Παρακολουθώ το έργο της, την πορεία της. Με συγκινεί.
Μέσα από τα βήματά της και τις εκφράσεις της βρίσκω την απόλυτη καλλιτέχνιδα.
Η Στεφανία Μαρία Σιδέρη, χορεύτρια, χορογράφος και δασκάλα χορού φλαμένκο, διαγράφει τον δικό της δρόμο στα καλλιτεχνικά χορευτικά δρώμενα, κερδίζοντας δικαιολογημένα το θερμό μας χειροκρότημα.
Απόφοιτος του τμήματος Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας (κατεύθυνση Ψυχολογίας) του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, σπούδασε και βίωσε το φλαμένκο στην πηγή του, στην πόλη Jerez de la Frontera της Ανδαλουσίας, δίπλα σε σπουδαία ονόματα του χώρου. Έχει χορέψει στις σπουδαιότερες σκηνές και φεστιβάλ της Ισπανίας, αποσπώντας μοναδικές κριτικές από γνώστες του είδους. Χαρακτηριστική η συμμετοχή της στον Διεθνή Διαγωνισμό Φλαμένκο της Ισπανίας «XXII Concurso Nacional De Arte Flamenco De Cordoba».
Mοναδική κάτοχος στην Ελλάδα του διεθνώς αναγνωρισμένου διπλώματος φλαμένκο «Experto Universitario en Baile Flamenco», από το πανεπιστήμιο της Ανδαλουσίας (UNIA), επέστρεψε στη χώρα μας για να μεταλαμπαδεύσει τις γνώσεις της, το πάθος και την αγάπη της για την τέχνη που υπηρετεί με ευγένεια και, πάνω απ’ όλα, με ήθος!
Η κουβέντα που ακολουθεί με ταξιδεύει… Με τραβάει από το χέρι και μου ζητάει να χορέψουμε μια Buleria όπως ακριβώς της αρμόζει…
Και αν η ζωή τελικά είναι στιγμές… Τότε κι εγώ σας ζητώ αυτή τη στιγμή να τη μοιραστώ μαζί σας. Τα φώτα της σκηνής σβήνουν. Και οι καστανιέτες δίνουν τον ρυθμό…
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΦΡΑΓΚΟΥΛΑΚΗ
Ποια είναι η Στεφανία Μαρία Σιδέρη;
Oλοκλήρωσα τις σπουδές μου στο ΦΠΨ του ΕΚΠΑ (Φιλοσοφία – Παιδαγωγικά – Ψυχολογία) με κατεύθυνση Ψυχολογίας και στη συνεχεία, χωρίς εγώ καν να το έχω υπολογίσει πως η ζωή θα μου έφερνε αυτό το δώρο, ασχολήθηκα με το φλαμένκο επαγγελματικά. Αφού ολοκλήρωσα τις πανεπιστημιακές μου σπουδές στην Αθήνα, πήγα στην Ισπανία και συγκεκριμένα στην πόλη Jerez de la Frontera της Ανδαλουσίας και ξεκίνησα να μαθαίνω φλαμένκο από το μηδέν, από την αρχή, κοντά σε σπουδαίους δασκάλους. Πίστευα πως θα πήγαινα για ένα χρόνο, όμως γρήγορα αντιλήφθηκα ότι ένας χρόνος δεν ήταν αρκετός. Οπότε παρέμεινα στην Ισπανία 5 συναπτά έτη. Σπούδασα την τέχνη του φλαμένκο και προχώρησα αρκετά γρήγορα. Βρέθηκα και στα γκρουπ μεγάλων χορευτών και συνέχισα την πορεία μου κάνοντας σεμινάρια, παραστάσεις. Μετά από κάποια χρόνια αποφάσισα να επιστρέψω, ανοίγοντας τη δική μου σχολή για να μεταδώσω στην Ελλάδα τις γνώσεις που απέκτησα εκεί και κυρίως την αγάπη για την τέχνη μου.
