Η Ευρωπαϊκή Ένωση εντείνει τις προσπάθειές της για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, εγκρίνοντας το 2025, στο πλαίσιο της Αποστολής για το Κλίμα του προγράμματος «Ορίζοντας Ευρώπη», δημιουργώντας 27 Εθνικούς Κόμβους Προσαρμογής (Adaptation Hubs), έναν σε κάθε κράτος-μέλος. Η πρωτοβουλία αυτή σηματοδοτεί μια νέα φάση συντονισμένης δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Οι κόμβοι αποτελούν συμπλήρωση και συνέχεια ενός ευρύτερου δυναμικού οικοσυστήματος που περιλαμβάνει 326 τοπικές αρχές που έχουν υπογράψει τη Χάρτα της Αποστολής -με 65 έργα να υλοποιούνται στο πλαίσιο του «Ορίζοντας Ευρώπη»- και την πλατφόρμα γνώσης και δικτύωσης MIP4ADAPT, μαζί με άλλες καίριες ευρωπαϊκές, εθνικές και τοπικές πρωτοβουλίες.
Στόχος είναι η ενοποίηση αυτών των δράσεων, η ενίσχυση της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και η διασύνδεση τοπικού και εθνικού επιπέδου με την Ευρωπαϊκή Αποστολή για την Προσαρμογή (EU Mission Adaptation).
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα αποκτά τον δικό της εθνικό κόμβο, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πιο συνεκτική και αποτελεσματική στρατηγική προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Συντονιστής το Δίκτυο
Ο ελληνικός Κόμβος συντονίζεται από το Ελληνικό Δίκτυο Ανθεκτικών Πόλεων (Ελ.Δ.Α.Π.) και έχει ως κύριο στόχο του την προώθηση του θεσμικού διαλόγου για την κλιματική προσαρμογή, συνδέοντας τα διαφορετικά επίπεδα διακυβέρνησης, από το τοπικό έως το ευρωπαϊκό. Παράλληλα, επιδιώκει την ενίσχυση δεξιοτήτων και τη δημιουργία ενός δυναμικού δικτύου φορέων.
Το Ελ.Δ.Α.Π., με περισσότερους από 140 ΟΤΑ ως μέλη και ευρύτερη συμμετοχή μέσω των δράσεών του, κατάφερε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα –από τον Νοέμβριο του 2025 έως σήμερα– να κινητοποιήσει φορείς απάντων επιπέδων διακυβέρνησης από όλη τη χώρα, συμβάλλοντας σε έναν ουσιαστικό και πολυαναμενόμενο διάλογο για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, την ανθεκτικότητα και την πολιτική προστασία.
Ειδικότερα, οι δραστηριότητες του Κόμβου περιλαμβάνουν συζητήσεις, εργαστήρια, εκπαιδευτικές δράσεις και πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης, στοχεύοντας στη διάχυση καλών πρακτικών, ευκαιριών, σύγχρονων εργαλείων αξιολόγησης κινδύνων καθώς και στον σχεδιασμό στρατηγικών προσαρμογής. Παράλληλα, επιδιώκεται η ανάπτυξη και εφαρμογή καινοτόμων μοντέλων διακυβέρνησης, ικανών να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στις προκλήσεις των ΟΤΑ, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην ανάδειξή προτύπων καλής πρακτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Στο πλαίσιο των αρχικών δράσεων του, έλαβε χώρα στις 28 Νοεμβρίου 2025 το πρώτο Εργαστήριο Στρατηγικής, σηματοδοτώντας την επίσημη έναρξη της λειτουργίας του. Σκοπός ήταν η χάραξη των βασικών στρατηγικών κατευθύνσεων του Δικτύου και η εκκίνηση της διαδικασίας για την κατάρτιση του Προγράμματος Δράσης (Action Plan) της επόμενης τριετίας, με τη συμμετοχή μελών της Συμβουλευτικής Επιτροπής Στρατηγικής. Το αρχικό εργαστήριο αποτέλεσε την αφετηρία για μια σειρά δράσεων και εκδηλώσεων που συνεχίζονται σε όλη τη χώρα, με στόχο τη συμμετοχή δήμων, περιφερειών, ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, ΜΚΟ, φορέων και πολιτών.
