Γράφει ο δρ. Αλέξιος Παναγόπουλος
Καθηγητής και ακαδηµαϊκός Ξένων Ακαδηµιών των Επιστηµών
Η σύγχρονη διεθνής πραγµατικότητα εισέρχεται σε µία φάση πολυεπίπεδης αποσταθεροποίησης, όπου η γεωπολιτική σύγκρουση, η ενεργειακή αβεβαιότητα και η βιοηθική διάσταση των συγκρούσεων συνυφαίνονται σε ένα ενιαίο, εξαιρετικά εύφλεκτο πλέγµα.
Τα πρόσφατα γεγονότα από τη Μέση Ανατολή έως τη Μαύρη Θάλασσα και τον Ινδο-Ειρηνικό επιβεβαιώνουν ότι η διεθνής τάξη δεν βρίσκεται απλώς υπό πίεση, αλλά υπό αναδιάταξη αποστασίας.
Η απειλή των Χούθι της Υεµένης να µπλοκάρουν το στρατηγικής σηµασίας στενό Bab al-Mandeb συνιστά ένα κρίσιµο πλήγµα για το διεθνές εµπόριο και την οµαλή κοινωνική ζωή. Το συγκεκριµένο θαλάσσιο πέρασµα αποτελεί ζωτικό σύνδεσµο µεταξύ Ερυθράς Θάλασσας και Ινδικού Ωκεανού, επηρεάζοντας άµεσα τις ενεργειακές ροές και τις αλυσίδες εφοδιασµού µεταξύ Ασίας, Ευρώπης και Αφρικής. Η πιθανότητα διακοπής της ναυσιπλοΐας δεν αποτελεί απλώς ένα περιφερειακό επεισόδιο, αλλά µία παγκόσµια οικονοµική απειλή µε άµεσες επιπτώσεις στις τιµές της ενέργειας, του εµπορίου και της ζωής των ανθρώπων.
Παράλληλα, η υπογραφή συµφώνου άµυνας µεταξύ Ουκρανίας και κρατών του Κόλπου για την παροχή φθηνών αντι-drone αναχαιτιστικών αποτυπώνει µία νέα µορφή εµπλοκής νότου και βορρά, µε στρατιωτικο-τεχνολογικής σύµπραξης. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει την ταχεία µετάβαση προς έναν «πόλεµο χαµηλού κόστους και υψηλής τεχνολογίας», όπου η διάχυση οπλικών συστηµάτων εγείρει σοβαρά ζητήµατα διεθνούς βιοηθικής: ποιος ελέγχει τη χρήση, ποια είναι τα όρια ευθύνης και πώς διασφαλίζεται η προστασία των αµάχων;
Στο ίδιο πλαίσιο, η δηµόσια ρητορική περί «µη αναγκαιότητας» των Στενών του Ορµούζ από τον Donald Trump αποκαλύπτει µία επικίνδυνη διάσταση µεταξύ πολιτικής αφήγησης και οικονοµικής πραγµατικότητας.
Παρά τις δηλώσεις αυτάρκειας, τα δεδοµένα της αγοράς καταδεικνύουν το αντίθετο:
– Οι τιµές της βενζίνης αυξήθηκαν κατά 1 δολάριο ανά γαλόνι (περίπου 20%).
– Η Ταχυδροµική Υπηρεσία των ΗΠΑ επιβάλλει για πρώτη φορά επιβάρυνση 8% λόγω κόστους καυσίµων.
– Αναµένεται αύξηση 20% στις αεροπορικές υπηρεσίες.
– Παρατηρείται έλλειψη ντίζελ και απότοµη αύξηση τιµών.
Σήµερα η ενέργεια λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κρίσεων: από το καλάθι του νοικοκυριού έως τη διεθνή αεροπορική κινητικότητα και το σύνολο της οικονοµικής δραστηριότητας επηρεάζεται άµεσα. Το ερώτηµα «ποιος θα του το πει αυτό;» µετατρέπεται σε θεµελιώδη προβληµατισµό περί πολιτικής ευθύνης και διαχείρισης της πληροφορίας σε συνθήκες κρίσης.
Επίσης, στον στρατιωτικό τοµέα, η προειδοποίηση του αρχηγού του επιτελείου των Ισραηλινών Ενόπλων ∆υνάµεων, Eyal Zamir, περί εσωτερικής κατάρρευσης λόγω έλλειψης άνω των 12.000 στρατιωτών, καταδεικνύει τα όρια της στρατιωτικής ισχύος ακόµη και για κράτη µε υψηλή επιχειρησιακή ετοιµότητα.
