Με κεντρικό μήνυμα ότι «η συζήτηση για το Νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα νέο εξεταστικό σύστημα, αλλά αφορά συνολικά το σχολείο που θέλουμε για τις επόμενες γενιές», το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού άνοιξε από το Ωδείο Αθηνών την επόμενη φάση του Εθνικού Διαλόγου για τη νέα αρχιτεκτονική του Λυκείου. Μια διαδικασία που έχει ήδη ξεκινήσει και πλέον ανοίγει ακόμη περισσότερο στην κοινωνία, καθώς στο τέλος Σεπτεμβρίου, μαθητές, εκπαιδευτικοί και γονείς θα κληθούν να καταθέσουν τις δικές τους εμπειρίες, προτάσεις και απαντήσεις μέσα από τη δημόσια ψηφιακή διαβούλευση, ενώ ο διάλογος θα συνεχιστεί παράλληλα με τα κόμματα και τους εκπαιδευτικούς φορείς.
Στην εκδήλωση με τίτλο «Από τον μαθητή του σήμερα στον πολίτη του αύριο» που πραγματοποιήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου, στην οποία συμμετείχαν μαθητές, εκπαιδευτικοί, πανεπιστημιακοί, στελέχη της εκπαίδευσης και εκπρόσωποι κοινωνικών φορέων, στο επίκεντρο βρέθηκε το σχολείο που χρειάζεται η Ελλάδα σε έναν κόσμο που αλλάζει: για τις γνώσεις και τις δεξιότητες του 21ου αιώνα, την Τεχνητή Νοημοσύνη, την αυτοτελή εκπαιδευτική αξία του Λυκείου, τις πολλαπλές διαδρομές προς την επιτυχία, τη συμπερίληψη και την ουσιαστική ισότητα ευκαιριών για κάθε παιδί.
Παραβρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος, ο υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Κώστας Καραγκούνης, ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Γιάννης Λαμπρόπουλος, η πρώην υφυπουργός Παιδείας Ιωάννα Λυτρίβη, βουλευτές της κυβερνώσας παράταξης, ενώ χαιρετισμό απηύθυνε ο αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης.
Ισχυρή ήταν και η διεθνής διάσταση της συζήτησης, με παρεμβάσεις του διευθυντή Εκπαίδευσης και Δεξιοτήτων του ΟΟΣΑ Andreas Schleicher, της γενικής διευθύντριας Εκπαίδευσης, Νεολαίας, Αθλητισμού και Πολιτισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Pia Ahrenkilde Hansen, του γενικού διευθυντή του International Baccalaureate και πρώην υπουργού Παιδείας της Φινλανδίας Olli-Pekka Heinonen, καθώς και του επικεφαλής εμπειρογνώμονα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Εξατομικευμένη Συμβουλευτική Ομοτίμων και πρώην Γενικού Διευθυντή Εκπαίδευσης της Σκωτίας Bill Maxwell.
Σοφία Ζαχαράκη: «Υποσχόμαστε ένα δικαιότερο σχολείο»
Η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Σοφία Ζαχαράκη έδωσε από την αρχή το στίγμα της διαδικασίας, ξεκαθαρίζοντας ότι η συζήτηση δεν ξεκινά με προειλημμένες αποφάσεις, όπως είχε εξηγήσει και στη συνέντευξη που είχε παραχωρήσει στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ του Σαββάτου 4 Ιουλίου 2026.
«Δεν πιστεύουμε ότι μια τόσο μεγάλη αλλαγή μπορεί να σχεδιαστεί πίσω από κλειστές πόρτες. Ούτε ότι το Υπουργείο έχει μόνο του όλες τις απαντήσεις. Γι’ αυτό επιλέξαμε τον δρόμο του Εθνικού Διαλόγου», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι η μεταρρύθμιση πρέπει να διαμορφωθεί μαζί με την εκπαιδευτική κοινότητα και την κοινωνία.