Να γυρίσουμε το ρολόι του χρόνου στο παρελθόν, για να μου πείτε πώς προέκυψε αυτή η επιλογή, να ασχοληθείτε με την τέχνη του φλαμένκο;
Τη συγκεκριμένη ιστορία θα την χαρακτήριζα περίεργη. Γιατί εγώ δεν ήξερα καν τι είναι ο χορός φλαμένκο. Η μητέρα μου, από μικρούλα που ήμουν, πάντα με πήγαινε σε διάφορες παραστάσεις, είτε θεατρικές είτε χορευτικές. Οπότε μια μέρα αποφασίσαμε να πάμε στο Ηρώδειο για να δούμε την Κάρμεν του Μπιζέ σε όπερα. Γιατί μου άρεσε πάρα πολύ η όπερα. Και καθώς παρακολουθούσαμε την παράσταση, ξαφνικά βγαίνει ένα μικρό γκρουπ που χόρεψε φλαμένκο για πολύ λίγο. Μόλις το είδα, τρελάθηκα! Και ρωτάω τη μητέρα μου: «Τι είναι αυτό που βλέπουμε αυτή τη στιγμή που μου αρέσει τόσο πολύ»; Και εκείνη μου απαντάει πως αυτός είναι ο ισπανικός χορός, φλαμένκο. Μαγεύτηκα! Ήθελα τόσο πολύ να ξεκινήσω μαθήματα, όμως επειδή προετοιμαζόμουν για τις πανελλαδικές εξετάσεις -ήμουν από την πρώτη Λυκείου προς δευτέρα- δεν είχα τον χρόνο, οπότε άφησα το όνειρο που μου γεννήθηκε, αυτόν τον ξαφνικό έρωτα, για αργότερα.
Κάποια στιγμή, αφού με επιτυχία πέρασα στο πανεπιστήμιο και έκανα κάποια μαθήματα φλαμένκο εδώ στην Ελλάδα ερασιτεχνικά, μη περιμένοντας σε καμία περίπτωση πως θα ασχοληθώ επαγγελματικά, πήγα στην Ισπανία για ένα σεμινάριο με έναν πολύ σπουδαίο χορευτή, τον Φαρουκίτο. Ο οποίος ήρθε και μου μίλησε, λέγοντάς μου πως το φλαμένκο είναι βίωμα και για να το μάθει κανείς πρέπει να έρθει στην Ισπανία. Να το μάθει καλά, να το μάθει σωστά και να το βιώσει… Εγώ έλεγα από μέσα μου: «Μα τι λέει αυτός ο άνθρωπος. Αφού εγώ, σπουδάζω Ψυχολογία στη Φιλοσοφική, δεν υπάρχει λόγος να μου πει κάτι τέτοιο. Αφού εγώ δεν πρόκειται να κάνω κάποια αλλαγή στη ζωή μου…». Κι όμως αυτή η συζήτηση δούλεψε με κάποιον πολύ περίεργο, πολύ θαυμαστό θα έλεγα τρόπο στο μυαλό μου. Και μετά από 1-2 χρόνια ως φοιτήτρια, χωρίς προηγούμενη σκέψη, ανακοινώνω στους γονείς μου ότι θα πάω στην Ισπανία να μάθω φλαμένκο επαγγελματικά.
Ξαφνιάστηκαν οι γονείς σας;
Φυσικά! Όμως με στήριξαν, ολοκλήρωσα τις σπουδές και έπειτα πήγα στην Ισπανία. Μέχρι και εκείνη τη στιγμή δεν είχα αποφασίσει ότι θα ασχοληθώ επαγγελματικά με το φλαμένκο. Ήταν καθαρά μια τέχνη που απλά τη θαύμαζα.
