Λίγες ημέρες μετά την τιμητική εκδήλωση που διοργάνωσε το Πανελλήνιο Σωματείο Θεάτρου Σκιών στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Βριλησσίων, ο Βριλησσιώτης καραγκιοζοπαίκτης Γιάννης Νταγιάκος μιλάει στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ για το πως ξεκίνησε η αγάπη του για τον λαϊκό ήρωα που έχει μεγαλώσει γενιές και γενιές, για την γνωριμία του με τον Ευγένιο Σπαθάρη, για την πάντα υποστηρικτική θεατρολόγο σύζυγό του Ανθή Χοτζάκογλου, για τις δυσκολίες του επαγγέλματος αλλά και για την επόμενη ημέρα του Θεάτρου Σκιών στην Ελλάδα.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΤΑΣΟΣ ΜΕΡΓΙΑΝΝΗΣ
Πριν από λίγες ημέρες είχατε την τύχη να τιμηθείτε από το Πανελλήνιο Σωματείο Θεάτρου Σκιών και μάλιστα στην πόλη, στην οποία μεγαλώσατε και ζείτε, στα Βριλήσσια, παρουσιάζοντας ταυτόχρονα και την παράσταση «Τα Χριστούγεννα του Καραγκιόζη» στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου. Πώς ήταν για εσάς αυτή η βραδιά;
Ήταν ιδιαίτερη χαρά για εμένα η βράβευσή μου, επειδή έγινε στον τόπο όπου γεννήθηκα, μεγάλωσα και ζω. Είναι σημαντικό επίσης, ν’ αναγνωρίζουν κάποιοι, όπως ο Δήμος σου και οι συνάδελφοί σου ότι έβαλες κι εσύ ένα λιθαράκι στην τέχνη που υπηρετείς σαράντα χρόνια, για να πάει λίγο παραπέρα.
Ξεκινήσατε να ασχολείστε επαγγελματικά με το Θέατρο Σκιών από την ηλικία των 14 ετών. Ποιοί άνθρωποι αποτέλεσαν για εσάς πηγή έμπνευσης και σας μύησαν στον κόσμο του Καραγκιόζη;
Πρωτοείδα Καραγκιόζη στην τηλεόραση, από τον Ευγένιο Σπαθάρη, τον οποίο αργότερα παρακολούθησα ζωντανά στην ηλικία των 11 ετών, στο σινεμά «Αρμονία», στο Χαλάνδρι. Από μικρό παιδί έστηνα παραστάσεις με θεατές τους φίλους της γειτονιάς και τον μικρό μου αδελφό. Κατόπιν, στα 12 μου τον γνώρισα κι από κοντά, με τη μεσολάβηση του φίλου μου, ζωγράφου σήμερα, Κωνσταντίνου Λαδιανού, ο οποίος γνώριζε τον Σπαθάρη και του μίλησε για εμένα. Έτσι πρωτοπήγα στο σπίτι του Σπαθάρη, με ξενάγησε στο μουσείο του κι άρχισε μια γνωριμία και μαθητεία, που κράτησε μέχρι τον θάνατό του, το 2009. Γνώρισα κι έναν άλλο σπουδαίο καραγκιοζοπαίκτη, τον Μάνθο Αθηναίο, και παρακολουθούσα και αυτόν τα καλοκαίρια στο θέατρό του στη Ν. Σμύρνη. Στην εφηβεία μου τελικώς γνώρισα όλους τους σπουδαίους καραγκιοζοπαίκτες της Αθήνας και της Πάτρας.
Σημαντική ήταν και η γνωριμία μου με τον Θανάση Φωτιάδη, στα 15 μου χρόνια, ο οποίος είχε γράψει το σημαντικότερο ως τότε βιβλίο για τον Καραγκιόζη, τον «Καραγκιόζη πρόσφυγα». Κι αυτός, επίσης, με ώθησε να ασχοληθώ με την τέχνη αυτή, επαγγελματικά. Λίγο αργότερα, γνώρισα και τον ζωγράφο Γιάννη Τσαρούχη, σε μια επίσκεψη που κάναμε στο μουσείο του στο Μαρούσι, με το σχολείο μου. Όταν του μίλησα για τον Καραγκιόζη και του έδειξα φιγούρες μου, με ενθάρρυνε ολόψυχα να γίνω καραγκιοζοπαίκτης, βάζοντάς με να παίξω μάλιστα Καραγκιόζη για τον εγγονό του, γιο της ανιψιάς του, Νίκης Γρυπάρης, διευθύντριας σήμερα του Μουσείου Τσαρούχη.