Η ίδια έθεσε με σαφήνεια και τη φιλοσοφία της αλλαγής: «Το Εθνικό Απολυτήριο δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι ένα εργαλείο για ένα καλύτερο σχολείο. Ο στόχος είναι ένα Λύκειο που αναγνωρίζει τη συνολική προσπάθεια του μαθητή, επιβραβεύει τη συνέπεια, δίνει περισσότερες ευκαιρίες». Και πρόσθεσε: «Δεν αμφισβητούμε την αξία των εξετάσεων. Λέμε, όμως, ότι δεν μπορούν να αποτελούν τη μοναδική ιστορία ενός παιδιού. Μια δύσκολη μέρα δεν πρέπει να ακυρώνει χρόνια προσπάθειας. Δεν υποσχόμαστε ένα ευκολότερο σχολείο. Υποσχόμαστε ένα δικαιότερο σχολείο».
Η υπουργός επισήμανε παράλληλα ότι η συζήτηση για το Νέο Λύκειο δεν ξεκινά σε κενό, αλλά πάνω σε ένα έδαφος σημαντικών αλλαγών που έχουν ήδη συντελεστεί στην εκπαίδευση: από την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού και την αναβάθμιση των σχολικών υποδομών έως τον ψηφιακό μετασχηματισμό, τα νέα Προγράμματα Σπουδών και την ανανέωση του εκπαιδευτικού περιεχομένου.
Όπως ανέφερε, από το 2019 έχουν πραγματοποιηθεί 53.912 μόνιμοι διορισμοί εκπαιδευτικών και μελών ΕΕΠ και ΕΒΠ, με σχεδόν 16.000 εξ αυτών την τελευταία διετία. Παράλληλα, μέσω του προγράμματος «Μαριέττα Γιαννάκου» πραγματοποιούνται παρεμβάσεις σε 669 σχολικές μονάδες σε 245 Δήμους.
Στο πεδίο του ψηφιακού μετασχηματισμού, περισσότερες από 37.000 διαδραστικές οθόνες έχουν ήδη εγκατασταθεί στα σχολεία, με στόχο ο συνολικός αριθμός να φτάσει τις 44.000 έως το τέλος της χρονιάς, ενώ έχουν διατεθεί 117.000 σετ ρομποτικής. Στην Ειδική Αγωγή λειτουργούν πλέον περισσότερα από 7.230 Τμήματα Ένταξης, τα οποία αφορούν περισσότερους από 71.000 μαθητές.
Κεντρικός άξονας της συνολικής προσπάθειας παραμένει η ουσιαστική ισότητα ευκαιριών για κάθε παιδί, ανεξάρτητα από τον τόπο στον οποίο γεννήθηκε ή μεγαλώνει.
Τα μεγάλα ερωτήματα του διαλόγου
Αφού τόνισε ότι η συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο δεν αφορά απλώς μία αλλαγή στον τρόπο των εξετάσεων, η Σοφία Ζαχαράκη ξεκαθάρισε ότι «το σημερινό σύστημα έχει προσφέρει ένα πολύτιμο κεκτημένο: την αξιοπιστία και την αντικειμενικότητα των Πανελλαδικών Εξετάσεων» και πρόσθεσε: «Πάνω σε αυτό το θεμέλιο τίθενται στον Εθνικό Διάλογο τα κρίσιμα ερωτήματα για την επόμενη ημέρα: πόσα μαθήματα θα εξετάζονται, εάν όλα θα πρέπει να προσμετρώνται με τον ίδιο τρόπο, τι άλλο θα πρέπει να αποτυπώνει το Εθνικό Απολυτήριο πέρα από την εξέταση μαθημάτων, ποιος θα είναι ο ρόλος της Τράπεζας Θεμάτων και ποια θα είναι η θέση των Πανελλαδικών Εξετάσεων στη νέα αρχιτεκτονική. Το ζητούμενο είναι το Λύκειο να αποκτήσει ξανά ισχυρό παιδαγωγικό και εκπαιδευτικό ρόλο και το απολυτήριό του ουσιαστικό αντίκρισμα, χωρίς να χαθούν η αξιοπιστία, η αντικειμενικότητα και η διαφάνεια που έχουν κατακτηθεί.