Όμως στην πορεία όλα άλλαξαν…
Είναι αλήθεια. Η απόφαση να φύγω για την Ισπανία, ήταν απόφαση ζωής. Πήγα λοιπόν στην πηγή του φλαμενκο, στην Ανδαλουσία και συγκεκριμένα στην πόλη Χέρεθ. Εκεί μαθήτευσα με σπουδαίους δασκάλους, όπως οι Mercedes Ruiz και Ana Maria Lopez, που ήταν δυο πυλώνες για μένα στην πορεία μου, γιατί έμαθα πολύ καλή τεχνική και το σημαντικό είναι πως έμαθα πολύ καλά πώς να διδάσκω αυτή την τέχνη.
Σε όλες τις ηλικίες…
Ναι σε όλες τις ηλικίες. Κάτι το οποίο είναι εξίσου δύσκολο, όπως και να χορεύεις. Ίσως ακόμα και πιο δύσκολο. Γιατί το να μεταφέρεις τη γνώση μιας πολύπλοκης τέχνης και να την κάνεις να φαίνεται απλή στα μάτια παιδιών ηλικίας 4 ετών, αλλά και ενηλίκων, θα πρέπει να ξέρεις να διαχειρίζεσαι σωστά τον τρόπο διδασκαλίας. Και δεν σας κρύβω πως με βοήθησε ιδιαίτερα το πανεπιστημιακό πτυχίο μου, η γνώση της παιδαγωγικής και της ψυχολογίας, ώστε να προσαρμόσω τις γνώσεις μου αυτές και να τις μεταδώσω με ένα παιδαγωγικό τρόπο για κάθε ηλικία. Ώστε έφτασα σε σημείο, όντας στην Ισπανία, να κάνω μαθήματα και σε Ισπανούς αλλά και σε ξένους, που αυτό σημαίνει πως υπήρχε μια εξέλιξη και στο παιδαγωγικό κομμάτι, το διδακτικό, πέρα από το χορευτικό.
Έχετε συνεργαστεί με μεγάλα και σπουδαία ονόματα του χώρου στη Jerez de la Frontera. Τι θυμάστε από εκείνα τα χρόνια;
Θυμάμαι ότι κάθε μέρα υπήρχαν πένιες φλαμένκο. Πένιες, δηλαδή χώροι κατάλληλοι που χορεύουν φλαμένκο, τραγουδούν, παίζουν κιθάρα. Αυτό για μένα ήταν μια τρομερή εμπειρία, γιατί έβλεπα κάθε μέρα ζωντανά, καλλιτέχνες σπουδαίους να παρουσιάζουν την τέχνη τους. Με αποτέλεσμα άλλους να σε αγγίζουν ψυχικά περισσότερο και άλλους λιγότερο. Αλλά σημασία είχε πως έβλεπες ζωντανά καλλιτέχνες μπροστά σου. Αυτό ήταν ένα μεγάλο σχολείο για μένα, πέραν της πρωινής τάξης των μαθημάτων της πειθαρχίας, της τεχνικής, που φυσικά αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να χορεύει κανείς σωστά.
Το βράδυ, βίωνες αυτό που λέμε ντούεντε. Εκεί έβγαινε μια κατάσταση πολύ ιδιαίτερη, πολύ αυθόρμητη. Αυτή η συνθήκη με διαμόρφωσε, γιατί κατάλαβα και είδα πώς είναι ένας καλλιτέχνης φλαμένκο. Για μένα ήταν κάτι πολύ σπουδαίο αυτό.
Έπειτα δεν θα ξεχάσω τις τάξεις της Anna Maria Lopez, που κάναμε μπουλερία (ένας από τους ρυθμούς του φλαμένκο. Ένας ρυθμός εύθυμος και πολύ διαδεδομένος). Εκεί ζούσαμε το φλαμένκο όπως είναι. Δηλαδή το φλαμένκο όχι πάνω στη σκηνή, αλλά το φλαμένκο που θα δεις στον δρόμο και θα σου χορέψει ο καλλιτέχνης στα σοκάκια. Αυτό δεν θα μπορούσες να το δεις στη Μαδρίτη ή στη Βαρκελώνη, αυτό πρέπει να πας στην Ανδαλουσία να το δεις.
