Εδώ και 4 χρόνια με πρωτοβουλία της Κινηματογραφικής Λέσχης Βριλησσίων «Cine Δράση» πραγματοποιούνται στα Βριλήσσια σεμινάρια που αφορούν την ιστορία του Κινηματογράφου. Με γενικό τίτλο, «Βλέπουμε συζητάμε μαθαίνουμε από και για τον κινηματογράφο» και με υπότιτλο αντίστοιχο του εκάστοτε ειδικού περιεχομένου περίπου 25-30 μαθητές ανά κύκλο, από τα Βριλήσσια και άλλες περιοχές της χώρας, βλέπουν ταινίες, συζητούν για ταινίες, μαθαίνουν από αυτές για τον ίδιο τον κινηματογράφο, για την ιστορία λαών και τόπων, κυρίως όμως διαμορφώνουν ανάμεσα τους κοινωνικούς δεσμούς, σχέσεις αλληλοκατανόησης και φιλίας. Η Τέχνη τους φέρνει πιο κοντά- αυτό άλλωστε δεν είναι και το ζητούμενο;
Η ΑΜΑΡΥΣΙΑ βλέποντας με ενδιαφέρον το εγχείρημα, θέλησε να μάθει περισσότερο και ζήτησε από τον εισηγητή του σεμιναρίου Παναγιώτη Δενδραμή (διδάκτορα του Πανεπιστημίου Κρήτης, σκηνοθέτη) και την «μαθήτρια» Αγγελική Κορκοβέλου (εκπαιδευτικό, ΜΑ Επικοινωνίας και ΜΜΕ) να μιλήσουν για τις επιδιώξεις και τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας.
Σεμινάρια Κινηματογράφου λοιπόν. Μπορείτε να μας δώσετε μερικά στοιχεία για το εγχείρημα; Πως το ξεκινήσατε, ποιοι ήταν οι στόχοι σας;
Παναγιώτης Δενδραμής : Το όλο εγχείρημα προέκυψε ως μια προέκταση των προβολών της Κινηματογραφικής Λέσχης Βριλησσίων «Cine-Δράση», οι οποίες πραγματοποιούνται κάθε Πέμπτη στα Βριλήσσια. Μια παρέα ουσιαστικά από εκεί, η οποία ήθελε να μελετήσει λίγο πιο μεθοδικά τον κινηματογράφο, την ιστορία και τους δημιουργούς του ανά χώρα, αλλά παράλληλα και μια αφορμή για να συναντιόμαστε άλλη μια φορά μέσα στην εβδομάδα.
Αγγελική Κορκοβέλου : Κατ’ αρχάς, να σας ευχαριστήσω γι’ αυτή την συνομιλία και να πω προκαταβολικά ότι δυστυχώς δεν είχα την τύχη να παρακολουθήσω από την αρχή το πρόγραμμα. Όμως, από την ώρα που το ανακάλυψα έγινα φανατική και πιστεύω πως βρήκα μια ψυχική όαση στον κόσμο μας τον γεμάτο προβλήματα… Στη συνείδησή μου, βέβαια, δεν υπήρξε ποτέ χάσμα γιατί πρέπει να αναφέρω ότι το θέμα «κινηματογράφος» σχετίζεται με τις σπουδές μου (έχω γράψει και ένα βιβλίο σε συνεργασία για τον ελληνικό κινηματογράφο) και κυρίως έχω ασχοληθεί με τον Κινηματογράφο για Παιδιά και Νέους (συνεργάτης του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Αρχαίας Ολυμπίας κ. ά).
Προσωπικά, τη χρονιά που πέρασε, από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Ιούνιο, παρακολούθησα το σεμινάριο Κινηματογραφική Γεωγραφία. Το κέντρισμα γεννήθηκε όταν σε μια δροσερή βραδινή καλοκαιρινή βόλτα στα Βριλήσσια το προηγούμενο καλοκαίρι, είδα σε μια αυλή – ουσιαστικά σε ένα ευρύχωρο πεζοδρόμιο – μια ομάδα ανθρώπων να παρακολουθούν ένα απόσπασμα της ταινίας «Μετά θάνατον ζω»ή του Ιάπωνα σκηνοθέτη Χιροκάζου Κορεέντα. Ο σκηνοθέτης μού είναι γνωστός και αγαπητός, γνωστός από τις ταινίες «Πατέρας και Γιος» (2013), «Κλέφτες Καταστημάτων» (2018), «Η Αλήθεια» (2019). Μου έκανε εντύπωση τόσο το ενδιαφέρον και η προσήλωση της ομάδας στα δρώμενα, όσο και η αμεσότητα, οι γνώσεις και η καθαρότητα των επεξηγήσεων του δασκάλου της ομάδας Παναγιώτη Δενδραμή. Αυτό ήταν! Από τότε έγινα κι εγώ μέλος της κινηματογραφικής λέσχης των Βριλησσίων Cine-Δράση και παρακολουθώ ανελλιπώς τις ενδιαφέρουσες δράσεις της.
