Αν και υποτίθεται ότι βρισκόμαστε σε εποχή «προόδου», η βία από παιδιά και εφήβους διαρκώς αυξάνεται. Το παράδοξο είναι πως όλοι το επισημαίνουν, αλλά η Πολιτεία δεν παίρνει κανένα ουσιαστικό μέτρο για να το επιλύσει.
Ουσιαστικό μέτρο θα ήταν εκείνο, στο οποίο (α) θα ζητούνταν η γνώμη ειδικών και άμεσα εμπλεκόμενων: ψυχολόγων, κοινωνιολόγων, φορέων εκπαιδευτικών, συλλόγων γονέων και επικουρικά των ίδιων των εφήβων, (β) βάσει των προτάσεων που θα διατύπωναν οι ανωτέρω, και ιδιαίτερα οι ειδικοί επιστήμονες, το κράτος θα θέσπιζε και θα επέβαλλε κανόνες που θα περιόριζαν ό,τι φυτεύει τον σπόρο της βίας στην παιδική και εφηβική ψυχή και θα προήγαγαν ό,τι καλλιεργεί την καλοσύνη και την ειρήνη.
Χωρίς τη συμβολή της Πολιτείας, πρόσωπα και φορείς που επισημαίνουν το πρόβλημα και προτείνουν λύσεις είναι καταδικασμένα να παλεύουν χωρίς ελπίδα σε μια φουρτουνιασμένη θάλασσα.
Επισημαίνω με κάθε ειλικρίνεια πως η μόνη πολιτική κίνηση, που υπάρχει πιθανότητα να συμβάλει στην επίλυση της κοινωνικής παθογένειας, είναι η ΝΙΚΗ. Και τούτο διότι:
(α) Είναι η μόνη πολιτική κίνηση με πραγματικό πολιτισμικό υπόβαθρο – το οποίο έγκειται στο αξιακό σύστημα της Ρωμηοσύνης (τις παραδοσιακές ελληνικές αξίες δηλαδή), που εξ ορισμού προβάλλει την καλοσύνη, το φιλότιμο, την ανθρωπιά, τον αλληλοσεβασμό, την αλληλεγγύη, τον διάλογο και την παιδεία.
(β) Διότι η ΝΙΚΗ, προπαντός μέσω του προέδρου της, του δασκάλου Δημήτρη Νατσιού, έχει τονίσει επανειλημμένα την αξία της «ανθρωποποιού Παιδείας» και το πρόβλημα της εξαγρίωσης της νεολαίας και έχει προβεί και σε κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις για το θέμα, οι οποίες – ως συνήθως – έχουν προσκρούσει στον τοίχο της κυβερνητικής αδιαφορίας και αναλγησίας. Μάλιστα ο Νατσιός έχει εκτενή αρθρογραφία για το ζήτημα, ήδη πολύ πριν την ίδρυση της ΝΙΚΗΣ. Υπενθυμίζω τα άρθρα του «Γιατί αγρίεψαν τα παιδιά μας;» και «Γονείς, ξυπνήστε! Σας μαγαρίζουν τα παιδιά σας» (για τη μουσική τραπ).
(γ) Διότι η ΝΙΚΗ δημιουργήθηκε από ανθρώπους που ποτέ δεν υπήρξαν επαγγελματίες πολιτικοί, ούτε γόνοι πολιτικών οικογενειών, είναι δε οικογενειάρχες και μάλιστα στην πλειοψηφία τους τρίτεκνοι και πολύτεκνοι, γι’ αυτό και βιώνουν τα ίδια προβλήματα με τον μέσο Έλληνα – για να επιλυθούν αυτά τα προβλήματα ίδρυσαν τη ΝΙΚΗ και έχουν τη σύνεση να ακούσουν τις προτάσεις των ειδικών και τους εμπλεκόμενους στα προβλήματα και την τόλμη να νομοθετήσουν ανάλογα.
Πολύ συνοπτικά, τι χρειάζεται η επίλυση του προβλήματος της παιδικής και εφηβικής βίας:
(Α) Να λείψουν από τη μέση οι παράγοντες που την καλλιεργούν. Τέτοιοι είναι: η ενδοοικογενειακή βία (για την οποία δεν λαμβάνεται επίσης κανένα απολύτως ουσιαστικό – δηλαδή πρωτίστως ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ – μέτρο), η οικονομική απελπισία, στην οποία οι πολιτικές των τελευταίων πολλών ετών έχουν βυθίσει τις οικογένειες και τα πρόσωπα, η ανεξέλεγκτη εξάπλωση των τηλεοπτικών θεαμάτων απερίγραπτης βιαιότητας και των ανάλογων βίντεο και ηλεκτρονικών παιχνιδιών, που επιδρούν καθοριστικά στην παιδική και εφηβική φαντασία και ψυχή, η αποκοπή της νέας γενιάς από το πνεύμα της κοινότητας και η απομόνωσή τους με την προαγωγή της ιδέας ότι το επίκεντρο της ζωής μας πρέπει να είναι «ο εαυτός μας», κ.ά.