Αυτές οι εμπειρίες ήταν σημαντικές γιατί με βοήθησαν να διαμορφώσω την καλλιτεχνική μου ταυτότητα. Δηλαδή να παντρέψω δυο διαφορετικά πράγματα. Το ένα που είναι η πειθαρχία και η τεχνική και ταυτόχρονα, ο αυθορμητισμός, η έμπνευση, ο αυτοσχεδιασμός και η ελευθερία της κίνησης. Αυτά τα δυο συνδυάστηκαν και έγιναν ένα. Και αυτό είναι το δύσκολο. Γιατί το φλαμένκο το βλέπουμε και πολλές φορές νομίζουμε πως είναι απλό. Έχει πολλή τεχνική στη βάση του. Αλλά έχει και αυτή την ελευθερία που τραβάει την προσοχή όλων και τους αρέσει. Γι’ αυτό και αναγνωρίστηκε το 2010 από την UNESCO ως τέχνη Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Είστε χορεύτρια, χορογράφος αλλά και απόφοιτος Ψυχολογίας. Ποια η σχέση της ψυχολογίας με τον χορό;
Η ψυχολογία με τον χορό είναι ένα στην ουσία. Όταν η ψυχή είναι καλά, είναι και το σώμα. Και όταν το σώμα είναι καλά, είναι και η ψυχή. Αυτά τα δυο είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Τώρα, κάποιος που δεν αισθάνεται καλά ψυχολογικά, ο χορός είναι το φάρμακο. Και μιλώντας για χορό, δεν εστιάζομαι μόνο στο φλαμένκο. Εστιάζω γενικά στη μορφή της τέχνης αυτής. Ο χορός γενικότερα λειτουργεί σαν φάρμακο, γιατί χρησιμοποιεί νοητικές διεργασίες. Ξεσηκώνει τις ψυχικές διεργασίες και απαιτεί από το σώμα κίνηση. Οπότε αυτά όταν συνδυάζονται, δημιουργείται μια ατόφια, αυθόρμητη χαρά, σε αυτόν που ασκεί αυτή την τέχνη.
Είναι λοιπόν η μεγαλύτερη μορφή ψυχοθεραπείας ο χορός;
Ναι. Και σε αυτό το σημείο της κουβέντας μας θα εστιάσω στο φλαμένκο, γιατί αυτή είναι η δική μου τέχνη. Θεωρώ πως σου δίνει την ελευθερία να εκφραστείς πολύ περισσότερο, ίσως από κάποια άλλα είδη χορού… αλλά επίσης σου δίνει τη δυνατότητα να ταξιδέψεις πνευματικά και ψυχικά… Ρυθμός και βήματα μοιάζουν με ταξίδι, είναι μια μικρή δημιουργία. Το σώμα λειτουργεί σαν ένα μουσικό όργανο, πόδια, παλαμάκια. Πόδια και παλαμάκια μαζί. Αυτή η μικρή δημιουργία, δημιουργεί μια τρομερή ευφορία, γιατί γίνεσαι ένας μικρός δημιουργός της ίδιας σου της ύπαρξης. Αυτό από μόνο του είναι θεραπευτικό.
Η ευαισθησία σας για τα ΑμεΑ σας οδηγούν στη δημιουργία ειδικών τμημάτων φλαμένκο για άτομα με σύνδρομο down και προβλήματα όρασης. Μιλήστε μου για αυτή την πρωτοβουλία σας.
