Kατατέθηκε την Πέμπτη 4 Ιουνίου στην Ολομέλεια της Βουλής προς συζήτηση και κύρωση ο νέος Κώδικας Χωροταξίας και Πολεοδομίας που εκπόνησε το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ένα εκτεταμένο νομοθετικό εγχείρημα 447 άρθρων που αποσκοπεί στην επικαιροποίηση, κωδικοποίηση και συστηματοποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας σε ένα ενιαίο και συνεκτικό κείμενο.
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ «πρόκειται για το αποτέλεσμα συγκέντρωσης, συστηματοποίησης και ενοποίησης όλης της ισχύουσας χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας σε έναν Κώδικα, προκειμένου να διευκολυνθούν η Διοίκηση και οι πολίτες στην ορθή και ταχεία γνώση και εφαρμογή της νομοθεσίας αυτής».
Μάλιστα κατά την έναρξη της συζήτησης στη Βουλή, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου κατέθεσε νομοτεχνική βελτίωση, σύμφωνα με την οποία ο τίτλος του νομοσχεδίου μετονομάζεται τιμής ένεκεν σε «Κύρωση Κώδικα Χωροταξίας – Πολεοδομίας “Νικόλαος Ταγαράς”», στη μνήμη του πρόσφατα εκλιπόντος πρώην υπουργού. Η νομοτεχνική βελτίωση κατατέθηκε με εντολή του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, «ως ελάχιστη αναγνώριση της μακράς και καθοριστικής συμβολής του αειμνήστου Νικολάου Ταγαρά στην προώθηση των πολιτικών χωροταξίας, πολεοδομικού σχεδιασμού, προστασίας του δομημένου και φυσικού περιβάλλοντος και της θεσμικής μεταρρύθμισης του χωρικού σχεδιασμού της χώρας».
Δομή του Κώδικα
Ο Κώδικας διαρθρώνεται σε 9 μέρη, τα ακόλουθα:
α) Το Μέρος Α’, υπό τον τίτλο «Χωρικός Σχεδιασμός», περιλαμβάνει τους κανόνες του χωρικού σχεδιασμού και διακρίνεται σε επτά τμήματα που αφορούν τις βασικές έννοιες και τη διάρθρωση του συστήματος χωρικού σχεδιασμού, τον χωροταξικό σχεδιασμό, τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τις σχετικές εξουσιοδοτικές και μεταβατικές διατάξεις, τον σχεδιασμό με ενεργό πολεοδομία ή αστικό αναδασμό, τον σχεδιασμό και την πολεοδόμηση κατά το Ν.Δ. της 17.7/16.8/1923, καθώς και τις ειδικές περιπτώσεις πολεοδόμησης, μεταξύ των οποίων την πολεοδόμηση οικισμών που έχουν δημιουργηθεί μέχρι τις 14.3.1983, την πολεοδόμηση περιοχών δεύτερης κατοικίας και τις Περιοχές Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ιδιωτικής Πολεοδόμησης (ΠΠΑΙΠ).
β) Το Μέρος Β’, υπό τον τίτλο «Αστικές Αναπλάσεις και Πολεοδομικοί Μηχανισμοί», διακρίνεται σε δύο τμήματα που αφορούν αφενός τους κανόνες των αστικών αναπλάσεων και λοιπές συναφείς ρυθμίσεις, αφ’ ετέρου τους πολεοδομικούς μηχανισμούς (δικαίωμα προτίμησης, δράσεις περιβαλλοντικής και πολεοδομικής εξισορρόπησης, μεταφορά συντελεστή δόμησης, ζώνες ειδικής ενίσχυσης και ειδικών κινήτρων, ενοποίηση ακάλυπτων χώρων και παραχώρηση σε κοινή χρήση και σχετικές εξουσιοδοτικές διατάξεις).
