Γράφει ο Ευάγγελος Τσούκας: Κλινικός φυσικοθεραπευτής – Yποψήφιος με τον συνδυασμό «Νέα Εποχή» του Θεόδωρου Αμπατζόγλου.
Oι άνθρωποι της Τρίτης Ηλικίας, αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι της Ελληνικής Κοινωνίας. Τόσο η συνεχιζόμενη προσφορά τους, όσο και η εύλογη ευαισθησία μας απέναντι σε ανθρώπους, που νομοτελειακά αποδυναμώνονται, επιβάλλουν την αυτονόητη υποχρέωσή μας να φροντίζουμε για την ασφαλή και αξιοπρεπή διαβίωσή τους. Επιβάλλουν, ακόμη, να προβάλλουμε τη θετική εικόνα της ενεργού γήρανσης σε αντίθεση με το παθολογικό γήρας και να ευαισθητοποιήσουμε περισσότερο την κοινή γνώμη για τα θέματα που απασχολούν τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, λειτουργώντας ως ομάδα πίεσης, ώστε να εφαρμοστούν πολιτικές που υπερασπίζονται τα συμφέροντα των μεγαλύτερων ατόμων.
Η γήρανση είναι μια φυσιολογική, μη αναστρέψιμη φθορά του ανθρώπινου οργανισμού. Γι αυτό, συνοδεύεται από διάφορες παθήσεις, με συνηθέστερες τις παθήσεις του καρδιαγγειακού, του αναπνευστικού, του μυοσκελετικού, του νευρικού συστήματος κ.λπ. Για την αντιμετώπιση των παθήσεων αυτών, λόγω μάλιστα της ύπαρξης μεγάλου αριθμού ηλικιωμένων και αύξησης του προσδόκιμου ζωής, απαιτείται ειδίκευση ολοένα και περισσότερων επιστημόνων υγείας στη Γηριατρική. Προηγμένες χώρες ξεχωρίζουν όχι μόνο για την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας που έχουν καθιερώσει, αλλά και για την εστίασή τους στην υγεία του ατόμου και όχι στην ασθένεια. Σε αρκετά κράτη – μέλη έχουν αναπτυχθεί μοντέλα περίθαλψης, που δίνουν έμφαση στη σωματική και πνευματική ακεραιότητα των ατόμων τρίτης ηλικίας, με σεβασμό στην ελευθερία επιλογής, την προσωπικότητα καθώς και την ιδιωτικότητα των ηλικιωμένων.
Στην Ελλάδα αντιμετωπίζουμε, γοργότερους ρυθμούς γήρανσης του πληθυσμού. Προκαλούνται, επομένως, αρνητικές προκλήσεις της γήρανσης του πληθυσμού, όπως η αύξηση των συνταξιοδοτικών δαπανών και των δαπανών υγείας ή η σμίκρυνση του εργασιακού δυναμικού. Πολλές φορές, λόγω ελλιπούς πληροφόρησης και ενημέρωσης, δημιουργούνται προκαταλήψεις και αρνητική ατμόσφαιρα για τους ηλικιωμένους. Ωστόσο, επιστημονικές έρευνες δείχνουν πως η δημογραφική πραγματικότητα θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται ως ευκαιρία, η οποία χρειάζεται μια νέα εκτίμηση και προσαρμογή αρκετών οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών μέσα στην κοινωνία. Σε κάθε χώρα, τα άτομα της τρίτης ηλικίας αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα. Έχουν τις ίδιες ανάγκες σε ότι αφορά την παροχή φροντίδας. Προκύπτει, επομένως, ως υποχρέωση της Πολιτείας, η θέσπιση καλών πρακτικών των υπηρεσιών φροντίδας και υγειονομικής περίθαλψης. Αλλά και ο ρόλος του Δήμου θα μπορούσε να είναι σημαντικός. Στο πλαίσιο των κοινωνικών δραστηριοτήτων του θα πρέπει να αναπτύξει και να ενισχύσει συγκεκριμένες πολιτικές για τους υπερήλικες:
Ενδεικτικά αναφέρω την οργάνωση και τη λειτουργία ενός Κοινωνικού Φυσικοθεραπευτηρίου, με λειτουργικά έξοδα και τον απαραίτητο εξοπλισμό του Δήμου. Το περιεχόμενο των δραστηριοτήτων αυτού του Κοινωνικού Φυσικοθεραπευτηρίου θα μπορούσε να περιλαμβάνει την εφαρμογή ειδικών προγραμμάτων και δομών με διάφορους τρόπους, για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των υπερηλίκων. Τα εξειδικευμένα αυτά προγράμματα θα μπορούσαν, με καθαρά πρακτικό τρόπο, να αναφέρονται: σε γενικές συστάσεις για καλή φυσική κατάσταση, σε ενημέρωση για τον περιορισμό της καθιστικής ζωής και αύξηση του χρόνου δραστηριότητας, σε οργάνωση εξατομικευμένων προγραμμάτων συστηματικής άσκησης, σε αποσαφήνιση του καθημερινού στόχου αερόβιας άσκησης, σε κλιμάκωση της προοδευτικής αύξηση έντασης και χρόνου άσκησης και, γιατί όχι, στην οργανωμένη εφαρμογή ομαδικών προγραμμάτων για ασκήσεις ισορροπίας, ευλυγισίας, ελαστικότητας και ενδυνάμωσης.