Σήμερα 4 χρόνια μετά μπορείτε να πείτε ότι κάποιοι ή όλοι οι στόχοι σας έχουν κατακτηθεί;
ΠΔ: Είμαστε ευχαριστημένοι σε γενικές γραμμές. Έχει δημιουργηθεί ένας σταθερός πυρήνας ανθρώπων που συναντιέται κάθε εβδομάδα (αν και φέτος οι συναντήσεις μας γίνονταν διαδικτυακά, μέσω πλατφόρμας, λόγω covid), βλέπει και συζητάει για τον κινηματογράφο, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις η κουβέντα επεκτείνεται σε άλλα θέματα, κοινωνικά, πολιτικά ακόμα και φιλοσοφικά. Το σινεμά έτσι λειτουργεί σαν αφορμή – ως οφείλει άλλωστε – για αναστοχασμό και διάλογο.
ΑΚ: Θα σας πω για τη δική μου μονοετή εμπειρία. Είμαι αισιόδοξη και πολύ χαρούμενη γιατί γενικώς όλα πήγαν καλά και οι στόχοι, στα μέτρα του δυνατού, κατακτήθηκαν. Ωστόσο, οι προσπάθειες δεν παύουν ποτέ και πάντα η επιθυμία είναι να εμβαθύνουμε όλο και πιο πολύ στα μυστικά του σινεμά. Οι στόχοι, λοιπόν, κατακτήθηκαν, αλλά ακόμα και αν κάτι έμεινε σε εκκρεμότητα, θα χρησιμοποιηθεί ως κέντρισμα για την προσεχή σεζόν.
Θα θέλατε να μας περιγράψετε τις θεματικές ενότητες που έχετε ασχοληθεί μέχρι σήμερα; Όπως και τη διαδικασία επιλογής τους.
Π.Δ: Ξεκινήσαμε αρχικά με την ιστορία του δικού μας, του ελληνικού κινηματογράφου και συνεχίσαμε με τον ευρωπαϊκό μεταπολεμικό κινηματογράφο και τον αμερικάνικο. Κατόπιν, θέλοντας να «διευρύνουμε» τους ορίζοντές μας, αρχίσαμε ένα νοητό ταξίδι στην υπόλοιπη υφήλιο, αρχικά με τις κινηματογραφίες της Ασίας (Τουρκία, Μέση Ανατολή, Ινδία, Κίνα, Ιαπωνία και Κορέα), της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας, και κατόπιν της Λατινικής και Νότιας Αμερικής. Η επιλογή έγινε με γνώμονα αφενός τη σπουδαία κινηματογραφική παράδοση ορισμένων χωρών όπως για παράδειγμα η Ιαπωνία, και αφετέρου τις πολύ ενδιαφέρουσες ταινίες που γυρίζονται τα τελευταία χρόνια σε κινηματογραφίες όπως της Ν. Κορέας, του Ιράν ή της Χιλής.
Α.Κ: Τη χρονιά που πέρασε ασχοληθήκαμε με το σινεμά της Λατινικής Αμερικής και της Ευρώπης. Λατρέψαμε, μεταξύ άλλων, τα ντοκιμαντέρ για τη Χιλή του Χιλιανού Patricio Guzmán και του Κουβανού Santiago Alvarez για την Κουβανική Επανάσταση και τα θέματα της Διεθνούς Αλληλεγγύης. Ταξιδέψαμε με τα «Ημερολόγια Μοτοσικλέτας» του Walter Salles στην Αργεντινή, Χιλή, Περού, Κολομβία και Βενεζουέλα. Ο Juán José Campanella από το Μπουένος Άιρες μας μαρτύρησε ποιο ήταν «El secreto de sus ojos». Αγαπήσαμε εκ νέου τους Μεξικανούς Alfonso Guarón και Alejandro González Iñárritu. Ζήσαμε τη μαγεία και παράλληλα τον ρεαλισμό στον Αμαζόνιο και την Κολομβία του Giro Guerra στην ταινία «El Abrazo de la Serpiente». Όταν είδαμε και την ιστορία του κινηματογράφου της Βενεζουέλας, της Βολιβίας, της Ουρουγουάης και του Περού, αρχίσαμε να μελετάμε τον γνωστό και πολύ σημαντικό Ευρωπαϊκό Κινηματογράφο.