Στον ίδιο σχεδιασμό εντάσσεται η δυνατότητα σύνδεσης της σχολικής πορείας με δωρεάν κρατικές πιστοποιήσεις, όπως στις ξένες γλώσσες και την πληροφορική, αλλά και η συνολικότερη ενίσχυση του επαγγελματικού προσανατολισμού και της μετάβασης των μαθητών από τη μία βαθμίδα στην επόμενη».
106 μέλη, 5 πυλώνες και τα επόμενα στάδια
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αρχιτεκτονική και την πρόοδο του Εθνικού Διαλόγου, ο οποίος δεν ξεκινά με την εκδήλωση στο Ωδείο Αθηνών, αλλά βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.
Όπως εξήγησε ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Πειραιώς και Πρόεδρος της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου Μιχαήλ Σφακιανάκης, στην Επιτροπή συμμετέχουν 106 άνθρωποι από διαφορετικές βαθμίδες της εκπαίδευσης, από το Δημοτικό έως το Πανεπιστήμιο, με στόχο τη σύνθεση διαφορετικών εμπειριών και οπτικών.
Η εργασία της Επιτροπής οργανώθηκε σε 5 βασικούς πυλώνες: εκπαιδευτικό περιεχόμενο, σχολική ζωή, εκπαίδευση και επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, υποδομές και διακυβέρνηση.
Στη συζήτηση για την πορεία του Εθνικού Διαλόγου συμμετείχαν επίσης ο επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς και μέλος της Επιτροπής Απόστολος Σκότης και ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, μέλος της Επιτροπής και εθνικός συντονιστής του προγράμματος PISA Κωνσταντίνος Δημόπουλος, ο οποίος υπογράμμισε τη σημασία της τεκμηριωμένης εκπαιδευτικής πολιτικής, σημειώνοντας ότι «χωρίς αξιόπιστα εκπαιδευτικά δεδομένα δεν μπορεί να σχεδιαστεί αποτελεσματική πολιτική».
Η διαδικασία περνά πλέον στο επόμενο στάδιο. Η Ενδιάμεση Έκθεση της Επιτροπής θα αποτελέσει αντικείμενο διαλόγου με τα πολιτικά κόμματα και τους εκπαιδευτικούς φορείς, ώστε διαφορετικές προσεγγίσεις και προτάσεις να ενσωματωθούν στη συζήτηση πριν από τη διαμόρφωση των τελικών επιλογών.
Παράλληλα, στο τέλος Σεπτεμβρίου ξεκινά η δημόσια ψηφιακή διαβούλευση, μέσα από ειδική πλατφόρμα που έχει ήδη προετοιμαστεί και θα απευθύνεται σε μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς.
Α.Ι., νέα μαθήματα, νέα βιβλία και διαφορετικός τρόπος μάθησης
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στη ραγδαία είσοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση.
Η Σοφία Ζαχαράκη γνωστοποίησε ότι έχουν ήδη προγραμματιστεί, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής και τα Πανεπιστήμια, έρευνες για τη σημασία της ΤΝ στην αξιολόγηση και για το πώς αυτή θα πρέπει να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα. Αναφέρθηκε επίσης σε διεθνείς πρακτικές, όπως η προφορική εξέταση μαθημάτων, αλλά και στα ζητήματα της μετάβασης μεταξύ βαθμίδων και του σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού.
Η νέα πραγματικότητα απαιτεί μεγαλύτερη έμφαση στην κριτική σκέψη, την επίλυση προβλημάτων, τη δημιουργικότητα και την ουσιαστική κατανόηση, αλλά και έναν εκπαιδευτικό με μεγαλύτερο χώρο να καθοδηγεί τη μαθησιακή διαδικασία.
