Στην τρίτη συνέντευξη του κύκλου «Political Talks» της ΑΜΑΡΥΣΙΑΣ η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφία Ζαχαράκη, ανοίγει τη συζήτηση για τις μεγάλες αλλαγές που σχεδιάζονται στην εκπαίδευση. Απαντά στα ερωτήματα που απασχολούν μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς σχετικά με το νέο Λύκειο, το μέλλον των Πανελλαδικών Εξετάσεων, την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, την παραπαιδεία, τους αναπληρωτές, τα μη κρατικά πανεπιστήμια και τις παρεμβάσεις για ένα πιο σύγχρονο δημόσιο σχολείο.
Κεντρικό μήνυμα της υπουργού αποτελεί η διαβεβαίωση ότι οι αλλαγές θα προκύψουν μέσα από ανοιχτό διάλογο με την εκπαιδευτική κοινότητα και την κοινωνία, με στόχο ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θα προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες, λιγότερο άγχος και ουσιαστικότερη γνώση στους μαθητές.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΛΙΑ ΛΑΠΠΑ
Έχετε ανοίξει τη συζήτηση για συνυπολογισμό της επίδοσης των μαθητών σε όλη τη διάρκεια του Λυκείου. Η εκπαιδευτική κοινότητα εκφράζει τον φόβο ότι αντί να μειωθεί το άγχος των Πανελλαδικών, θα μεταφερθεί σε τρία ολόκληρα χρόνια, με τους μαθητές να αγωνιούν για κάθε διαγώνισμα και κάθε βαθμό. Πώς απαντάτε σε αυτή την κριτική;
Αρχικά, θέλω να τονίσω ότι με τον Εθνικό Διάλογο για το νέο Λύκειο, που βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και μήνες, κάνουμε πολύ περισσότερα από το να αναζητούμε απλώς το σύστημα εισαγωγής στα Πανεπιστήμια που θα αντικαταστήσει τις Πανελλαδικές Εξετάσεις.
Επιδιώκουμε να αποκαταστήσουμε την αξία του Λυκείου ως αυτόνομης εκπαιδευτικής βαθμίδας και, επιτέλους, το απολυτήριο να μετράει. Και για τα παιδιά που θέλουν να δώσουν εξετάσεις για το Πανεπιστήμιο, αλλά και για όλα τα υπόλοιπα που θα επιλέξουν άλλους δρόμους, εξίσου σημαντικούς και παραγωγικούς.
Σχετικά με τους φόβους που εκφράζουν οι εκπαιδευτικοί, τους κατανοώ. Όμως οφείλουμε να ακούσουμε και την «κραυγή» των ίδιων των παιδιών. Μας ρωτούν: Είναι δίκαιο να καθορίζεται το μέλλον μας από λίγες ώρες εξέτασης; Να κρίνεται μια διαδρομή δώδεκα χρόνων από μία στιγμή; Να αποτυπώνεται η αξία μας σε ένα γραπτό;
Οι εκπαιδευτικοί μας εισπράττουν πρώτοι αυτές τις αγωνίες, το άγχος αλλά και την πίεση που βιώνουν οι οικογένειες.
Η επιτροπή του Εθνικού Διαλόγου εργάζεται συστηματικά, ώστε τον προσεχή Νοέμβριο να μας υποβάλει τις προτάσεις της, αφού προηγηθεί εκτεταμένη διαβούλευση, και με την εκπαιδευτική κοινότητα. Σε σύντομο χρονικό διάστημα θα έχουμε, όπως έχω δεσμευθεί, και την ειδική πλατφόρμα διαλόγου, όπου όλοι θα μπορούν να διατυπώνουν τις προτάσεις τους.
Η απόφασή μου και η απόφαση της κυβέρνησης είναι καθαρή: τίποτα δεν θα αποφασιστεί ερήμην της κοινωνίας.
Ωστόσο, έχουμε επίγνωση της ευθύνης να προχωρήσουμε σε μια αλλαγή που είναι ώριμη και αναγκαία. Προσδοκώ ότι όλες οι πολιτικές δυνάμεις θα ανταποκριθούν με υπευθυνότητα και με τη συναίσθηση ότι αποφασίζουμε για το αύριο πολλών επόμενων γενεών.