Περιγράψτε, κατά το δυνατόν, τα χαρακτηριστικά των «μαθητών». Μιλήστε μας για την ηλικία τους , τα ενδιαφέροντα τους, το μορφωτικό τους επίπεδο, την ειδική σχέση τους με το σινεμά.
Π.Δ: Είμαστε πολύ χαρούμενοι επειδή υπάρχει μια ποικιλομορφία ως προς τους μαθητές μας. Υπάρχουν γυναίκες και άνδρες, ηλικίας από 30 έως 80 ετών, από διαφορετικά μορφωτικά ή εργασιακά περιβάλλοντα. Άλλοι έχουν δει πολύ σινεμά, άλλοι λίγο, αλλά έχουν όλοι την ίδια όρεξη και τον ίδιο ενθουσιασμό για ό,τι κάνουμε. Θεωρώ ότι αυτό είναι ένα στοιχείο που λειτουργεί πολύ ενισχυτικά για την πορεία των σεμιναρίων μας.
Α.Κ: Στην ομάδα αυτή είμαστε όλοι ενήλικες που έχουμε αγάπη για την τέχνη του κινηματογράφου και φιλοδοξούμε να εμβαθύνουμε στην ιστορία του, να αποκτήσουμε περαιτέρω γνώσεις για τις Σχολές, τις εικαστικές και μουσικές τεχνοτροπίες, τα Κινήματα και να μυηθούμε στα μυστικά της κινηματογραφικής τέχνης που θα μας βάλει στα ενδότερα, θα ανοίξει τον πνευματικό μας ορίζοντα, έτσι ώστε να απολαμβάνουμε όσο το δυνατόν πιο βαθιά την αισθητική και το νόημα της ταινίας. Αυτή η φιλοδοξία, αν μου επιτρέπετε να την ορίσω έτσι, κρατά την ομάδα ενωμένη. Φυσικά, τα πάντα τα οφείλουμε στον Παναγιώτη Δενδραμή του οποίου η μέθοδος, το ήθος και το στυλ ήταν ο καθοριστικός παράγοντας για τη συνοχή και την επιτυχία των συναντήσεων αυτών.
«Η σινεφιλία το μοναδικό προαπαιτούμενο για την διαμόρφωση των σεμιναρίων »
Όσον αφορά την κινητικότητα των συμμετεχόντων υπάρχει σταθερότητα ή υπάρχει μόνον ένας σταθερός πυρήνας; Έρχονται όλοι πάλι και πάλι ή το κοινό ανανεώνεται κάθε χρόνο;
Π.Δ: Όπως προανέφερα, υπάρχει ένας πυρήνας που έχει σταθεροποιηθεί με τον καιρό και από εκεί και έπειτα σε κάθε νέο κύκλο προστίθενται άτομα που έχουν ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ειδική θεματική με την οποία ασχολούμαστε, ενώ υπάρχουν και ορισμένοι οι οποίοι μπορεί να αποχωρήσουν και να επιστρέψουν σε δεύτερο χρόνο, όταν βρουν πάλι κάτι που θα τους ενδιαφέρει περισσότερο.
Α.Κ: Είμαστε ανοιχτοί και δεν εμποδίζεται κανείς να μπει στην ομάδα μας ή να φύγει αν δεν του αρέσει. Κατά κανόνα όμως όποιος μπει δεν φεύγει γιατί το θέμα είναι γοητευτικό και το ενδιαφέρον των μελών αδιάπτωτο.
