή τους και μία σειρά στοιχείων της καθημερινής ζωής που θα μάς επιτρέψουν να αναπαραστήσουμε την εποχή, ενώ θα δημιουργήσουν τις βαθύτερες πτυχές της γνώσης ώστε να κατανοήσουμε την ταυτότητα, τη συλλογική μνήμη και το συλλογικό συναίσθημα των κοινωνιών από την αρχή της γένεσης του Δήμου Βύρωνα και μετέπειτα, ολοκληρώνει τη σκέψη του ο Γιώργος Πλακίδας.
Παράλληλα, απευθύνουμε ανοιχτό αίτημα στους δημότες, τους κατοίκους μας και σε οποιονδήποτε διαθέτει υλικά και στοιχεία από το παρελθόν του Δήμου Βύρωνα να επικοινωνήσει μαζί μας. Αυτό είναι μία δημόσια πρόσκληση, διατυπώνει ο κ. Πλακίδας, πρόσκληση επίσημη του Δήμου μέσω του διαδικτυακού του τόπου. Ζητάμε να περιέλθει στο Μουσείο Βύρωνα κάθετι που ο χρόνος και το ανθρώπινο χέρι έχει διασώσει και βρίσκεται στα όρια ή εκτός των ορίων της πόλης. Γιατί οι άνθρωποι μετακινούνται και σίγουρα υπάρχουν εκεί έξω κρυμμένοι θησαυροί της ιστορικής πορείας του Βύρωνα που οφείλουμε να προσπαθήσουμε να τούς βρούμε, να τους φέρουμε εδώ στο Μουσείο, να ενωθεί ο ιστορικός μας χρόνος σε μία αυθύπαρκτη ιστορική συνέχεια στα όρια του παλαιότερου κτηρίου στην πόλη μας, του πρώην Δημαρχείου, διατυπώνει ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου και διευκρινίζει ότι σήμερα, μετά την πρόσφατη ιδρυτική πράξη του Μουσείου Βύρωνα κάθε παραλαβή είναι επίσημα εφικτή.
Ψάχνουμε ο,τιδήποτε, φωτογραφίες της καθημερινότητας, παραδείγματος χάριν, συνεχίζει ο Γιώργος Πλακίδας. Έτσι επιχειρούμε να περιέλθει στην κατοχή του Μουσείου Ιστορίας Βύρωνα μία φωτογραφία, τραβηγμένη από Ελβετό περιηγητή που υπάρχει σήμερα σε Μουσείο της Ελβετίας. Απεικονίζει τον Βύρωνα πριν το 1922. Ήταν η εποχή που ο Ελβετός περιηγητής κάνοντας προφανώς βόλτα τράβηξε μία φωτογραφία με φόντο τον Υμηττό που ήταν τότε ένα λιβάδι. Μας ενδιαφέρει κάθετι υλικό και άυλο για την ιστορία του Βύρωνα, μάς ενδιαφέρει να καταγράψουμε την προφορική ιστορία, διατυπώνει εμφατικά ο Γιώργος Πλακίδας, και σκέφτομαι ότι η πόλη σαν άλλοτε νέος ιστορικός σκαπανέας ξαναψάχνει τις ρίζες και την ταυτότητά της για να ανθίσει ξανά στο σήμερα και το αύριο συμπληρώνοντας το σήμερα με τη γνώση του χθες και θέτοντας έτσι τις βάσεις του αύριο.
Να σημειώσουμε εδώ ότι στην ιστοσελίδα του Μουσείου όπως ανακοινώθηκε το τελευταίο διήμερο υπάρχει ειδικό έντυπο περιγραφής προσφερόμενων υλικών καθώς και η προβλεπόμενη (απολύτως διαφανής) διαδικασία. Μπορείτε να δείτε το σχετικό έντυπο πατώντας εδώ.
Μόνιμη συλλογή, περιοδικές εκθέσεις και εκδηλώσεις πολιτισμού
Και αφού εξαντλήσαμε με τον κ. Πλακίδα τις τρεις βασικές θεματικές ενότητες που θα περιλαμβάνει το Μουσείο Ιστορίας Βύρωνα, συνεχίσαμε τη συζήτηση με τον σχεδιασμό για τις δράσεις που αυτό θα αναλάβει. «Οι τρεις θεματικές ενότητες θα είναι και η μόνιμη έκθεση του Μουσείου Βύρωνα, ενώ στόχος του Δήμου είναι να φιλοξενεί και περιοδικές εκθέσεις, αφιερώματα για νεότερες αλλά και παλαιότερες εποχές. Παραδείγματος χάρη», μού εξηγεί ο κ. Πλακίδας, «υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήματα στον Υμηττό που αποδεικνύουν μία πολύ παλαιότερη κατοίκηση της περιοχής, πριν τον ερχομό των προσφύγων. Τα ευρήματα αυτά έχουν την ιδιαίτερη θέση τους στο Μουσείο».