Αν η εισαγωγή στα ΑΕΙ συνδεθεί με τη σχολική επίδοση, πώς θα διασφαλίσετε ότι ένας βαθμός σε ένα σχολείο της ακριτικής Ελλάδας θα έχει την ίδια βαρύτητα και αξιοπιστία με έναν βαθμό σε ένα πρότυπο ή ιδιωτικό σχολείο;
Πιστεύω σε μια Ελλάδα όπου η ταχυδρομική διεύθυνση ενός παιδιού δεν καθορίζει το μέγεθος των ονείρων του ούτε το εύρος των επιλογών και των ευκαιριών του. Η απάντηση στο πολύ καίριο ερώτημά σας κρύβεται στις λέξεις που μόλις ανέφερα: επιλογές και ευκαιρίες. Ευκαιρίες που δίνονται μέσα από το δημόσιο σχολείο.
Έχετε δίκιο ότι η προσπάθεια και ο μόχθος ενός μαθητή στη Γαύδο, στα Άγραφα ή στον ακριτικό Έβρο δεν μετρούν λιγότερο από την προσπάθεια μιας μαθήτριας σε ένα μεγάλο αστικό κέντρο. Να είστε βέβαιη πως, όταν με το καλό καταλήξουμε στο νέο σύστημα, θα υπάρχουν όλες οι δικλείδες ασφαλείας που θα διασφαλίζουν αυτή την ισότητα.
Αλλά και πάλι, από το ερώτημά σας φαίνεται ότι η συζήτηση περιορίζεται γύρω από τις εξετάσεις και την εισαγωγή στα ΑΕΙ. Το εκπαιδευτικό σύστημα χρειάζεται να αποτινάξει τη σκιά των Πανελλαδικών Εξετάσεων. Χρειάζεται, τολμώ να πω, να αναπνεύσει.
Γι’ αυτό και όλη η προσπάθεια που γίνεται την τελευταία επταετία, από το Νηπιαγωγείο μέχρι το Λύκειο, αποσκοπεί στο να χτίσουμε ένα δημόσιο σχολείο που θα παρέχει στα παιδιά, από τον Έβρο έως την Κρήτη και από την Κέρκυρα έως το Καστελλόριζο, γνώση, ανθεκτικότητα και προσόντα, που είναι αναγκαία σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.
Θα με ακούσετε πολλές φορές να λέω ότι η τεχνολογία και η Τεχνητή Νοημοσύνη, που έχουμε εισαγάγει με οργανωμένο και προσεκτικό τρόπο στα σχολεία μας, αποτελούν συμμάχους μας στην προώθηση της ισότητας των ευκαιριών.
Ένας διαδραστικός πίνακας στα Άγραφα, εκτός από εκπαιδευτικό μέσο, γίνεται και το παράθυρο που επιτρέπει στα παιδιά να συνδεθούν με μαθητές ενός σχολείου της Αθήνας.
Υπάρχουν δεκάδες πρωτοποριακά πράγματα που γίνονται σήμερα στα σχολεία μας και συχνά δυσκολευόμαστε να τα αναδείξουμε.
Παρά τις αλλεπάλληλες μεταρρυθμίσεις, η παραπαιδεία παραμένει σχεδόν υποχρεωτική για χιλιάδες οικογένειες. Υπάρχει κάποια συγκεκριμένη μεταρρύθμιση που πιστεύετε ότι μπορεί να μειώσει ουσιαστικά την εξάρτηση από τα φροντιστήρια;
Αν θέλουμε να μιλήσουμε ειλικρινά, η μάχη με την παραπαιδεία θα κερδηθεί όταν κάθε γονιός αισθανθεί ότι το σχολείο κάλυψε ουσιαστικά τις ανάγκες του παιδιού του. Εκεί πρέπει να φτάσουμε, με πολλή προσπάθεια από μέρους της Πολιτείας, αλλά, τολμώ να πω, και με την αναγκαία αλλαγή της κουλτούρας των γονέων.
Το οικονομικό βάρος της εξωσχολικής ενίσχυσης είναι αναμφίβολα πολύ μεγάλο για τη μέση ελληνική οικογένεια. Ωστόσο, πλέον υπάρχει αξιόπιστη στήριξη και εντός του σχολείου.