Παράλληλα, η εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων Σπουδών, το πολλαπλό βιβλίο, η ενίσχυση του επαγγελματικού προσανατολισμού και η εισαγωγή νέων γνωστικών αντικειμένων και δεξιοτήτων αποτελούν κομμάτια της ίδιας συνολικής αλλαγής.
Ο λόγος στα παιδιά
Κεντρική επιλογή της εκδήλωσης ήταν η συζήτηση για το σχολείο του αύριο να μη γίνει χωρίς εκείνους που το ζουν καθημερινά.
Ο Γιώργος Σούλος, πρόσφατος απόφοιτος του Λυκείου Λέρου και εισαχθείς στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ζήτησε περισσότερες επιλογές για μαθητές που ενδιαφέρονται για την επιχειρηματικότητα, τη δημιουργικότητα και τις τέχνες, επισημαίνοντας ότι σήμερα πολλές από αυτές τις διαδρομές περιορίζονται όσο ο μαθητής πλησιάζει στις Πανελλαδικές.
Η μαθήτρια του 1ου Γυμνασίου Πεύκης Αλεξάνδρα Μαρινάκη συμμετείχε στη συζήτηση για τις σχολικές υποδομές και το μαθησιακό περιβάλλον, ενώ ο Άλκης Ζεύγολης, μαθητής του 1ου Λυκείου Φιλοθέης που έχει διακριθεί σε STEM, συμμετείχε στη θεματική για τις δεξιότητες, τα νέα Προγράμματα Σπουδών και την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Οι διαφορετικές εμπειρίες μαθητών από την Αθήνα, την περιφέρεια και τα νησιά έφεραν στο προσκήνιο μία από τις βασικές αρχές της συζήτησης: η γεωγραφία δεν μπορεί να καθορίζει τις ευκαιρίες ενός παιδιού.
Η φωνή των ανθρώπων της εκπαίδευσης
Ο διευθυντής του 1ου Λυκείου Ζωγράφου Ευάγγελος Ηλιάδης ανέδειξε την ανάγκη να αντιμετωπιστεί η απαξίωση της αυτοτελούς εκπαιδευτικής λειτουργίας του Λυκείου και να ενισχυθεί ο ρόλος του εκπαιδευτικού, ώστε το σχολείο να μην μετατρέπεται απλώς σε μηχανισμό προετοιμασίας για την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο.
Στη θεματική «Το σχολείο που εμπνέει – Υποδομές και Μαθησιακό Περιβάλλον» συμμετείχαν ο γ.γ. Πρωτοβάθμιας, Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και Ειδικής Αγωγής Γιάννης Παπαδομαρκάκης, ο διευθύνων σύμβουλος της Κτ.Υπ. Α.Ε. Αθανάσιος Γιαννάρης και ο διευθυντής του 1ου Γυμνασίου Πεύκης Γιάννης Μαρμαγγιώλης.
Στη συζήτηση «Η μάθηση που προετοιμάζει για το αύριο – Πρόγραμμα Σπουδών, Δεξιότητες, Τεχνητή Νοημοσύνη» συμμετείχαν ο διευθυντής της ΑΔΙΠΠΔΕ Χαράλαμπος Μουζάκης και ο μαθητής Άλκης Ζεύγολης.
Στη θεματική «Πολλαπλές διαδρομές προς την επιτυχία» συμμετείχαν η γ.γ. Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Διά Βίου Μάθησης Όλγα Καφετζοπούλου, ο διευθυντής Θεματικής ΣΑΕΚ Αιγάλεω Δημήτρης Κυριακός, ο γενικός διευθυντής της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας Αθανάσιος Κοτσιάρος και ο διευθυντής του Εσπερινού ΕΠΑΛ Αχαρνών Γιώργος Μάνος.