Συνεπώς οι δορυφόροι και σύµµαχοι µήπως θα πρέπει να επιστρατεύσουν ακόµα και γυναίκες. Η υπέρβαση των αντοχών του εφεδρικού συστήµατος θέτει όχι µόνο επιχειρησιακά αλλά και ηθικά ερωτήµατα για τη βιωσιµότητα µακροχρόνιων συγκρούσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η βιοηθική διάσταση καθίσταται αναπόφευκτη. Η φράση-παρέµβαση «να σκοτώνετε άµαχο πληθυσµό, σας έφτανε;» δεν αποτελεί απλώς ρητορική υπερβολή, αλλά εγείρει τον πυρήνα του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου: την προστασία των αµάχων και τα όρια της στρατιωτικής αναγκαιότητας.
Η περιφερειακή ένταση κλιµακώνεται περαιτέρω µε τις δηλώσεις του Recep Tayyip Erdoğan, ο οποίος απειλεί µε άµεση στρατιωτική εµπλοκή στο πλευρό του Ιράν. Η Τουρκία προειδοποιεί τις Ηνωµένες Πολιτείες, το Ιράκ και τις κουρδικές δυνάµεις ότι οποιαδήποτε εµπλοκή κουρδικών οργανώσεων, κατά του Ιράν, θα οδηγήσει σε στρατιωτική επέµβαση, επαναλαµβάνοντας το προηγούµενο της Συρίας.
Τα σχόλια περί προσέγγισης της Mossad µε το PKK και το PYAK για χρήση ως «ενδιάµεσες δυνάµεις» προσθέτουν µία ακόµη διάσταση υβριδικού πολέµου.
Η ευρύτερη εικόνα συµπληρώνεται από την αυξανόµενη κοινωνική πίεση εντός των Ηνωµένων Πολιτειών, όπου σε περίπου πενήντα πολιτείες διατυπώνονται αιτήµατα για ειρήνη, καθώς και από τις δηλώσεις του Dmitry Medvedev περί «κόκκινου κουµπιού» πυρηνικού χάους.
Η ρητορική αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο τον υπαρξιακό κίνδυνο πυρηνικής κλιµάκωσης.
Τέλος, η αναφορά σε επαληθευµένες «προφητείες» για Γάζα και Ιράν και η προοπτική µελλοντικών εξελίξεων – ανάληψη εξουσίας από στρατιωτικούς στην Τουρκία, θερµό επεισόδιο µε την Ελλάδα, κάθοδος των Ρώσων – δεν µπορούν να αξιολογηθούν µε όρους επιστηµονικής βεβαιότητας, πάραυτα είναι σενάρια που µπορούν να επαληθευτούν. Ωστόσο, αντανακλούν ένα κλίµα διάχυτης ανασφάλειας και γεωπολιτικής προσδοκίας κρίσεων, το οποίο επηρεάζει τόσο τη στρατηγική σκέψη όσο και την ανθρώπινη δηµόσια συνείδηση.
Συµπερασµατικά, το διεθνές σύστηµα βρίσκεται ενώπιον µιας σύνθετης κρίσης και αποστασίας, όπου η γεωπολιτική ισχύς, η ενεργειακή εξάρτηση και η βιοηθική ευθύνη συγκρούονται. Η διαχείριση αυτής της κρίσης δεν µπορεί να περιοριστεί σε στρατιωτικές ή οικονοµικές παραµέτρους· απαιτείται µία νέα, ολιστική προσέγγιση. Όπου θα ενσωµατώνει το διεθνές δίκαιο, την ηθική των συγκρούσεων και την προστασία της ανθρώπινης ζωής, ως θεµελιώδη αρχή του παγκόσµιου πολιτισµού, εάν οι µεγάλοι θέλουν να επικρατήσει η σοφία, η φρόνηση, η διάκριση και το συµφέρον του ανθρώπινου γένους στον πλανήτη, που µπορεί να µας θρέψει όλους. Εδώ οι Έλληνες και η Ελλάδα καλείται και πάλι να διδάξει ανθρώπινο ήθος, αξιοπρέπεια, σοφία, ειρήνη και δηµιουργία.