Πως θα χαρακτηρίζατε το κλίμα στην ομάδα σας, δεδομένου ότι οι συμμετέχοντες δεν είναι φοιτητές κάποιου πανεπιστημίου, δεν χρειάζονται τις γνώσεις που συγκεντρώνουν με τη συμμετοχή τους για επαγγελματική αποκατάσταση. Τι είναι λοιπόν αυτό που εξασφαλίζει μονιμότητα στη συμμετοχή τους; Αυτό που τους κρατά ενωμένους; Υπάρχουν δεσμοί και τι είδους είναι αυτοί;
Π.Δ: Το σκεπτικό πίσω από τη διαμόρφωση των σεμιναρίων αυτών είναι ακριβώς η διάχυση της γνώσης γύρω από την ιστορία αλλά και το παρόν του κινηματογράφου σε ένα ευρύ κοινό, χωρίς ιδιαίτερα προαπαιτούμενα ή προϋποθέσεις, πέρα από τη σινεφιλία. Είναι επομένως αυτή η αγάπη και το ενδιαφέρον για την διερεύνηση του σινεμά το στοιχείο που συνδέει τους συμμετέχοντες, σε συνάρτηση με τις διαπροσωπικές σχέσεις φιλίας οι οποίες έχουν διαμορφωθεί σταδιακά μεταξύ μας. Άλλωστε αυτό το στοιχείο, δηλαδή η συμμετοχική παρακολούθηση ενός κινηματογραφικού έργου, αποτελεί μία από τις βασικές παραμέτρους του σινεμά, τουλάχιστον στην κλασική του μορφή, η οποία διαρκώς μειώνεται τα τελευταία χρόνια, πολλώ δε μάλλον τα δύο πιο πρόσφατα. Υπάρχει όμως κόσμος που εξακολουθεί να αναζητά άλλους ανθρώπους για να δουν μαζί και να σχολιάσουν μια ταινία.
Α.Κ: Όπως είπα και πιο πάνω η ομάδα μας είναι σινεφίλ. Δεν επιδιώκουμε μέσα από την επικοινωνία μας άλλο όφελος πέρα από την απόλαυση και κατά κανόνα είμαστε όλοι τακτοποιημένοι επαγγελματικά. Είμαστε ερασιτέχνες με την κυριολεκτική σημασία της λέξης. Είμαστε εραστές της τέχνης, δηλαδή, και αυτός ο δεσμός είναι ισχυρότερος παντός άλλου, διότι δεν πηγάζει από κανένα συμφέρον ή ιδιοτέλεια, παρά μόνο από την αγάπη για τον κινηματογράφο.
Θα μπορούσατε να μας μιλήσετε για τη διαδικασία του μαθήματος;
Π.Δ: Στην αρχή κάθε μαθήματος γίνεται μια εισαγωγή στη θεματική με την οποία πρόκειται να ασχοληθούμε: εθνική κινηματογραφία, σκηνοθέτης, κινηματογραφικό κίνημα κλπ. Δίνονται κάποιες βασικές πληροφορίες προκειμένου να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο κατανόησης όσων θα δούμε. Κατόπιν ακολουθεί η προβολή και ο σχολιασμός χαρακτηριστικών αποσπασμάτων από ταινίες οι οποίες σχετίζονται με τη θεματική που έχει επιλεγεί. Αυτή η διαδικασία αποτελεί και το βασικό μέρος των συναντήσεων μας. Σε ορισμένες – λίγες προς το παρόν – περιπτώσεις ακολουθεί στο τέλος και μια ευρύτερη συζήτηση με αφορμή τα όσα έχουν παρουσιαστεί.
Α.Κ: Η διαδικασία είναι προσαρμοσμένη στους στόχους του κάθε μαθήματος. Στο πλαίσιο της «Κινηματογραφικής Γεωγραφίας» γίνεται ενημέρωση για την κάθε χώρα και τον ιστορικό χρόνο, μέσα στον οποίο δημιουργούνται οι ταινίες που θα μελετηθούν, κατόπιν παρουσιάζονται ένας ένας οι κυριότεροι σκηνοθέτες και τα αποσπάσματα των έργων τους, στο τέλος γίνεται η σύνοψη και ακολουθεί συζήτηση και σχολιασμός πάνω σε αυτά που είδαμε. Δημιουργείται κατά κάποιον τρόπο μία ζύμωση από την οποία προκύπτουν συχνά και οπτικές που τελείως θα μας είχαν διαφύγει, αν ο καθένας έβλεπε μόνος του και δεν αντάλλασε την εμπειρία του με τους άλλους.