Από φοιτήτρια ακόμα είχα έντονα την επιθυμία να ασχοληθώ και να βοηθήσω παιδιά με ιδιαίτερες ανάγκες μέσω των πανεπιστημιακών μου σπουδών. Δεν είχα ποτέ φανταστεί ότι το μέσον για την πραγμάτωση της παραπάνω επιθυμίας μου θα ήταν η τέχνη του φλαμένκο. Με τη δημιουργία ειδικών τμημάτων για ενήλικες και παιδιά με ειδικές ανάγκες, απώτερος σκοπός μου είναι να τους προσφέρω τη δυνατότητα να βιώσουν τη χαρά που νιώθουν μετά το μάθημα χορού και οι υπόλοιποι μαθητές μου. Τα προγράμματα αυτά είναι πλήρως εναρμονισμένα με τις ανάγκες αυτών των ατόμων, ενηλίκων και παιδιών αντίστοιχα, καθώς μπορούν με τη σωστή καθοδήγηση να χορέψουν και να εκφραστούν, αποδεικνύοντας ότι δεν υπάρχουν όρια στην τέχνη, αντίθετα η τέχνη είναι για όλους! Πιστεύω ότι μέσα από τη δημιουργικότητα που προσφέρει η τέχνη μπορούν να εκφραστούν με ελευθερία και να ενταχθούν πιο ενεργά στο κοινωνικό σύνολο.
Από καλλιτεχνικής απόψεως, νιώθω πως ο χορός στην Ελλάδα είναι μια τέχνη που χρειάζεται τη φροντίδα της Πολιτείας. Ποια είναι η δική σας άποψη;
Θα έπρεπε η τέχνη να αναγνωρίζεται περισσότερο και να παρέχονται όλες οι απαραίτητες καλύψεις και παροχές στους ανθρώπους που την ασκούν. Θεωρώ πως η Πολιτεία θα πρέπει να εστιάσει στο ότι χωρίς την τέχνη – και αυτό το είδαμε την περίοδο του κορωνοϊού, η ζωή όλων μας είναι άδεια, κενή. Οπότε για μένα η Πολιτεία, αν θέλει να έχουμε καλύτερους και πιο σοφούς ανθρώπους στην κοινωνία, παιδιά τα οποία να βγαίνουν στον κόσμο και να έχουν αξίες και σεβασμό, θα πρέπει να εστιάσει την προσοχή της στην τέχνη και μέσα στα σχολεία. Η τέχνη θα τους κάνει καλύτερους ανθρώπους, πάντα κατά τη γνώμη μου, κυρία Φραγκουλάκη.
Γιατί θα προτείνατε σε έναν νέο ή νέα να ασχοληθεί με την τέχνη του φλαμένκο;
Για να είναι καλά ψυχικά. Να είναι ισορροπημένοι ψυχικά και πιο πλούσιοι πνευματικά. Είτε είναι άνδρας, είτε είναι γυναίκα. Να γνωρίσουν πολύ καλύτερα το είναι τους. Και ο ψυχολόγος και ο ψυχοθεραπευτής βοηθούν. Αλλά η τέχνη είναι μια καθημερινή συνομιλία με τον εαυτό σου. Και είναι μια καθημερινή πρόκληση που σου δείχνει τον δρόμο να ξεπεράσεις τα όρια σου. Να ξεπεράσεις τον προηγούμενο εαυτό σου και να τον πας στην καλύτερη εκδοχή του.
Ξεκινώντας από νωρίς κιόλας μια τέχνη που του αρέσει, με σωστό φυσικά δάσκαλο και καθοδηγητή, ένας νέος μπορεί να κερδίσει τη δική του ψυχική ηρεμία. Όχι μόνο στο σήμερα αλλά και στο μέλλον. Και μεθαύριο να γίνει ένας καλύτερος γονέας. Γιατί αν ένας άνθρωπος είναι ισορροπημένος με τον ίδιο του τον εαυτό, μπορεί να κάνει και μια σωστή οικογένεια. Το τέλειο φυσικά, δεν υπάρχει ποτέ και πουθενά. Όμως η ανάγκη να προσπαθούμε να πετύχουμε συνεχώς την καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας, πάντα υπήρχε και θα υπάρχει.
