«Επικαλούμαι τον Δαίμονα, τον φοβερό μεγάλο ηγέτη, τον μειλίχιο Δία, παγγενήτορα,
των θνητών ζωοδότη, τον μεγάλο Ζήνα, πολυπλάνητον, τιμωρό, παμβασιλέα,
τον πλουτοδότη, όταν στον οίκο μπαίνει πλουσιοπάροχος,
ή αυτόν που καταστρέφει τον βίο των πολύμοχθων θνητών…»
Ορφικός Ύμνος
Δαιμονολογία ή Λόγοι περί δαιμόνων είναι η ενασχόληση με την έννοια του δαίμονος ανά τους αιώνες.
Ο δαίμων υπήρξε περισσότερο μια αφηρημένη έννοια και λιγότερο ενσαρκωμένη μορφή. Η ετυμολογία είναι από το ρήμα δαίω, δαίνυμι, και σημαίνει αυτόν που διανέμει, διαμοιράζει τις ανθρώπινες τύχες.
Έτσι ο δαίμων συνδέεται με την μοίρα, το πεπρωμένο, την τύχη.
Η έννοια του δαίμονος αλλάζει με τις εποχές και οι δραστηριότητές του ποικίλλουν. Σε αρχαιότερες εποχές οι δαίμονες είναι οι υπηρέτες των θεών και οι διαβιβαστές των θελημάτων τους, κάτι σαν τους χριστιανούς αγγέλους. Μέσα στους επόμενους αιώνες η έννοια του δαίμονος ταυτίζεται με την έννοια του καλού και κακού. Κατά την χριστιανική επικράτηση μεταλλάσσονται σε πνεύμα του κακού, ο Εωσφόρος, ο πεπτωκός άγγελος, κοινώς Διάβολος. Ο χριστιανικός δαίμονας μας βασανίζει ακόμα…
Η ανθρώπινη νοημοσύνη προσπάθησε να απομονώσει τον Θεό από το κακό. Ο Θεός είναι αναίτιος. Κατά τον Πρόκλο δεν πρέπει να ανάγουμε το κακό στο θείο. Το κακό εμφυτεύεται στις ψυχές μας από μια παράπλευρη υπόσταση ή είτε με κάποια ασυμμετρία είτε με ανάμειξη είτε με οποιανδήποτε άλλο τρόπο. Αυτό το κακό που εμφυτεύεται στις ψυχές μας με όποιον απροσδιόριστο τρόπο, ενσαρκώνεται με τους δαίμονες, οι οποίοι όμως προτού μεταβληθούν οριστικώς σε πνεύματα της κολάσεως και της ερήμου, κυνηγημένα από την ολοένα αυξανόμενη ανθρώπινη ενοχή, υπήρξαν πνεύματα της βλαστήσεως, υπηρετικά των θεών και φρουροί των ανθρώπων.
« Η Διοτίμα δίδαξε στον Σωκράτη την φιλοσοφία του έρωτος.
–Τι είναι λοιπόν ο έρως, θνητός;
-Όχι, καθόλου.
-Τότε τι είναι;
-Όπως ακριβώς και τα προηγούμενα, κάτι μεταξύ θνητού και αθανάτου.
-Τι είναι λοιπόν,Διοτίμα;
–Δαίμων μέγας, ω Σώκρατες και γαρ παν το δαιμόνιον μεταξύ εστί θεού τε και θνητού…»
Οι Λόγοι περί δαιμόνων στο βιβλίο αυτό είναι δέκα.
Η πρωτότυπη αρχαιογνωστική αυτή μελέτη αναφέρεται στην ύπαρξη του δαίμονος, από τους κρητομυκηναϊκούς μέχρι τους ύστερους νεοπλατωνικούς χρόνους. Εξετάζονται τα είδη των δαιμόνων, όπως ο δαίμων της Τύχης, οι δαίμονες του αέρος, οι θαλάσσιοι δαίμονες, η ιέρεια των ανέμων, οι δαίμονες της φωτιάς, ο Αγαθοδαίμων, ο Σωσίπολις, ο Τελεσφόρος, ο Ευρύνομος -ο δαίμων του Άδη, ο Ταράξιππος -ο δαίμων των αλόγων, οι Κήρες, οι Τριπάτορες, η Έμπουσα, η Λάμια, η Γοργώ, η Μορμώ κ.ά. Διερευνάται η έννοια του δαίμονος κατά τον Ησίοδο, τους Προσωκρατικούς, τον Πλούταρχο, τον Πλάτωνα, τον Ποσειδώνιο, τους νεοπλατωνικούς (Πλωτίνο, Πορφύριο, Ιάμβλιχο, Πρόκλο). Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο δαιμόνιο του Σωκράτους.
Ένα εξαιρετικό ιστορικό αριστούργημα.
Η Ελένη Λαδιά γεννήθηκε το 1945 στην Αθήνα. Σπούδασε αρχαιολογία και θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Άλλα έργα της είναι: «Χάλκινος ύπνος», «Η θητεία», «Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι», «Ταραντούλα» κ.ά.
Κώστας Τραχανάς
