Γράφει ο δρ Αλέξιος Παναγόπουλος
Καθηγητής και Ακαδηµαϊκός
Ξένων Ακαδηµιών των Επιστηµών
1. Εισαγωγή
Η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση σηµατοδότησε µια βαθιά θεσµική και οικονοµική µετάβαση, στο πλαίσιο της οποίας η εθνική παραγωγική πολιτική εντάχθηκε σε ένα υπερεθνικό κανονιστικό σύστηµα. Σήµερα διαφαίνεται µετά από σχεδόν πενήντα έτη ότι αντί να υποστηριχθεί η ελληνική ύπαιθρος, διαλύεται.
Η διαδικασία αυτή δεν αφορά απλώς µία εµπορική ολοκλήρωση, αλλά εκτεταµένη εναρµόνιση γεωπολιτικών, ιδίως στον πρωτογενή τοµέα µέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ). Για αυτό εδώ εξετάζουµε τις δοµικές επιπτώσεις αυτής της ενοποίησης του χάους στην ελληνική παραγωγική βάση, υπό το πρίσµα του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της γεωπολιτικής οικονοµίας.
2. Θεσµικό πλαίσιο & Κοινή Αγροτική Πολιτική
Η ΚΑΠ αποτελεί έναν από τους πιο ολοκληρωµένους τοµείς ενωσιακής πολιτικής, µε στόχο τη ρύθµιση της παραγωγής, τη σταθεροποίηση των αγορών και την εξασφάλιση επαρκούς αγροτικού εισοδήµατος, µε διατροφική ποιότητα. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη-µέλη εντάχθηκαν σε µηχανισµούς ποσοστώσεων, αναδιαρθρώσεων καλλιεργειών και προγραµµάτων προσαρµογής, τα οποία επηρεάζουν άµεσα τη δοµή της γεωργικής και αλιευτικής παραγωγής.
Στην ελληνική περίπτωση, η εφαρµογή των εν λόγω γεωπολιτικών συνδέθηκε µε εκτεταµένες µεταβολές σε παραδοσιακές µορφές παραγωγής, όπως η αµπελουργία (έδιναν επιδοτήσεις να κοπούν τα ελληνικά γευστικά αµπέλια), η ελαιοκαλλιέργεια, η αλιεία µικρής κλίµακας και η κτηνοτροφία.
3. Μεταβολές παραγωγικής δοµής και κοινωνικο-οικονοµικές επιπτώσεις
Η προσαρµογή της ελληνικής οικονοµίας στο ενωσιακό πλαίσιο οδήγησε σε αναδιάρθρωση του πρωτογενούς τοµέα, µε χαρακτηριστικά όπως τη
– µετατόπιση από µικρές οικογενειακές εκµεταλλεύσεις προς συγκεντρωτικότερα παραγωγικά σχήµατα και
– περιορισµό ορισµένων καλλιεργητικών δραστηριοτήτων µέσω κανονιστικών εργαλείων,
– ενίσχυση µηχανισµών ελέγχου παραγωγής και συµµόρφωσης µε ευρωπαϊκά πρότυπα,
– ανακατανοµή των παραγωγικών κινήτρων µέσω επιδοτήσεων.
Οι εξελίξεις αυτές τα τελευταία χρόνια έχουν αποτελέσει ειδικό αντικείµενο εκτεταµένης επιστηµονικής συζήτησης σχετικά µε τη διεθνή σχέση µεταξύ ευρωπαϊκής ενοποίησης και γεωπολιτισµικής εθνικής παραγωγικής αυτονοµίας. Αλλά, όταν τα εµφανή σηµάδια λειτουργούν εις βάρος του Νατιβισµού των λαών, τότε το συµβόλαιο της ΕΕ αποτυγχάνει.
4. ∆ιεθνές εµπόριο και σύγχρονες κοινωνικο-γεωοικονοµικές προκλήσεις (Mercosur)
Η συζήτηση επεκτείνεται σήµερα και στις διεθνείς εµπορικές συµφωνίες της ΕΕ, όπως η προτεινόµενη συµφωνία µε τις χώρες της Mercosur. Οι συµφωνίες αυτές εγείρουν ζητήµατα:
– ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών παραγωγών,
– διαφορών στα πρότυπα της παραγωγής, και ασυµµετρίας του κόστους µεταξύ διαφορετικών περιοχών.
Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται η ανάγκη αξιολόγησης των επιπτώσεων τέτοιων συµφωνιών στις µικρές και µεσαίες οικονοµίες της ΕΕ, καθώς και στην Ελλάδα.
5. Θεωρητικές παρατηρήσεις για την κοινωνική και θεσµική συνοχή
Παράλληλα µε τις γεωοικονοµικές παραµέτρους, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση συνδέεται µε ευρύτερες κοινωνικές και δηµογραφικές µεταβολές, οι οποίες επηρεάζουν τη συζήτηση περί εθνικής ταυτότητας, κοινωνικής συνοχής και θεσµικής σταθερότητας.
Η επιστηµονική προσέγγιση των φαινοµένων αυτών απαιτεί διάκριση µεταξύ:
– θεσµικών πολιτικών της ΕΕ, κοινωνικο-οικονοµικών αποτελεσµάτων της παγκοσµιοποίησης,
– και εθνικών πολιτικών της προσαρµογής. Η απόδοση των εξελίξεων σε ενιαίες αιτιώδεις ερµηνείες δεν ανταποκρίνεται στη µεθοδολογική αυστηρότητα της νοµικο-γεωπολιτικής ανάλυσης.
6. Συµπεράσµατα
Η ελληνική εµπειρία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης αναδεικνύει την πολυπλοκότητα και επικινδυνότητα της σχέσης µεταξύ της εθνικής παραγωγικής δοµής και της υπερεθνικής γεωοικονοµικής κανονιστικής αρχιτεκτονικής.
Η Κοινή Αγροτική Πολιτική και οι συναφείς φραγκικής προέλευσης ενωσιακές πολιτικές δεν µπορούν να ερµηνευθούν µονοδιάστατα ως µηχανισµοί αποδόµησης ή ενίσχυσης, αλλά ως σύνθετα εργαλεία της ρύθµισης µε διαφοροποιηµένες επιπτώσεις ανά κράτος-µέλος, όπου οι εθνικές ιδιαιτερότητες δεν πρέπει να καταπατούνται.
Η πρόκληση για την Ελλάδα συνίσταται στη διαρκή αναζήτηση της θεσµικής ισορροπίας, µεταξύ της συµµετοχής στο ενωσιακό σύστηµα και της διατήρησης της βιώσιµης εθνικής παραγωγικής βάσης. Τα κίνητρα που θα πρέπει να σωθούν είναι άµεσα για την πρωτογενή παραγωγή, για να µείνουν οι νέοι µας και οι νέες στην ελληνική ύπαιθρο. Ανάγκη για άµεση ενεργοποίηση του παλιού θεσµού της Γεωργικής Σχολής των ταχυρρύθµων σεµιναρίων, αγροτικής καλλιέργειας, αµπελουργίας, ιχθυοκαλλιέργειες, ελαιουργίας, κτηνοτροφίας και άλλων πρακτικών σεµιναρίων της Οικιακής Οικονοµίας για τίς νέες κοπέλες.
Η ελληνική ύπαιθρος θα πρέπει να ξαναζήσει, να επαναλειτουργήσει, να ενισχυθεί ο νέος αγρότης και η νέα αγρότισσα µε υποδοµές, µε σπίτια, µε χορηγίες, µε χρηµατική ενίσχυση από το πρώτο παιδί, µε αύξηση σε δεύτερο, τρίτο, τέταρτο, πέµπτο τέκνο. Επιστροφή σύνταξης των εκατό ευρώ στην πολύτεκνη Ελληνίδα µάνα.
Οι πολιτικοί ωφέλιµο θα ήταν να αφήσουν τα παχιά λόγια κούφιων υποσχέσεων κι ας δεσµευτούν µε το εθνικό συµβόλαιο της υπογραφής στον κάθε ψηφοφόρο.