γ) Το Μέρος Γ’, υπό τον τίτλο «Εφαρμογή Πολεοδομικών Σχεδίων», διακρίνεται σε τέσσερα τμήματα που αφορούν αντιστοίχως την εισφορά σε γη και χρήμα και την πράξη εφαρμογής, την τακτοποίηση και την προσκύρωση οικοπέδων, τις απαλλοτριώσεις για την εφαρμογή των πολεοδομικών σχεδίων και τους κοινόχρηστους χώρους σε σχέδια πόλεως εγκεκριμένα με επίσπευση των ιδιοκτητών.
δ) Το Μέρος Δ’, υπό τον τίτλο «Κανόνες δόμησης και χρήσης», περιλαμβάνει τους κανόνες για τη δόμηση και τη χρήση των οικοπέδων και γηπέδων και διακρίνεται σε επτά τμήματα που αφορούν αντιστοίχως τους γενικούς κανόνες δόμησης, τη δόμηση σε οικισμούς που στερούνται πολεοδομικού σχεδίου με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων, περιλαμβανομένων και των προϋφιστάμενων του 1923, την εκτός σχεδίου δόμηση, τις Ζώνες Οικιστικού Ελέγχου (ΖΟΕ), τις απαγορεύσεις κατάτμησης ακινήτων, τις χρήσεις γης και τη δόμηση στις ακτές.
ε) Το Μέρος Ε’, που τιτλοφορείται «Πλαίσιο Δόμησης», διακρίνεται σε τέσσερα τμήματα που περιλαμβάνουν αντιστοίχως τους κανόνες περί οικοδομικών αδειών, δομικών εργασιών σε ρυμοτομούμενα ακίνητα, ηλεκτρονικής ταυτότητας κτιρίου – αυτοτελούς διηρημένης ιδιοκτησίας και ελέγχου της δόμησης.
στ) Το Μέρος ΣΤ’, υπό τον τίτλο «Αντιμετώπιση αυθαίρετης δόμησης και υπερβάσεων δόμησης», αποτελείται από τρία τμήματα που περιλαμβάνουν αντιστοίχως τους κανόνες για την αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης, την αυστηροποίηση του σχετικού νομικού πλαισίου, και τους κανόνες για τις υπερβάσεις δόμησης και αλλαγές χρήσης του Ν. 3843/2010.
ζ) Το Μέρος Ζ’ περιλαμβάνει τους κανόνες που ρυθμίζουν τις επικίνδυνες οικοδομές.
η) Το Μέρος Η’ περιλαμβάνει ρυθμίσεις αστικής πολιτικής και εθνικών στρατηγικών σε τομείς όπως η αστική ανθεκτικότητα, η διαχείριση του οικιστικού αποθέματος, η προσβασιμότητα και η κλιματική αλλαγή.
θ) Το Μέρος Θ’, τέλος, περιλαμβάνει επτά τμήματα με τους κανόνες που αφορούν αντιστοίχως, τα συλλογικά όργανα του χωροταξικού σχεδιασμού, τα συλλογικά όργανα του πολεοδομικού σχεδιασμού, τα αρχιτεκτονικά συμβούλια, τις επιτροπές προσβασιμότητας, τις επιτροπές αυθαιρέτων, καθώς και μεταβατικές ρυθμίσεις και τους πιστοποιημένους αξιολογητές και το ηλεκτρονικό μητρώο χωρικών μελετών.
Στα παραρτήματα αυτού, ο χρήστης του Κώδικα μπορεί εύκολα να αναζητήσει σε ποιο άρθρο κωδικοποιήθηκε μια διάταξη ή ποια άρθρα κωδικοποιεί μια διάταξη του Κώδικα. Άμεσα θα τεθεί σε λειτουργία η νέα ηλεκτρονική βάση νομικών δεδομένων στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η οποία θα φιλοξενεί τον Κώδικα. Στη βάση αυτή, κάθε πολίτης θα έχει άμεσα και δωρεάν πρόσβαση στις διαρκώς επικαιροποιούμενες διατάξεις του νέου Κώδικα.