(Β) Ο πολιτισμός, η ελληνική γλώσσα και η λογοτεχνία (συγχωρέστε με: όχι της παρακμής, που δημιουργεί καταθλιπτικά συναισθήματα και προάγει τη βία) θα βοηθήσει το παιδί και τον νέο να εκφραστεί, να διαλεχθεί, να ατενίσει τον κόσμο εξερχόμενος από τον εαυτό του και να ελπίσει σοβαρά και βάσιμα σε έναν καλύτερο κόσμο. Φυσικά όχι με τον ξύλινο τρόπο που συχνά επιχειρείται η «διδασκαλία» τους στα σχολεία.
«»Πάρε τις λέξεις μου και δώσ’ μου το χέρι σου», γράφει χαριτωμένα ο ποιητικός λόγος. «Οι νέοι κάνουν διάλογο, επικοινωνούν, αλλά με λόγια του αέρα. Τους δώσαμε τον λόγο, χωρίς να τους δώσουμε τις λέξεις», έλεγε σοφός καθηγητής. Όταν δεν συνομιλείς, δεν συν-ζητάς, τότε αναλαμβάνουν τα χέρια ή οι ύβρεις να λύσουν τις διαφορές. Καταφεύγουν οι νέοι – και όχι μόνο – σε πράξεις βίας, οι οποίες θα μπορούσαν να αποφευχθούν μόνο με τον διάλογο» (Δ. Νατσιός).
Εξυπακούεται και ότι οι συνθήκες ζωής στο σχολικό περιβάλλον διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Ένα παράδειγμα: «Τα παιδιά είναι σαν τα πουλιά, που ανοίγουν τα φτερά τους στο πέλαγος και τις ανοιχτωσιές. Εγκλωβισμένα τα μικρά, του Δημοτικού, στο θαυμάσιο παιδικό τους δωμάτιο, καταπονημένα από τις ατελείωτες εξωσχολικές δραστηριότητες, έρχονται στο σχολείο, για να τρέξουν, να μιμηθούν τα αθλητικά τους ινδάλματα. (…). Εκεί όμως συναντούν μικρές, αρρωστιάρικες, ανήλιαγες αυλές, στρωμένες με τσιμέντο, και οι δάσκαλοι της εφημερίας να εποπτεύον αλαφιασμένοι «μην συμβεί το κακό». (…) Ο συνωστισμός κουράζει, εκνευρίζει, το «τέρπειν και διδάσκειν» του Πλάτωνα ακυρώνεται. Η μάθηση, χωρίς χαρά και παιχνίδι, μπορεί να γεμίζει τον νου με σκόρπιες πληροφορίες και γνώσεις, αφήνει όμως την ψυχή έρημη, ψυχρή… και αργότερα πάνω στο άγονο, στο αγεώργητο αυτό μέρος φυτρώνουν εγωισμοί, αδικίες, φιλαυτίες. Έχει ειπωθεί πολύ εύστοχα πως «έχουμε ένα πολιτισμό που θεωρεί το παιδί ως ενόχληση»» (Νατσιός).
(Γ) Επειδή η βία είναι εγγενής στην ανθρώπινη συμπεριφορά, είναι απαραίτητη η σύνδεση των παιδιών, μέσω της Παιδείας, με τα ηρωικά πρότυπα πρωτίστως της ελληνικής ιστορίας (που είναι άφθονα), χωρίς να απορρίπτονται – στη συνέχεια – και τα ανάλογα πρότυπα εκτός Ελλάδος, ώστε να αντιληφθούν πως ο δυναμισμός καταξιώνεται μόνον όταν κατευθύνεται προς την υπεράσπιση των αδυνάτων και ποτέ όταν χρησιμοποιείται για την επιβολή εξουσίας, την τρομοκρατία και την εκμετάλλευση.
Σήμερα, ο έφηβος αναζητά πρότυπα ηθικής συμπεριφοράς στους φανταστικούς υπερήρωες των αμερικανικών κόμικς και ταινιών δράσης, συγκινείται από την ευγένεια του Κάπτεν Αμέρικα, την αυτοθυσία του Άιρονμαν και το σύνθημα του Σπάιντερμαν «Η μεγάλη δύναμη φέρνει και μεγάλη ευθύνη», αλλά αγνοεί απελπιστικά τον ηρωισμό, το ήθος, την αυτοθυσία και την ευγένεια των πραγματικών ηρώων που ανέδειξε η ίδια η πατρίδα του (η πατρίδα μας) σε κάθε εποχή της ιστορίας της!