Τι κρατάτε σήμερα από τις συμβουλές του Ευγένιου Σπαθάρη;
Κρατώ τον ζωντανό τρόπο παιξίματος, βάζοντας έντονα τη δική μου πινελιά, την ευφάνταστη σκηνοθεσία στις παραστάσεις, την επαφή με το κοινό και τον αυτοσχεδιασμό, όπως επίσης και τον γνήσια λαϊκό τρόπο που ζωγράφιζε. Επιπλέον όμως, κρατώ την επαφή μαζί του και μέσω της σχέσης μου με την οικογένειά του. Και θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα την κόρη του και διευθύντρια του Σπαθάρειου Μουσείου, Μένια Σπαθάρη, που παραβρέθηκε στην τιμητική μου εκδήλωση στα Βριλήσσια και με συγκίνησε με όσα είπε για εμένα.
Έχετε δώσει παραστάσεις σε πολλές χώρες του εξωτερικού. Υπάρχει κάποια παράσταση-εμπειρία που για κάποιο λόγο δεν θα ξεχάσετε ποτέ;
Τις θυμάμαι μία-μία πάρα πολύ έντονα! Ιδιαίτερα όμορφα ένιωσα το 2001 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου έδωσα παράσταση στο Αβερώφειο Λύκειο, όπως επίσης και στη Σκωτία, στο Φεστιβάλ του Εδιμβούργου. Επίσης, ξεχωριστή εμπειρία ήταν οι παραστάσεις μου στη Βερόνα, που έγιναν εντός μεσαιωνικής εκκλησίας, όπως και οι παραστάσεις μου στις Βρυξέλλες. Ιδιαίτερη αγάπη βέβαια τρέφω για την Κύπρο, όπου κατεβαίνω πολύ συχνά. Έχω μάλιστα γράψει και παρουσιάσει καινούργιο έργο γύρω από την ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως στην Κύπρο: την ιστορία του μάρτυρα του Ελληνισμού, αρχιεπισκόπου Κυπριανού, που κυκλοφόρησε και σε εικονογραφημένο βιβλίο από την Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών, ενώ συνεργάστηκα δυο φορές εκεί και με τον Διονύση Σαββόπουλο, παίζοντας Καραγκιόζη σε συναυλίες του.
Ποιά είναι η πιο δύσκολη ή απαιτητική πτυχή της δουλειάς ενός καραγκιοζοπαίκτη;
Απαιτείται ετοιμότητα, ευρηματικότητα, αυτοσυγκέντρωση, αυτοσχεδιασμός, αλλαγή φωνής και πάνω απ’ όλα χρειάζεται να ακούς -γιατί δεν βλέπεις- το συναίσθημα των θεατών.
Πώς βλέπετε το ενδιαφέρον των νέων για τον Καραγκιόζη; Υπάρχει νέα γενιά θεατών και καραγκιοζοπαικτών;
Πάντα υπήρχε ενδιαφέρον από το κοινό για τον Καραγκιόζη, και παλιά και σήμερα. Σήμερα υπάρχουν παιδιά που ενδιαφέρονται ν’ ασχοληθούν επαγγελματικά με τον Καραγκιόζη, αλλά πρέπει να συνειδητοποιήσουν και αυτά και οι γονείς τους ότι ο δρόμος είναι δύσβατος. Και το λέω αυτό εκ πείρας και εκ πίκρας.