Σε μελέτες και έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί, επισημαίνονται και καταγράφονται συγκεκριμένες ανάγκες των υπερηλίκων που οδήγησαν στη συγκρότηση της επιστήμης της Γηριατρικής… Ενδεικτικά αναφέρω κάποια από τα ευρήματα των ερευνών, για να τονίσω τη σημασία της Γηριατρικής επιστήμης και το εύρος των παρεμβάσεών της για την ανακούφιση ή τη θεραπευτική αντιμετώπιση της υγείας των υπερηλίκων. Η κακομεταχείριση των ηλικιωμένων αποτελεί μείζον κοινωνικό πρόβλημα. Στην Ευρώπη το «2,7 % (4 εκατομμύρια) του συνόλου των ατόμων άνω των 60 ετών βιώνουν σωματική κακοποίηση, το 19,4% (29 εκατομμύρια) βιώνουν ψυχολογική κακοποίηση, το 3,8% (6 εκατομμύρια) βιώνουν οικονομική εκμετάλλευση, το 0,7% (1 εκατομμύριο) βιώνουν σεξουαλική κακοποίηση κάθε χρόνο», «Οι μελέτες παρέμβασης στοχεύουν στη μείωση της κακομεταχείρισης χρησιμοποιώντας ψυχοεκπαίδευση των ηλικιωμένων, εκπαίδευση φροντιστών, εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας, ενώ πρωτεύουσα σημασία έχει η κατοχύρωση του νομικού πλαισίου για την κακομεταχείριση των ηλικιωμένων».
Η Ελλάδα κατέχει τη χαμηλότερη θέση στη Δυτική Ευρώπη και βρίσκεται σε παρόμοια θέση με χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής και της Ασίας στο θέμα της ποιότητας ζωής των ηλικιωμένων. Υπάρχουν περίπου 3 εκατομ. άνθρωποι άνω των 60 ετών, σχεδόν το 27% του πληθυσμού. Το ποσοστό αυτό εκτιμάται ότι θα αυξηθεί στο 33% το 2030 και στο 40,8% το 2050. Μια άλλη διάσταση θεμάτων και προβληματισμών που προκύπτει από αξιόπιστες έρευνες και ειδικές μελέτες που δείχνουν ότι: Το 24% των ενηλίκων δεν ασκούνται καθόλου… Το 44% των ενηλίκων αθλούνται ελάχιστα… Το 38% των ατόμων πάνω από 55 ετών έχουν υιοθετήσει ένα «στατικό» τρόπο ζωής… Η μειωμένη αυτή φυσική δραστηριότητα, έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της λειτουργικότητας του ατόμου, αλλά και την αύξηση της θνησιμότητας.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι: Διαθέτουμε, ως πολιτισμένη και σύγχρονη χώρα που θέλουμε να αποκαλούμαστε, κάποια σοβαρή, όσο θα έπρεπε πολιτική υγείας και περίθαλψης αυτών των ατόμων, που να είναι αντάξια του ονόματος «ανθρωπιστική» ή «ανθρωποκεντρική;» Ο καθένας μας, είναι μάλλον βέβαιο πως, θα απαντούσε αβίαστα με ένα μεγαλοπρεπέστατο «όχι»… Στόχος μας, επομένως, θα πρέπει να είναι η επιδίωξη μιας καλής ισορροπίας μεταξύ αποδοτικότητας, εξοικονόμησης κόστους και βελτίωσης της ποιότητας φροντίδας. Ειδικότερος δε στόχος η βελτιστοποίηση της λειτουργικής κατάστασης των ηλικιωμένων ατόμων και η βελτίωση της ποιότητας ζωής και της αυτονομίας τους. Η Φυσικοθεραπεία μπορεί συμβάλει άμεσα στη γενικότερη ολιστική προσέγγιση των ασθενών τρίτης ηλικίας, αλλά και στην ειδικότερη θεραπευτική τους αποκατάσταση.
Τα βασικά εργαλεία της φυσικοθεραπευτικής προσέγγισης είναι η βελτίωση και η διατήρηση της λειτουργικής κατάστασης του ασθενή, αλλά και η συνεκτίμηση όλων των παραγόντων, με τους οποίους επιδιώκεται η ανεύρεση των ιδιαιτεροτήτων του κάθε ηλικιωμένου ατόμου, ώστε να οργανωθεί ένα εξειδικευμένο θεραπευτικό πρόγραμμα. Ο σχεδιασμός αυτού του προγράμματος παρουσιάζει αρκετές δυσκολίες. Ωστόσο, η υπομονή και η επιμονή του θεραπευτή διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη σωστή θεραπευτική προσέγγιση του ηλικιωμένου. Η Φυσικοθεραπεία έχει ως επίκεντρο της θεραπευτικής της παρέμβασης την κίνηση και την ενίσχυση της φυσικής δραστηριότητας. Τα παραπάνω προσπαθεί να αναστρέψει η Φυσικοθεραπεία με σύμμαχο την κίνηση. Mε προληπτικές – θεραπευτικές μεθόδους που βασίζονται στην κινησιολογία του ανθρώπινου σώματος, η φυσικοθεραπεία επιδρά στη διατήρηση της καλής υγείας του ηλικιωμένου. Συμπερασματικά: Η ανάπτυξη ποιοτικών υπηρεσιών είναι θέμα σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επίτευξης μιας καλής ποιότητας ζωής για όλους όσους χρειάζονται φροντίδα και υποστήριξη. Κάθε ευρωπαϊκή χώρα έχει την υποχρέωση να εξασφαλίζει υψηλής ποιότητας φροντίδα για τους πολίτες της, δίνοντας έμφαση στην προαγωγή της σωματικής και ψυχικής υγείας των ατόμων τρίτης ηλικίας…