Τέλος, στη συζήτηση «Ένα σχολείο για κάθε παιδί – Συμπερίληψη, Εκπαιδευτικοί, Ίσες Ευκαιρίες» συμμετείχαν η υπεύθυνη Εκπαίδευσης της UNICEF Ελλάδας Δέσποινα Καραμπερίδου, η δασκάλα του Σχολείου Φουρνάς Ευρυτανίας και πρόεδρος της πρωτοβουλίας «Νέα Ζωή στο Χωριό» Παναγιώτα Διαμάντη και ο αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής Κώστας Λολίτσας.
Κωστής Χατζηδάκης: «Η συζήτηση είναι μεγαλύτερη από τις Πανελλαδικές»
Ο αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης χαρακτήρισε την εκδήλωση «μια πολύ σημαντική πρωτοβουλία του Υπουργείου Παιδείας», επισημαίνοντας ότι πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη στιγμή για την εκπαίδευση και ιδιαίτερα για τον σχεδιασμό του Νέου Λυκείου.
Αναφέρθηκε στις αλλαγές που έχουν ήδη προχωρήσει τα τελευταία χρόνια –από τους διορισμούς και τα νέα Προγράμματα Σπουδών έως το πολλαπλό βιβλίο, το Ψηφιακό Φροντιστήριο, τη ρομποτική και τα νέα τεχνολογικά εργαλεία– και υπογράμμισε ότι η συζήτηση πρέπει να φτάσει βαθύτερα από το εξεταστικό σύστημα.
«Το κρίσιμο ερώτημα αφορά το ίδιο το σχολείο: τον ρόλο του εκπαιδευτικού, το περιεχόμενο των Προγραμμάτων Σπουδών, τη σχέση των μαθητών με τη γνώση και τη μετάβαση από την αποστήθιση στην ουσιαστική μάθηση», τόνισε, καλώντας τους εκπαιδευτικούς «να συμμετάσχουν χωρίς αυτοπεριορισμούς στη διαδικασία», τονίζοντας ότι «δεν είναι προσχηματική» και συγχαίροντας την ηγεσία του Υπουργείου για το εύρος και τη μέθοδο του εγχειρήματος.
Andreas Schleicher: «Δεξιότητες επιβίωσης για τον 21ο αιώνα»
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η παρέμβαση του διευθυντή εκπαίδευσης και Δεξιοτήτων του ΟΟΣΑ Andreas Schleicher,.
Ο Α. Schleicher χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντική την προσπάθεια δημιουργίας του νέου ελληνικού Εθνικού Απολυτηρίου και έθεσε τρία κρίσιμα ζητήματα: πώς θα συνδυαστεί η σχολική με την εξωτερική αξιολόγηση ώστε να υπηρετούνται ταυτόχρονα η αξιοπιστία και η ουσιαστική μάθηση, πώς θα συνδεθεί η πιστοποίηση αποφοίτησης με την πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση χωρίς περιττή πολυπλοκότητα και πώς θα οικοδομηθεί ένα σύστημα διακυβέρνησης και διασφάλισης ποιότητας που θα διατηρεί την εμπιστοσύνη της κοινωνίας στον χρόνο.
Τόνισε επίσης ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μεταβάλλει ριζικά όσα περιμένουμε από την εκπαίδευση και κάλεσε τα εκπαιδευτικά συστήματα να επενδύσουν ακόμη περισσότερο στις βαθιά ανθρώπινες ικανότητες: την προσαρμοστική επίλυση προβλημάτων, την ηθική κρίση, τη δημιουργικότητα και την ικανότητα των νέων να αναλαμβάνουν πρωτοβουλία.
«Μην τις αποκαλείτε soft skills. Είναι δεξιότητες επιβίωσης για τον 21ο αιώνα», ήταν το χαρακτηριστικό μήνυμά του, συνδέοντας αυτές τις δεξιότητες με τη λειτουργία της δημοκρατίας, την καινοτομία της οικονομίας και τη συνοχή των κοινωνιών.