Ερωτήσεις και απαντήσεις
Το ΥΠΕΝ εξέδωσε παράλληλα και σειρά ερωτήσεων και απαντήσεων πάνω στον Κώδικα, οι κυριότερες από τις οποίες είναι οι εξής:
- Ποιους αφορά ο νέος Κώδικας;
Ο Κώδικας Χωροταξίας – Πολεοδομίας αφορά ουσιαστικά όλους όσοι ζουν, εργάζονται ή χρησιμοποιούν τον χώρο στην καθημερινότητά τους. Δηλαδή κατοίκους, επαγγελματίες, επενδυτές, χρήστες υπηρεσιών, αλλά και φορείς όπως Δήμους, περιβαλλοντικές οργανώσεις, επαγγελματικούς συλλόγους και επιχειρήσεις. Με απλά λόγια, οι κανόνες για το πώς οργανώνεται και χρησιμοποιείται ο χώρος επηρεάζουν άμεσα όσους εφαρμόζουν το Δίκαιο και έμμεσα όλους τους πολίτες.
- Ποιο πρόβλημα επιλύει;
Ο Κώδικας δημιουργήθηκε για να βάλει τάξη στο μέχρι σήμερα πολύπλοκο και συχνά χαοτικό πλαίσιο της χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας.
Για χρόνια, οι σχετικοί κανόνες ήταν σκορπισμένοι σε πολλά διαφορετικά νομοθετήματα, με συνεχείς τροποποιήσεις, επικαλύψεις και ασάφειες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα διαφορετικές ερμηνείες και άνιση εφαρμογή του νόμου, αλλά και μεγάλες καθυστερήσεις για πολίτες, επαγγελματίες και υπηρεσίες.
Ο Κώδικας συγκεντρώνει και οργανώνει όλη αυτή τη νομοθεσία σε ένα ενιαίο και πιο κατανοητό πλαίσιο, σε πιο απλή γλώσσα, ώστε η εφαρμογή των κανόνων να γίνεται ενιαία, με μεγαλύτερη σαφήνεια, ταχύτητα και ασφάλεια για όλους.
- Ποιος είναι ο στόχος της κωδικοποίησης;
Ο στόχος της κωδικοποίησης είναι να κάνει τη χωροταξική και πολεοδομική νομοθεσία πιο ξεκάθαρη, εύκολα και δωρεάν προσβάσιμη και την εφαρμογή της ενιαία για όλους.
Πιο συγκεκριμένα, ο Κώδικας επιδιώκει:
- να ενισχύσει την ασφάλεια δικαίου, ώστε οι κανόνες να εφαρμόζονται με σαφή και σταθερό τρόπο
- να διευκολύνει πολίτες και επαγγελματίες στην αναζήτηση και κατανόηση της νομοθεσίας
- να περιορίσει τη γραφειοκρατία και τις καθυστερήσεις
- να διασφαλίσει ότι οι ίδιοι κανόνες εφαρμόζονται με ενιαίο τρόπο σε όλη τη χώρα
- να μειωθούν οι αμφισβητήσεις, οι διαφορετικές ερμηνείες και οι υποθέσεις που καταλήγουν στη Δικαιοσύνη.
- Πόσα νομοθετήματα κωδικοποιεί ο Κώδικας;
Στον Κώδικα περιλαμβάνονται διατάξεις 122 νόμων, 29 προεδρικών διαταγμάτων, 15 νομοθετικών διαταγμάτων, 4 βασιλικών διαταγμάτων, 3 αναγκαστικών νόμων, 7 υπουργικών αποφάσεων, 1 πράξης νομοθετικού περιεχομένου, ήτοι συνολικά 181 νομοθετημάτων, ηλικίας έως και 103 ετών!