Πόσο σας δυσκόλεψε στην πραγματοποίηση των διαλέξεων η πανδημία και ειδικότερα ο εγκλεισμός; Τι προσαρμογές χρειάστηκε να γίνουν για να παραμείνει ζεστό το ενδιαφέρον των συμμετεχόντων;
Π.Δ: Όπως και σε κάθε άλλη παρόμοια δραστηριότητα, παρουσιάστηκαν εμπόδια και προκλήσεις που έπρεπε να αντιμετωπίσουμε. Αναγκαστήκαμε να προσαρμοστούμε, μετατρέποντας τις συναντήσεις μας σε διαδικτυακές, μέσω των ηλεκτρονικών πλατφορμών επικοινωνίας οι οποίες έγιναν δημοφιλείς κατά τη διάρκεια του lockdown. Νομίζω όμως ότι καταφέραμε τελικά να μετατρέψουμε τη δυσμενή αυτή συνθήκη υπέρ μας, καθώς λειτούργησε τελικά για τους περισσότερους σαν ένα ευχάριστο διάλειμμα από την καθημερινότητα του εγκλεισμού, το οποίο ανέμεναν σε εβδομαδιαία βάση, προκειμένου να επικοινωνήσουν με τους υπόλοιπους «συμμαθητές» τους. Παράλληλα δε, μας έδωσε την ευκαιρία να ανοιχτούμε μέσω του διαδικτύου και σε διαφορετικές περιοχές. Έτσι πλέον σήμερα παρακολουθούν τα σεμινάριά μας άνθρωποι από άλλους δήμους της Αττικής, αλλά και από τα Γιάννενα, τη Θεσσαλονίκη και την Ημαθία.
Α.Κ: Γενικώς ήταν μία δύσκολη χρονιά και αναγκαστικά τα μαθήματα όπως και όλα τα μαθήματα σε σχολεία και σε πανεπιστήμια έγιναν διαδικτυακά, πράγμα που σημαίνει πως ο καθένας μας ήταν μπροστά στην οθόνη του και μόνος στο σπίτι του. Όμως ουδέν κακόν αμιγές καλού, όπως έλεγαν οι αρχαίοι μας, γιατί αυτό έδωσε την ευκαιρία να παρακολουθήσουν τα μαθήματά μας και πολλοί φίλοι από πολλά μέρη της Ελλάδας, χωρίς κανείς να μετακινηθεί και να κουραστεί, να βγει από το σπίτι του και να ταλαιπωρηθεί- κάτι που δεν ήταν δυνατόν τα προηγούμενα χρόνια. Κάθε Δευτέρα, λοιπόν, στις 8 το βράδυ, είχαμε τη χαρά να περάσουμε δυο και, πολλές φορές, δυόμισι ώρες μπροστά στις οθόνες μας με προβολές αποσπασμάτων ταινιών, επεξηγήσεις και συζητήσεις. Τονίζω ότι η διαδικτυακή συνάντηση δεν υποκαθιστά σε καμία περίπτωση το ζωντανό μάθημα, αλλά έχει και αυτή τα πλεονεκτήματά της.
Ποια είναι τα σχέδια σας για το μέλλον;
Π.Δ: Θα θέλαμε να δοκιμάσουμε τη δυνατότητα συνδυασμού της ζωντανής παρακολούθησης με την διαδικτυακή. Αυτή η υβριδική μορφή μαθήματος, υπολογίζω ότι θα διερευνηθεί αρκετά την επόμενη περίοδο και λόγω Covid, αλλά και εξαιτίας των δυνατοτήτων που προέκυψαν μέσα από τη χρήση των πλατφορμών, όπως ανέφερα και παραπάνω. Επιπλέον στόχος είναι να δοκιμάσουμε να δώσουμε μια πιο διαδραστική δομή στις συναντήσεις μας, όπου ο ρόλος των συμμετεχόντων θα πάρει πιο ενεργό χαρακτήρα.
Α.Κ: Στην τελευταία μας συνάντηση, στο φιλόξενο πεζοδρόμιο, έξω από τα γραφεία της «Δράσης για μια Άλλη Πόλη», ζωντανά πια, συζητήσαμε όλοι μαζί για το μέλλον των συναντήσεών μας και για το περιεχόμενο των μαθημάτων της επόμενης χρονιάς. Οι προτάσεις ήταν όλες ενδιαφέρουσες και, φυσικά, γεμίζουμε τις μπαταρίες μας στα θερινά σινεμά, προσβλέποντας στην επόμενη συνάντηση. Ραντεβού τον Σεπτέμβρη, όπως έλεγαν παλαιότερα οι ταμπέλες στα χειμερινά σινεμά που έκλειναν για να δώσουν τη σκυτάλη στα θερινά. Νοσταλγικά μας έρχεται στο νου και το τραγούδι του Λουκιανού… «Είναι κάτι νύχτες με φεγγάρι, μες στα θερινά τα σινεμά …..μ’ αγιόκλημα και γιασεμιά»…