Παράδειγμα και υπόδειγμα για εμάς είναι το Ψηφιακό Φροντιστήριο, το οποίο τη φετινή χρονιά παρακολούθησαν σχεδόν 260.000 χρήστες, ενώ από την έναρξη της λειτουργίας του περισσότεροι από 410.000 το έχουν εμπιστευθεί στην Ελλάδα και την Κύπρο. Τα στοιχεία αυτά λένε πολλά για τον βαθμό αξιοπιστίας του και για τη σχέση που χτίζεται με τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς. Μου έχουν μεταφέρει ιδιαίτερα αξιόπιστοι άνθρωποι ότι το υλικό του Ψηφιακού Φροντιστηρίου αξιοποιείται πολλαπλώς, ακόμη και από οργανισμούς που παρέχουν εξωσχολική εκπαιδευτική στήριξη, ενώ γνωρίζω και περιπτώσεις νέων ανθρώπων που πέτυχαν στις εξετάσεις έχοντας ως μοναδικό βοήθημα αυτή την υποστήριξη.
Από τη νέα σχολική χρονιά αποφάσισα τα live μαθήματα να επεκταθούν και στην Α’ και τη Β’ Λυκείου. Παράλληλα, στα μέσα του σχολικού έτους, μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης (EduAI), θα παρέχονται σε πραγματικό χρόνο, κατά τη διάρκεια του live μαθήματος, εξατομικευμένες ασκήσεις, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες κάθε παιδιού ξεχωριστά.
Επίσης, εξασφαλίσαμε μια πολύ σημαντική συνεργασία με τη Microsoft, η οποία θα μας προσφέρει έναν ψηφιακό βοηθό για τα ειδικά μαθήματα του Ψηφιακού Φροντιστηρίου. Πρόθεσή μου είναι, επίσης, να εντάξουμε στο Ψηφιακό Φροντιστήριο και μαθήματα που θα στηρίζουν τόσο τους μαθητές των σχολείων της χώρας όσο και τα Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας του εξωτερικού.
Αντιλαμβάνεστε ότι θέλουμε να εξελίξουμε το Ψηφιακό Φροντιστήριο σε έναν μηχανισμό πολλαπλής υποστήριξης των μαθητών και όχι μόνο σε ένα εργαλείο προετοιμασίας για τις εξετάσεις της Γ’ Λυκείου.
Οι εκπαιδευτικοί που στηρίζουν την αξιολόγηση αναρωτιούνται τι θα κερδίσουν οι ίδιοι από αυτή τη διαδικασία. Θα συνδεθεί η αξιολόγηση με επιμόρφωση, επαγγελματική εξέλιξη ή άλλες θετικές παρεμβάσεις;
Η αξιολόγηση δεν είναι διαδικασία τιμωρίας. Είναι εργαλείο βελτίωσης και επαγγελματικής ανάπτυξης. Ο εκπαιδευτικός δεν πρέπει να αισθάνεται ότι κρίνεται, αλλά ότι υποστηρίζεται.
Γι’ αυτό συνδέουμε την αξιολόγηση με στοχευμένη επιμόρφωση, νέες ευκαιρίες εξέλιξης και διάχυση καλών πρακτικών.
Ήδη υλοποιούνται μεγάλα προγράμματα επιμόρφωσης για δεκάδες χιλιάδες εκπαιδευτικούς, ενώ οι σχεδόν 48.000 μόνιμοι διορισμοί των τελευταίων επτά ετών έχουν ενισχύσει τη σταθερότητα του συστήματος.
Θέλουμε η αξιολόγηση να λειτουργεί ως πυξίδα βελτίωσης.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η σχολική ζωή έχει μετατοπιστεί από την αποστήθιση στην κατανόηση και στις δεξιότητες. Στην Ελλάδα οι μαθητές εξακολουθούν να αφιερώνουν ατελείωτες ώρες σε διάβασμα, εργασίες, φροντιστήρια και απομνημόνευση πληροφοριών. Ποια στοιχεία του σημερινού σχολείου θεωρείτε ότι πρέπει να αλλάξουν άμεσα;
Το ελληνικό σχολείο έχει ήδη αλλάξει περισσότερο απ’ όσο αναγνωρίζεται δημόσια. Μπορεί να υστερούμε σε κτιριακές υποδομές και πράγματι η πλειονότητα των σχολείων να είναι παλιά, αλλά σας βεβαιώ ότι οι αλλαγές στα προγράμματα σπουδών, στον εξοπλισμό, στα βιβλία και στη φιλοσοφία της μάθησης μάς έχουν φέρει πιο κοντά στο ζητούμενο. Οι αλλαγές στην εκπαίδευση αποδίδουν σε δεύτερο χρόνο από τη στιγμή που ανακοινώνονται και, τις περισσότερες φορές, όταν αποδίδουν καρπούς, αυτό δεν γίνεται ευρέως αντιληπτό. Όμως τα παιδιά, οι οικογένειες και η εκπαιδευτική κοινότητα εισπράττουν τα θετικά αποτελέσματα.