Υπάρχει επαγγελματική εξέλιξη στη χώρα μας ή ο χορευτής θα πρέπει να ασχοληθεί και με μια δεύτερη δουλειά ώστε να υποστηρίξει την επιλογή του;
Δυστυχώς στη χώρα μας τα πράγματα είναι λίγο πιο δύσκολα. Γιατί όπως ήδη ανέφερα, στην τέχνη δεν έχει δοθεί η αξία που της αρμόζει. Οι καλλιτέχνες θεωρώ πως αντιμετωπίζουν τεράστιες δυσκολίες ώστε να μπορούν να τα βγάλουν πέρα μόνο με την τέχνη τους, χωρίς να πρέπει να κάνουν και μια δεύτερη δουλειά. Και αυτό είναι μείον της Πολιτείας.
Σε άλλες χώρες έχει γίνει και έχει προχωρήσει αυτό το μοτίβο. Εδώ θεωρώ πως έχουμε ακόμα να διανύσουμε αρκετό δρόμο. Παρόλα αυτά, ένας αληθινός καλλιτέχνης δεν πτοείται, γιατί δεν του είναι στόχος τόσο το οικονομικό όφελος, όσο το ψυχικό. Χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει πως δεν πρέπει να έχει κάποια απαραίτητα στοιχεία για να επιβιώσει. Οπότε θεωρώ πως η Πολιτεία πρέπει να βοηθήσει περισσότερο και να ανοίξει περισσότερες θέσεις εργασίας και ευκαιρίες και δρόμους και να βοηθάει αυτούς που πραγματικά κάνουν αξιόλογο έργο.
Τι είναι ο χορός για εσάς;
Είναι τρόπος ζωής. Ένας τρόπος έκφρασης. Ένας τρόπος επικοινωνίας με τους ανθρώπους. Ο χορός για μένα είναι ένα μέσο προσευχής. Και ίσως το πιο δυνατό, γιατί αφήνεσαι ολόκληρος. Ψυχή και σώμα. Απελευθερώνεται το πνεύμα σου εκείνα τα λεπτά που χορεύεις. Είναι μια διέξοδος από τις δυσκολίες αυτής της ζωής. Αλλά και ένας τρόπος έκφρασης της χαράς μου.
Τι είναι το ταλέντο κυρία Σιδέρη; Γεννιέσαι με αυτό ή καλλιεργείται;
Το ταλέντο είναι ένα δώρο από τον Θεό. Όλοι οι άνθρωποι έχουν τα δικά τους ξεχωριστά ταλέντα. Βέβαια απαιτείται η καλλιέργεια για να φτάσουμε σε ένα πολύ καλό επίπεδο και να συνεχίσουμε να προχωράμε και να εξελισσόμαστε. Ένα ταλέντο αν δεν το καλλιεργήσεις, είναι σαν να μην το έχεις. Αλλά δεν υπάρχει άνθρωπος που να γεννιέται χωρίς κανένα ταλέντο. Όλοι έχουμε κάτι. Απλά πρέπει να το βρούμε.
Κλείνοντας, πείτε μας μια συμβουλή που σας έδωσαν και την ακολουθείτε μέχρι σήμερα ως προς τον χορό.
Δεν μου δόθηκε ποτέ μια συγκεκριμένη συμβουλή. Ο τρόπος όμως που ζούσαν οι μεγάλοι δάσκαλοι, ως επαγγελματίες πλέον χορευτές, λειτούργησε μέσα μου ως συμβουλή. Η υπερβολική πειθαρχία τους. Η προσοχή που έδειχναν στο πρόγραμμά τους. Που έδιναν τα πάντα για τον χορό. Αυτή η εικόνα για μένα στάθηκε παράδειγμα. Και επειδή ήμουν παρατηρητική, μάθαινα μέσα από τις εικόνες που αντίκρυζα.