Παράλληλα, στην ιστορία υπάρχουν και παραδείγματα προς αποφυγήν, άνθρωποι ανήθικοι, προδότες, φιλόδοξοι που στράφηκαν εναντίον των ευεργετών τους, διεφθαρμένοι κάθε λογής. Και αυτά τα αρνητικά παραδείγματα θα βοηθήσουν τα παιδιά μας να μη στρέφουν την ορμητικότητά τους προς λάθος κατεύθυνση.
(Δ) Η ελληνική παράδοση διαθέτει ένα μοναδικό «οπλοστάσιο» θετικών αξιών: την Ορθοδοξία. Ας αφήσουμε την προκατάληψη πως η Ορθοδοξία είναι θρησκεία, ιδεολογία, «δεισιδαιμονία» κ.τ.λ., που παρεμποδίζει την αξιοποίησή της προς όφελος των ανθρώπων και της κοινωνίας. Η Ορθοδοξία είναι η σπονδυλική στήλη του πολιτισμού και της παράδοσής μας, το κήρυγμα του Ιησού Χριστού και ο τρόπος που το εφάρμοσαν στη ζωή τους οι άγιοί μας, αλλά και πολλοί απλοί άνθρωποι που έζησαν – ή ζουν – δίπλα μας (άνθρωποι κάθε ηλικίας, φύλου, επαγγέλματος και μορφωτικού επιπέδου) είναι η σκάλα που οδηγεί στην κατάκτηση της αγάπης και της ειρήνης.
Η ορθόδοξη διδασκαλία ότι ο άνθρωπος είναι εικόνα του Θεού και ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος και σταυρώθηκε από αγάπη για κάθε πρόσωπο ξεχωριστά, προσκαλώντας τον καθένα, ακόμη και τον μεγαλύτερο αμαρτωλό, να αλλάξει ζωή, προάγει με απαράμιλλο τρόπο τον αυτοσεβασμό, την αισιοδοξία, την ηθική βελτίωση, τη συγχωρητικότητα και κάθε αξία που εξευγενίζει τον άνθρωπο και μετατρέπει τον κόσμο σε κοινωνία αγάπης. Υπενθυμίζω ότι ο Ντοστογιέφσκι μετατράπηκε από άθεο σε πιστό χριστιανό όταν διάβασε, στην εξορία του, την παραβολή του ασώτου.
Θα παραθέσω μόνον δύο αποσπάσματα από διδασκαλίες ορθοδόξων αγίων, τα οποία θεωρώ αρκετά για να ωθήσουν έναν άνθρωπο να αλλάξει ζωή:
«Καρδία ελεήμων σημαίνει καύσις καρδίας υπέρ όλης της κτίσεως, δηλαδή υπέρ των ανθρώπων και των ορνέων και των ζώων και των δαιμόνων και υπέρ παντός κτίσματος, από τη θύμηση και τη θέα των οποίων τρέχουν από τα μάτια δάκρυα και, από την πολλή συμπάθεια και την ελεημοσύνη, μικραίνει η καρδιά του ελεήμονος και δεν μπορεί να υποφέρει να δει ή να ακούσει κάποια βλάβη ή κάτι λυπηρό να γίνεται στην κτίση. Γι’ αυτό και υπέρ των αλόγων ζώων και υπέρ των εχθρών της αλήθειας και υπέρ εκείνων που τον βλάπτουν προσεύχεται κάθε ώρα με δάκρυα, για να τους φυλάξει και να τους ελεήσει ο Θεός» (άγιος Ισαάκ ο Σύρος, 7ος αιώνας μ.Χ.).
«Εάν είσαι του Χριστού, ταπείνωσε τον εαυτό σου μέχρι του σκώληκος: σάρκωσε τον εαυτό σου στον πόνο του κάθε πονεμένου, στη θλίψη του κάθε θλιμμένου, στο πάθος του κάθε βασανισμένου, στο άλγος του κάθε ζώου και πουλιού» (άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς, Σερβία † 1979).
(Βλέπετε, δεν έδωσα παραθέματα από «Έλληνες» αγίους, ενώ θα μπορούσα. Όλοι είμαστε ένα «εν Χριστώ» και αυτή η πνευματική ενότητα είναι η Ρωμηοσύνη, την οποία διαρκώς τονίζει και επικαλείται η ΝΙΚΗ και την οποία αναζητά με τόσο πάθος στην εποχή μας – συχνά χωρίς να το συνειδητοποιεί – ο σύγχρονος άνθρωπος).
Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης
θεολόγος – συγγραφέας
Υπεύθυνος της Θεματικής Ομάδας Ρωμηοσύνης της ΝΙΚΗΣ
Μέλος της Θεματικής Ομάδας Παιδείας