- Ποια η διαφοροποίηση από τον Κώδικα Βασικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας (ΚΒΠΝ);
Ο Κώδικας Βασικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας του 1999 ήταν μια πρώτη προσπάθεια συγκέντρωσης της τότε ισχύουσας νομοθεσίας, όμως δεν επικαιροποιήθηκε ποτέ. Περιλάμβανε διατάξεις που ίσχυαν έως το 1997 και, με τις συνεχείς αλλαγές που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια, γρήγορα ξεπεράστηκε και έχασε την πρακτική του αξία. Επιπλέον, οι μεταγενέστερες τροποποιήσεις της νομοθεσίας γίνονταν εκτός του ίδιου του Κώδικα, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ξανά κατακερματισμός και σύγχυση. Έτσι, η κωδικοποίηση του 1999 κατέστη σταδιακά ανεπίκαιρη.
Ο νέος Κώδικας διαφοροποιείται γιατί σχεδιάστηκε ως ένα διαρκώς ενημερωνόμενο και «ζωντανό» νομοθετικό εργαλείο. Κάθε νέα αλλαγή στη χωροταξική και πολεοδομική νομοθεσία θα ενσωματώνεται πλέον απευθείας σε αυτόν, ώστε να παραμένει συνεχώς επίκαιρος, ενιαίος και λειτουργικός. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η συνοχή της νομοθεσίας και αποφεύγεται η επανάληψη του παλιού κατακερματισμού.
- Ο Κώδικας εισάγει νέο δίκαιο, αλλάζει τις ισχύουσες διατάξεις;
Ο Κώδικας περιλαμβάνει τις ισχύουσες διατάξεις νόμων και κανονιστικών πράξεων που αφορούν τη χωροταξική και πολεοδομική νομοθεσία. Δεν εισάγει, δηλαδή, νέες ρυθμίσεις, αλλά περιλαμβάνει, κωδικοποιημένο, ό,τι ισχύει ήδη.
- Ποιες νομοθετικές διατάξεις ενσωματώθηκαν στον Κώδικα;
Ο νέος Κώδικας συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο κείμενο σχεδόν το σύνολο της γενικής χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας αρμοδιότητας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Καλύπτει όλο το φάσμα του χωρικού και πολεοδομικού σχεδιασμού: από τον χωρικό σχεδιασμό, τις αστικές αναπλάσεις και την εφαρμογή πολεοδομικών σχεδίων, μέχρι τους κανόνες δόμησης και χρήσης, το πλαίσιο έκδοσης αδειών, την αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης και των υπερβάσεων δόμησης, τις επικίνδυνες οικοδομές, καθώς και ζητήματα αστικής πολιτικής, τομεακών εθνικών στρατηγικών και λειτουργίας συλλογικών οργάνων.
Με τα 477 άρθρα του και τη συστηματική οργάνωση της ύλης, αποτελεί πλέον ένα πλήρες και ενιαίο σημείο αναφοράς για τον τεχνικό και νομικό κόσμο.
Αντίθετα, στον Κώδικα δεν εντάχθηκαν ειδικές νομοθεσίες, όπως οι Βιομηχανικές Περιοχές (ΒΙ.ΠΕ.), οι τουριστικές επιχειρήσεις, τα ΕΣΧΑΣΕ,ΕΣΧΑΔΑ κ.λπ. Οι ρυθμίσεις αυτές παραμένουν ενταγμένες στα ειδικά νομοθετικά τους πλαίσια, ώστε να διατηρείται η συνοχή και η ορθή ερμηνεία τους. Η αποκοπή τους από το ευρύτερο κανονιστικό τους περιβάλλον θα δημιουργούσε ερμηνευτικά προβλήματα και κενά σε επιμέρους νομοθεσίες, όπως εκείνες που αφορούν τουριστικούς λιμένες, επιχειρηματικά πάρκα και άλλες ειδικές μορφές ανάπτυξης.