Θα σας πω όχι τι θα αλλάξουμε, αλλά όσα ήδη άλλαξαν στη διάρκεια της διακυβέρνησής μας.
Στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση εντάξαμε από το 2019 τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων και το Ολοήμερο Σχολείο με διευρυμένη λειτουργία. Δόθηκε στα παιδιά η δυνατότητα να προετοιμάζονται εντός του σχολείου και να απασχολούνται δημιουργικά, με δραστηριότητες όπως ρομποτική, πειράματα, χειροτεχνίες, κατασκευές και μουσική.
Ενσωματώσαμε τις Δράσεις Ενεργού Πολίτη και εντάξαμε στη Γ’ Γυμνασίου το μάθημα της Οικονομίας.
Στα σχολεία μας συντελείται, αυτή την ώρα που μιλάμε, μια ψηφιακή επανάσταση και δεν είναι τυχαίο ότι λάβαμε τα εύσημα τόσο από το εκπαιδευτικό τμήμα του ΟΟΣΑ όσο και από τον Πρόεδρο της Εσθονίας, με τον οποίο συναντήθηκα πριν από λίγο καιρό.
Τα Πρότυπα, τα Πειραματικά και τα Δημόσια Ωνάσεια Σχολεία λειτουργούν εξαιρετικά, ενώ σε πολλά γενικά σχολεία υλοποιούνται Όμιλοι που εμπλουτίζουν τη μαθησιακή διαδικασία και συμβάλλουν στην ολόπλευρη ανάπτυξη των παιδιών.
Παράλληλα, οι εκπαιδευτικοί μας επιμορφώνονται στα νέα προγράμματα σπουδών.
Σε έρευνες που πραγματοποιούνται σε μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου, το επτάωρο σχολικό πρόγραμμα περιγράφεται συχνά ως εξαντλητικό και μονότονο. Υπάρχει σχεδιασμός για ένα πιο ελκυστικό σχολικό περιβάλλον με βιβλιοθήκες, χώρους δημιουργικής απασχόλησης, επιτραπέζια παιχνίδια, πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες;
Βεβαίως! Ήδη, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κρήτης, εκπονούμε ένα πρόγραμμα για την «Τάξη του Μέλλοντος». Μελετούμε πώς πρέπει να διαμορφωθεί το περιβάλλον της σχολικής τάξης, ώστε να υποστηρίζει τη γνώση και τις δεξιότητες του 21ου αιώνα.
Μην με ρωτήσετε πότε θα δείτε αυτή την τάξη. Σας είπα και νωρίτερα ότι οι αλλαγές στην εκπαίδευση χρειάζονται χρόνο. Και, κατά την άποψή μου, σωστά συμβαίνει αυτό.
Μου αναφέρατε τις σχολικές βιβλιοθήκες. Πριν από σχεδόν έναν χρόνο πέρασα από τη Βουλή τη ρύθμιση για τη συγκρότηση ενός ενιαίου δικτύου σχολικών βιβλιοθηκών σε όλη τη χώρα, με στόχο την ουσιαστική ενίσχυση της φιλαναγνωσίας.
Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Δημιουργούμε νέες σχολικές βιβλιοθήκες, αναβαθμίζουμε τις υφιστάμενες και εμπλουτίζουμε τις συλλογές τους με έως και 2.000 νέους τίτλους, ενώ προχωρούμε, για πρώτη φορά, στην πρόσληψη δεκάδων βιβλιοθηκονόμων. Όλα αυτά αφορούν περισσότερες από 8.000 σχολικές μονάδες.
Παράλληλα, δρομολογήσαμε την ψηφιακή διασύνδεση των σχολικών βιβλιοθηκών με την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, προκειμένου να διασφαλιστεί καλύτερη πρόσβαση μαθητών, μαθητριών και εκπαιδευτικών σε εκπαιδευτικό και πολιτιστικό υλικό.