Το Μουσείο Βύρωνα θα είναι η χρονογραμμή της εξέλιξης του Δήμου, με τρεις θεματικές ενότητες, με φωτογραφίες, αντικείμενα και αρχεία, με πληροφορίες για την ταυτότητα των ανθρώπων και τον τρόπο ζωής τους σε κάθε εποχή, με τοπόσημα, αλλά και παλαιά κτήρια που δεσπόζουν στην πόλη όπως το Ταπητουργείο, το Θέατρο Ντάνκαν, το Μοναστήρι του Κουταλά, όλα κτήρια που τέθηκαν τα θεμέλια τους πριν το 1950 και θα αξιοποιηθούν παράλληλα με το Μουσείο. Θα υπάρχει και διαδραστικό τμήμα, με οθόνες προβολής και όλα τα εργαλεία που προσφέρει η ανάπτυξη της ψηφιακής τεχνολογίας όπου θα παρουσιάζεται το ψηφιοποιημένο οπτικοακουστικό υλικό της ιστορίας του Δήμου, ενώ έχει προβλεφθεί και η δημιουργία συνεδριακού χώρου.
Η ιδρυτική πράξη και η «φόβοι» που εκφράστηκαν στο δημοτικό συμβούλιο
Ψηφίστηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2021 κατά πλειοψηφία από το Δημοτικό Συμβούλιο, η Ιδρυτική Πράξη του Μουσείου Ιστορίας Δήμου Βύρωνα με 18 ψήφους υπέρ, 9 κατά και 11 αποχές. «Το Μουσείο Ιστορίας στον χώρο του Παλαιού Δημαρχείου, είναι πλέον γεγονός και επίσημα. Για μας, ως δημοτική αρχή, είναι η δικαίωση ενός οράματος για το οποίο εργαστήκαμε συστηματικά και επίμονα από την πρώτη μας θητεία»,. Αυτά τόνισε ο δήμαρχος, Γρηγόρης Κατωπόδης και το νέο Μουσείο Ιστορίας Βύρωνα ήταν πια γεγονός!
Γιατί δεν υπήρξε ομόφωνη έγκριση? Αυτό συζητήσαμε στη συνέχεια με τον κ. Πλακίδα. Αιτία, οι μνήμες ενσυναίσθησης μήπως αποτελέσει τη θρυαλλίδα να έρθουν και πάλι στο φως οι δύσκολες στιγμές του εμφυλίου, μήπως ανακινηθούν μνήμες και ανοίξουν οι πληγές που καταλάγιασε ο χρόνος στην πόλη. «Πιστεύουμε και αυτή είναι και η δική μου άποψη», μού εξηγεί ευθύς αμέσως ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου, «ότι το Μουσείο Ιστορίας Βύρωνα θα μπορέσει να αμβλύνει και να επουλώσει τα τραύματα. Υπάρχουν αντιρρήσεις και αυτές εκφράστηκαν σε επίπεδο δημοτικού συμβουλίου, φόβοι για το εάν πρέπει να μιλήσουμε ανοιχτά για την αντίσταση, τον εμφύλιο, τη δικτατορία μετέπειτα, μήπως ξαναφέρουμε στο φως πληγές και ανακινήσουμε πάθη και μίση. Προσωπικά πιστεύω ότι η γνώση της ιστορίας μας είναι πολύτιμος σύμμαχος στην επούλωση των τραυμάτων και όχι στην όξυνσή τους, σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο ταυτότητας και προσδιορισμού των κοινωνιών και των ατόμων. Πιστεύω ότι η επαφή των νέων γενεών με τη δύσκολη εποχή της αντίστασης και της κατοχής θα βοηθήσει τη νέα γενιά να απομυθοποιήσει τις παλιές έχθρες, να γνωρίσει τους πρωταγωνιστές της ιστορίας και τις συνθήκες εκείνης της εποχής και να αποστασιοποιηθεί από γεγονότα που προάγουν την αντίθεση και το μίσος. Αυτός άλλωστε είναι και ο στόχος μας. Ένα ενωτικό Μουσείο Βύρωνα δίνοντας μέσα από τη γνώση της ιστορίας και των αντιθέσεων νέο όραμα συλλογικότητας και συλλογικής ελπίδας». Άλλωστε, συνεχίζει τη σκέψη του ο Γιώργος Πλακίδας, έχουν περάσει 70 χρόνια από τον εμφύλιο πόλεμο, δεν μπορούμε πια να αγνοούμε την ιστορία και να μην συζητάμε για ό,τι συνέβη. Η νέα γενιά σήμερα μαθαίνει την ιστορία αυτών των εποχών εκτός σχολείου καθώς δεν διδάσκεται, την μαθαίνει από ανεξέλεγκτες πηγές, ακούγοντας ότι οι αριστεροί έσφαξαν, οι δεξιοί έσφαξαν κ.