- Η κωδικοποίηση περιλαμβάνει σχέδια πόλεων, πολεοδομικές μελέτες ή εγκύκλιες οδηγίες;
Δεν έχουν συμπεριληφθεί στην κωδικοποίηση οι επιμέρους κανονιστικές ή γενικές ατομικές πράξεις (επιμέρους σχέδια πόλεων ή πολεοδομικές μελέτες), για τον λόγο ότι αυτές δεν έχουν γενική, αλλά τοπικά εντοπισμένη εφαρμογή. Και οι πράξεις αυτές θα εξακολουθούν να εφαρμόζονται, και μετά την κύρωση του Κώδικα, όχι μόνον ως προς το ατομικό τους σκέλος (χάραξη οικοδομικών και ρυμοτομικών γραμμών), αλλά και ως προς το κανονιστικό (όροι δόμησης και χρήσεις γης επιμέρους περιοχών). Επίσης, ο Κώδικας δεν περιλαμβάνει εγκύκλιες οδηγίες. Σε κάθε περίπτωση, οι εγκύκλιες οδηγίες που αφορούν στις διατάξεις που κωδικοποιούνται σε αυτών εξακολουθούν να ισχύουν και να εφαρμόζονται.
- Κωδικοποιούνται διατάξεις που έχουν κριθεί αντισυνταγματικές;
Δεν κωδικοποιούνται διατάξεις που έχουν κριθεί αντισυνταγματικές, αλλά έχουν συμπεριληφθεί στον Κώδικα διατάξεις για τη συνταγματικότητα των οποίων ενδέχεται να γεννώνται αμφιβολίες, εφόσον το ζήτημα δεν έχει κριθεί οριστικώς με δικαστική απόφαση.
- Ποιες διατάξεις καταργούνται με τον Κώδικα;
Από την έναρξη ισχύος του Κώδικα καταργούνται οι κωδικοποιούμενες διατάξεις που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα Α και ειδικότερα στον Πίνακα Αντιστοίχισης των κωδικοποιητικών με τις κωδικοποιούμενες διατάξεις που συνοδεύει τον Κώδικα. Συνοπτικά, ό,τι κωδικοποιείται καταργείται και αποτελεί πλέον μέρος του Κώδικα. Ό,τι δεν κωδικοποιείται δεν καταργείται.
- Από πότε αρχίζει η ισχύς του Κώδικα; Θα υπάρχει μεταβατικό διάστημα κατά το οποίο θα ισχύει ο Κώδικας παράλληλα με άλλα νομοθετήματα;
Η ισχύς του Κώδικα αρχίζει από τη δημοσίευσή του σε ΦΕΚ. Δεν προβλέπεται μεταβατικό διάστημα παράλληλης ισχύος του Κώδικα και των νομοθετημάτων που κωδικοποιεί. Ωστόσο, θα βρίσκονται παράλληλα με την ισχύ του Κώδικα οι διατάξεις που δεν κωδικοποιούνται σε αυτόν, π.χ. λόγω του ειδικού τους χαρακτήρα.
- Ο νέος Κώδικας θα είναι προσβάσιμος σε κάθε πολίτη;
Οι πολίτες θα έχουν δωρεάν και άμεση πρόσβαση στον Κώδικα από τη δημοσίευσή του. Το κείμενο θα είναι διαθέσιμο μέσω της ιστοσελίδας του Εθνικού Τυπογραφείου, με αναζήτηση βάσει του αριθμού ΦΕΚ, αλλά κυρίως μέσω της νέας ηλεκτρονικής βάσης νομικών δεδομένων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Για πρώτη φορά δημιουργείται μια σύγχρονη, διαρκώς επικαιροποιούμενη ψηφιακή βάση χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας, η οποία θα συγκεντρώνει σε ένα σημείο το σύνολο του ισχύοντος πλαισίου. Η βάση θα λειτουργεί ως ένα εύχρηστο και διαδραστικό εργαλείο αναζήτησης, με δυνατότητες γρήγορης πλοήγησης και άμεσης πρόσβασης στις ισχύουσες διατάξεις.
Κάθε νέα νομοθετική μεταβολή θα ενσωματώνεται απευθείας στον Κώδικα, ώστε πολίτες, μηχανικοί, νομικοί, επενδυτές και Δημόσιες Υπηρεσίες να έχουν πάντα πρόσβαση στο ισχύον και ενημερωμένο κείμενο.
