Διάβασα τελευταία για τις ανασκαφές στα Ανώγεια της Κρήτης, στη Ζώμινθο, που έγιναν από την δρα Έφη Σαπουνά – Σακελλαράκη.
Περίπου 3.600 χρόνια μετά τον μεγάλο σεισμό που κατέστρεψε την Κρήτη, τα ευρήματα από τις ανασκαφές στα Ανώγεια ανοίγουν νέους δρόμους στους ερευνητές του Μινωϊκού Πολιτισμού. Είναι η πρώτη ανασκαφή που έγινε χωρίς τον μεγάλο αρχαιολόγο των τελευταίων χρόνων της Ελλάδας, Γιάννη Σακελλαράκη.
Έφυγε τον Οκτώβρη του 2010. Ένα χρόνο πριν, τα ευρήματα από την ανασκαφή ήρθαν να τον δικαιώσουν.
Δεν ξέχασα ποτέ ούτε τον αρχαιολόγο, αλλά ούτε τον άνθρωπο.
Τον αείμνηστο διέκρινε η απλότητα, η καλοσύνη, η ευαισθησία.
Πριν κάποια χρόνια είχα παρουσιάσει το βιβλίο του: «Ανασκάπτοντας το παρελθόν» ένα πολυτελέστατο τόμο από τις εκδόσεις «Άμμος» του Πέτρου Γαϊτάνου. Το βιβλίο αυτό είναι αφιερωμένο στην Έφη Σακελλαράκη και γράφει: «της Έφης, αυτό που δίδαξε ο Όμηρος “συν τε δυ ερχομένω”».
Πάνε είκοσι χρόνια που γνώρισα αυτούς τους σπουδαίους ανθρώπους.
Στη βιβλιοθήκη μου βρίσκονται μερικά από τα βιβλία τους όπως: «Κρήτη (Αρχάνες)».
«Το ελεφαντόδοντο στα Μυκηναϊκά Χρόνια», «Το Μουσείο Ηρακλείου», «Γεύση μιας προϊστορικής ελιάς», «Οι τοιχογραφίες της Θήρας σε σχέση με τη Μινωική Κρήτη».
Θα αναφέρω εδώ τα λόγια με τα οποία έκλεισε τον πρόλογο στο βιβλίο (Ανασκάπτοντας το παρελθόν) ο συγγραφέας…
«…Έτσι γράφτηκε αυτό το βιβλίο, σε τόσο λίγο χρόνο, που δεν είχα ξαναγνωρίσει. Σαν να ενέπνεε μια αύρα που έστειλε το καλοκαίρι του 1993 στην τελευταία μου ανασκαφή στα Κύθηρα τον καλλιτέχνη φωτογράφο Δημήτρη Τσουμπλέκα, για να προλάβει μόλις, τόσες εικόνες που περίμεναν. Που φύσηξε την αρχειακή σκόνη από τις παλιότερες δικές μου εικόνες από τις ανασκαφές στις Αρχάνες, το Ιδαίο Άντρο και τη Ζώμινθο.
Όλες αυτές, που τόσο παράλογα, σαν έντεχνο όνειρο σύνθεσε η Ξανθίππη Μίχα με κάποια λόγια που από χρόνια με δυνάστευαν. Ευχαριστώ όλους γι’ αυτή τη χαρά της συνεργασίας. Κι ακόμη με τη σειρά μου τη Μαρία Παπαστάμου, το Γιώργο και τη Μαρία Εμπειρίκου, που άδηλα χωρίς όλοι να γνωρίζουν, δένονται με αυτό το βιβλίο. Και στην αρχή και στο τέλος την Έφη».
Κεφάλαιο «ΙΔΑΙΟ ΑΝΤΡΟ»
…Μου φαίνεται απίστευτο ακόμη, που ενώ δεν γνωρίζω να οδηγώ αυτοκίνητο κι αποφεύγω συχνά να βιδώσω μια λάμπα, οργάνωσα την πιο πάνω περίπλοκη ίσως τεχνολογικά υποδομή, γι’ αυτό που ονόμασαν την ψηλότερη ανασκαφή του κόσμου. Ήθελα όμως να σκάψω στο «Ιδαίο Άντρο» να ψαύσω ολόκληρη την μακραίωνα κρητική ιστορία.
Κι έπρεπε φυσικά να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα του ύψους και του βάθους της απόστασης και της απομόνωσης, των καιρικών συνθηκών, της διακίνησης μέχρι και εκατό ατόμων στην ανασκαφή, της διαβίωσης μέχρι και πενήντα στον καταυλισμό που πάντα, κατά το μύθο, κάθε χρόνο φτιάχνονταν από την αρχή».
Θα γράψει στο βιβλίο του ο Γιάννης Σακελλαράκης ακόμη:
«…Ντρέπομαι να ομολογήσω πως μέχρι την άνοιξη του 1982, τόσα χρόνια ερευνητής στη μεγαλόνησο, δεν είχα πάει ποτέ στο Ιδαίο Άντρο. Ήταν φαίνεται απόμακρο στην καρδιά της Κρήτης, είκοσι χιλιόμετρα από τον πλησιέστερο κατοικημένο τόπο, τα Ανώγεια. Κι αυτόν τον ίδιο χρόνο, στις 30 Αυγούστου, ξεκίνησα κιόλας μια δοκιμαστική ανασκαφή. Ήμουν και πάλι -να χτυπήσω κι αναδρομικά ξύλο- τυχερός.
…Μήπως τόσα πάμπολλα ευρήματα, μια τέτοια γνώση δεν χρειάζονται να αφομοιωθούν, μελέτη και πάλι, να εγκύψη μιαν άλλη εσωτερικότερη έρευνα; Έτσι στις 19 του Σεπτέμβρη το 1986, έκλεισα την ανασκαφή του Ιδαίου Άντρου. Άραγε όμως θα ξανασκάψω;»
Έτσι αθόρυβα πριν ένα χρόνο έφυγε αυτός ο μεγάλος ερευνητής από το νησί των Μεγάλων. Ένας βράχος κατρακύλησε και έπεσε στη θάλασσα και η κοινωνία μας ένιωσε φτωχότερη.
Βαγγέλης Θεμ. Λαμπρινίδης