Η σύζυγός σας, θεατρολόγος Ανθή Χοτζάκογλου έχει διακριθεί για την ερευνητική της δράση στο μικροθέατρο (Θέατρο Σκιών και Κούκλας) και το Λαϊκό θέατρο. Μάλιστα, με βάση το τελευταίο βιβλίο της «Ο καραγκιοζοπαίκτης Λάμπρος Καραδήμας. Όψεις του Θεάτρου Σκιών στην Πελοπόννησο» έλαβε μια τιμητική διάκριση. Μιλήστε μας γι’ αυτήν την διάκριση καθώς και για το πού μπορεί κάποιος να προμηθευτεί αυτό το βιβλίο.
Τί μεγαλύτερη χαρά από το να σου ανακοινώνουν, κι ενώ δεν το περιμένεις, ότι ένα βιβλίο-καρπός πολυετούς μελέτης και έρευνας βραβεύεται από το ανώτατο πνευματικό ίδρυμα της Ελλάδος, την Ακαδημία Αθηνών! Πραγματικά μεγάλη χαρά και ενθάρρυνση για να συνεχίσει κι εκείνη, αλλά και όσοι στηρίζουν τέτοιου είδους ερευνητικές κι εκδοτικές προσπάθειες. Και είναι σημαντικό, το βιβλίο αυτό, έκδοση του Λαογραφικού Μουσείου Στεμνίτσας, να φτάσει στα χέρια του κόσμου που αγαπάει αυτή την τέχνη, που μπορεί να το προμηθευτεί κι από το πωλητήριο του Μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού, που έχει και πτέρυγα για τον Καραγκιόζη.
Πόσο υποστηρικτική είναι η σύζυγός σας στο έργο σας και πόσο σημαντική είναι η κοινή σας αγάπη για τον Καραγκιόζη;
Γνωριστήκαμε μέσα από τον Καραγκιόζη, τον οποίο λατρεύει κι εκείνη, κι από τον καιρό που τη γνώρισα ταξιδεύουμε μαζί στον μαγικό κόσμο των σκιών του μπερντέ, εγώ παίζοντας, εκείνη γράφοντας.
Η τέχνη του Καραγκιόζη είναι βαθιά παραδοσιακή. Πιστεύετε ότι χωράει πειραματισμούς και νέες προσεγγίσεις ή θεωρείτε ότι πρέπει να μένει πιστή στις παραδοσιακές της μορφές;
Αυτό που σήμερα λέμε «παραδοσιακό», δεν είναι τίποτ’ άλλο από παλαιούς πειραματισμούς, που έμειναν κι έγιναν Παράδοση. Τί είναι Παράδοση όμως; Όπως μου έλεγε ο Γιάννης Τσαρούχης, είναι ό,τι θυμόμαστε από τα παιδικά μας χρόνια. Τέτοιου είδους πειραματισμοί συνεχίζονται σήμερα και θα συνεχίζονται και αύριο.
Πώς φαντάζεστε την εξέλιξη του Θεάτρου Σκιών στην Ελλάδα τα επόμενα χρόνια;
Ελπίζω να συνεχίζει να παίζεται με μεράκι από τους νεότερους -υπάρχουν άλλωστε αρκετοί ταλαντούχοι, που τη δουλειά τους ήδη τη βλέπει ο κόσμος- αρκεί να έχουν και κάποια βοήθεια από το κράτος και το Υπουργείο Πολιτισμού. Ελπίζω να κρατάει τη λαϊκότητά του, και στις καινούργιες, «έντεχνες» παραστάσεις που μπορεί να δημιουργηθούν να συνυπάρχει η παράδοση αγκαλιά με τη νεοτερικότητα.
Έχετε σχέδια για νέες παραστάσεις μέσα στο 2026;
Πολλές είναι προγραμματισμένες κι ετοιμάζω ένα νέο βιβλίο, που θα είναι έκπληξη στον χώρο. Την περίοδο αυτή ωστόσο, δουλεύω ένα νέο, εντυπωσιακό αποκριάτικο έργο.
Μια ευχή για τον νέο χρόνο;
Αγάπη και σεβασμός στον συνάνθρωπο, αισιοδοξία και… να βλέπετε Καραγκιόζη, για να συνεχίζουμε κι εμείς οι καραγκιοζοπαίκτες και να υπάρξουν τιμητικές βραδιές για τις επόμενες γενιές!