Χιλιάδες αναπληρωτές συνεχίζουν να μετακινούνται κάθε χρόνο από περιοχή σε περιοχή, πληρώνοντας συχνά δυσβάσταχτα ενοίκια. Υπάρχει ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο που θα δώσει τέλος σε αυτή τη διαρκή επαγγελματική και προσωπική αβεβαιότητα;
Έχετε δίκιο. Πρόκειται για ένα μεγάλο πρόβλημα για ανθρώπους που υπηρετούν την εκπαίδευση. Ωστόσο, για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες πραγματοποιούνται τόσο μαζικοί μόνιμοι διορισμοί. Από το 2020 μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί περισσότεροι από 48.000 μόνιμοι διορισμοί εκπαιδευτικών, ενώ ακολουθούν επιπλέον 5.500 τον προσεχή Αύγουστο. Έτσι αντιμετωπίζεται, επί της ουσίας, η επαγγελματική και προσωπική αβεβαιότητα.
Βεβαίως, ο θεσμός των αναπληρωτών δεν πρόκειται να εκλείψει. Για τον λόγο αυτόν λαμβάνονται από την κυβέρνηση μια σειρά από μέτρα και πρωτοβουλίες, ώστε να διασφαλίζεται η αξιοπρεπής διαβίωση και η στήριξή τους. Έχουμε προχωρήσει σε παρεμβάσεις όπως η διπλή επιστροφή ενοικίου, η εξασφάλιση κοινωνικής κατοικίας μέσω συνεργασιών με Δήμους αλλά και με τον ιδιωτικό τομέα, καθώς και η παροχή εκπτώσεων στις μετακινήσεις τους. Παράλληλα, καταβάλλουμε κάθε χρόνο προσπάθεια ώστε να γνωρίζουν όσο το δυνατόν νωρίτερα τον τόπο στον οποίο θα κληθούν να υπηρετήσουν. Είναι μια δύσκολη ισορροπία, την οποία όμως οφείλουμε να επιτυγχάνουμε.
Με την είσοδο των μη κρατικών πανεπιστημίων, πώς θα διασφαλίσετε ότι τα δημόσια ιδρύματα δεν θα χάσουν πόρους, προσωπικό και φοιτητές υψηλών επιδόσεων, δημιουργώντας ένα σύστημα δύο ταχυτήτων;
Η ενίσχυση της ανώτατης εκπαίδευσης δεν είναι παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Η παρουσία των μη κρατικών πανεπιστημίων δεν αποτελεί απειλή για το δημόσιο πανεπιστήμιο. Και αυτό δεν το ισχυρίζεται μόνο η υπουργός Παιδείας· το υποστηρίζουν και οι ίδιοι οι πρυτάνεις, οι οποίοι επισημαίνουν ότι ο ανταγωνισμός ευνοεί τον «πρωταθλητισμό» των δημόσιων ΑΕΙ. Νομίζω, δε, ότι ως κυβέρνηση έχουμε αποδείξει ποια είναι η προτεραιότητά μας και πώς την υπηρετούμε με συνέπεια. Επενδύσαμε στρατηγικά στην εξωστρέφεια του ελληνικού δημόσιου πανεπιστημίου, το οποίο εξελίσσεται σε όχημα για τη μετατροπή της Ελλάδας σε περιφερειακό κόμβο ανώτατης εκπαίδευσης. Αυτή τη στιγμή διαθέτουμε 46 κοινά και διπλά μεταπτυχιακά προγράμματα, με συνολικό προϋπολογισμό 70 εκατομμυρίων ευρώ, περισσότερα από 200 ξενόγλωσσα προγράμματα σπουδών και ισχυρότερη διεθνή παρουσία. Ταυτόχρονα, διαθέτουμε μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης 106,5 εκατομμύρια ευρώ για τα Πανεπιστήμια Αριστείας, 88,3 εκατ. ευρώ για Συμπράξεις Ερευνητικής Αριστείας, 19,2 εκατ. ευρώ για ψηφιακές ερευνητικές υποδομές και 13,5 εκατ. ευρώ για το νέο Ψηφιακό Φοιτητολόγιο.
Και επειδή η ποιότητα του δημόσιου πανεπιστημίου συνδέεται άμεσα με τις συνθήκες διαβίωσης των φοιτητών, προχωρούμε στη μεγαλύτερη επένδυση φοιτητικής στέγης που έχει γίνει ποτέ: 737,5 εκατ. ευρώ για 8.600 νέες κλίνες και επιπλέον 224 εκατ. ευρώ για ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση των υφιστάμενων εστιών. Με σχέδιο, αξιολόγηση αποτελεσμάτων και συνέπεια, εγγυόμαστε ότι η δημόσια ανώτατη εκπαίδευση θα παραμείνει ισχυρή και ανταγωνιστική.