λπ. Η ψύχραιμη καταγραφή της ιστορίας θα συνδράμει στο να κατανοήσουν τις συνθήκες της εποχής και τι συνέβη. Να αποκτήσουν γνώση, αποδοχή, να διδαχθούν, να μάθουν τον σεβασμό στην ανθρώπινη φύση στις καλές και τις δύσκολες στιγμές της. Άλλωστε όλες οι ευρωπαϊκές χώρες με πολλούς σκελετούς στα χρονοντούλαπα της ιστορίας τους, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Πολωνία, ξεσκονίζουν αυτά τα χρονοντούλαπα, βγάζουν τους σκελετούς από τα ντουλάπια και τους εκθέτουν στο φως της γνώσης. Είναι μία διαδικασία που απηχεί την εξέλιξη μίας κοινωνίας, η δυνατότητά της να μπορεί να κοιτάξει κατάματα την ιστορία της και να προχωρήσει μπροστά. Έτσι και εμείς εδώ στον Βύρωνα, κοιτάμε κατάματα την ιστορία μας, δεν έχουμε να κρύψουμε τίποτα από τη στιγμή μάλιστα που και βιολογικά οι άνθρωποι που ίσως να αντιμετώπιζαν ορισμένο πρόβλημα, απουσιάζουν δια τη φυσικής αποχώρησης από την κοινωνία, μού εξηγεί ο Γιώργος Πλακίδας.
Και κάπως έτσι με βαθιά πίστη, ιστορική ενσυναίσθηση και ενδιαφέρον για την πόλη και τη νέα γενιά ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου Βύρωνα ολοκλήρωσε τη συλλογιστική του, και την αναφορά σε όλες εκείνες τις σκέψεις και τους φόβους που τελικά ξεπεράστηκαν και το Μουσείο Βύρωνα μεγαλώνει μέρα με την ημέρα και παίρνει σάρκα και οστά, ώστε να γίνει το νέο ισχυρό τοπόσημο του Βύρωνα που θα μαρτυρά στην πόλη και σε κάθε επισκέπτη ότι αυτή εδώ η πόλη, συνέλεξε την ιστορία της σπιθαμή προς σπιθαμή, συνέλεξε τις καλές και τις δύσκολες στιγμές της πορείας της, έβγαλε τους σκελετούς της από την ντουλάπα, απέδωσε τιμή και εύσημα στο παρελθόν της, διδάχθηκε ταυτόχρονα από αυτό και αναγεννημένη, με απόλυτο σεβασμό στις δεκαετίες που καταμετρά, στα όνειρα και τα τραυματικά λάθη, χτίζει μία νέα συλλογική ταυτότητα αλληλοσεβασμού, ανθρώπινης εγγύτητας και αποδοχής.
Και καθώς παίρνω τον δρόμο της επιστροφής όλα όσα συζητήσαμε με τον Γιώργο Πλακίδα πηγαινοέρχονται στη σκέψη. Και σκέφτομαι ότι το Μουσείο Βύρωνα, μπορεί παράλληλα να καταστεί ένας νέος πολιτιστικός πόρος του Δήμου. Να αναγεννήσει τη σχέση της πόλης με το παρελθόν και να ενισχύσει την πολιτιστική ταυτότητα του Δήμου. Ιστορικά, δεκάδες μουσεία έχουν αποτελέσει έναυσμα για την αναζωογόνηση μιας πόλης-περιοχής, την προβολή και την προώθησή της. Ο ρόλος των Μουσείων άλλωστε ως οργανισμοί προβολής πολιτισμού, κυρίως αν ένα ορισμένο Μουσείο έχει ιδιαίτερες προδιαγραφές και χαρακτηριστικά που μπορούν να τονίσουν την μοναδικότητά του, μπορεί να συνδεθεί με την εικόνα της πόλης και να συνεισφέρει στην γνωστοποίησή της σε ένα ευρύ κοινό το οποίο παρουσιάζει ενδιαφέρον για επισκέψεις σε μουσειακούς χώρους… αλλά τελικά όλα αυτά είναι η ιστορία του αύριο που θα γράψει το Μουσείο Ιστορίας Βύρωνα παρουσιάζοντας την ιστορία του χθες!
Διαβάστε: Επικοινωνιακή καμπάνια του Δήμου Βύρωνα για ορθολογική χρήση απορριμμάτων
Ειδήσεις για τον Δήμο Βύρωνα ένα ΚΛΙΚ ΜΑΚΡΙΑ.