Στρατηγικός σχεδιασμός και συνεργασίες
Στη συνάντηση εργασίας που πραγματοποιήθηκε στην έδρα του Ελ.Δ.Α.Π., συμμετείχαν δήμαρχοι και εκπρόσωποι δήμων-μελών του, επιβεβαιώνοντας τη σημασία μιας συμμετοχικής προσέγγισης (bottom-up) στον σχεδιασμό. Πρόκειται για μία διαδικασία που λαμβάνει υπόψη τόσο τις ανάγκες των μελών όσο και τους ευρύτερους παράγοντες που επηρεάζουν το περιβάλλον και τις προτεραιότητες του Δικτύου, που αναμένεται να ολοκληρωθεί στις αρχές του 2027, σε συνεργασία με φορείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Αναλυτικότερα, ο σχεδιασμός του Προγράμματος Δράσης λαμβάνει υπόψη τις αυξανόμενες προκλήσεις για τους ΟΤΑ, την ανάγκη ενίσχυσης της ανθεκτικότητας και της ασφάλειας, καθώς και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο εθνικό και ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικών. Παράλληλα, αξιοποιεί χρηματοδοτικές ευκαιρίες και συνέργειες, επιδιώκοντας να τεθούν οι βάσεις για έναν μακροπρόθεσμο, συνεκτικό και βιώσιμο σχεδιασμό που θα στηρίζει ουσιαστικά την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τις τοπικές κοινωνίες.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη δημόσια προβολή του Προγράμματος, με στόχο την ενεργό συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και τη διασφάλιση της διαφάνειας ως προς τους στόχους και τα αποτελέσματά του.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η Συμβουλευτική Επιτροπή Στρατηγικής του Ελ.Δ.Α.Π., που απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες και εξειδικευμένους επιστήμονες του ακαδημαϊκού, ερευνητικού και θεσμικού χώρου. Μέσω της συμβολής των μελών, ενισχύεται η σύνδεση της επιστημονικής γνώσης στην εφαρμογή πολιτικών ανθεκτικότητας και της δημόσια πολιτικής, στην ανταλλαγή πρακτικών και την ανάπτυξη συνεργασιών, τη μεταφορά τεχνογνωσίας και τη διασύνδεση με ευρωπαϊκές και διεθνείς πρωτοβουλίες. Το έργο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Grant Agreement: 101212639).
Βασικά χαρακτηριστικά του προγράμματος
Το πρόγραμμα «Ορίζοντας Ευρώπη» (Horizon Europe) αποτελεί τη μεγαλύτερη χρηματοδοτική πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την έρευνα και την καινοτομία, με συνολικό προϋπολογισμό 93,5 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Στόχος του είναι η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η συμβολή στην επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης.
Η δομή του βασίζεται σε τρεις κύριους πυλώνες: την «Επιστημονική Αριστεία», που στηρίζει κορυφαίους ερευνητές μέσω του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERC), τις «Παγκόσμιες Προκλήσεις και την Ευρωπαϊκή Βιομηχανική Ανταγωνιστικότητα», που χρηματοδοτούν έρευνα σε τομείς όπως η υγεία, η ψηφιακή τεχνολογία, η ενέργεια και τα τρόφιμα, και την «Καινοτόμο Ευρώπη», που ενισχύει την ανάπτυξη νέων αγορών μέσω του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (EIC).
Στο πρόγραμμα μπορούν να συμμετέχουν πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις –ιδιαίτερα μικρομεσαίες– καθώς και μεμονωμένοι ερευνητές.
