Γράφει ο Φώτης Αλεξόπουλος
Οικονοµολόγος, μέλος του ΙΝΚΑ/Γενική Οµοσπονδία Καταναλωτών Ελλάδος
Η διαχείριση των υδάτινων πόρων αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιµα ζητήµατα του 21ου αιώνα. Η ραγδαία αύξηση του παγκόσµιου πληθυσµού, η εντατικοποίηση της αγροτικής παραγωγής και οι επιπτώσεις της κλιµατικής αλλαγής δηµιουργούν ένα εκρηκτικό µείγµα που απειλεί την επάρκεια και την ποιότητα του νερού. ∆εν πρόκειται πλέον για ένα περιβαλλοντικό ζήτηµα· πρόκειται για θέµα οικονοµικής βιωσιµότητας, κοινωνικής συνοχής και διαγενεακής δικαιοσύνης.
Σύµφωνα µε τον Οργανισµό Ηνωµένων Εθνών, πάνω από 2 δισεκατοµµύρια άνθρωποι παγκοσµίως αντιµετωπίζουν προβλήµατα πρόσβασης σε ασφαλές πόσιµο νερό. Η κατάσταση επιδεινώνεται λόγω της κλιµατικής αλλαγής, όπως έχει καταγράψει και η ∆ιακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιµατική Αλλαγή, µε αύξηση των ακραίων φαινοµένων ξηρασίας και µεταβολές στον υδρολογικό κύκλο.
Διαγενεακή ευθύνη
∆εν έχουµε κανένα δικαίωµα να εξαντλήσουµε τους φυσικούς πόρους, µεταφέροντας το κόστος στις επόµενες γενιές. Η έννοια της βιώσιµης ανάπτυξης, όπως διατυπώθηκε από την Παγκόσµια Επιτροπή για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, στηρίζεται ακριβώς σε αυτή την αρχή: ικανοποίηση των σηµερινών αναγκών χωρίς να υπονοµεύονται οι δυνατότητες των µελλοντικών γενεών. Το νερό δεν είναι απλώς εµπορεύσιµο αγαθό. Είναι δηµόσιο και κοινωνικό αγαθό, συνδεδεµένο µε το δικαίωµα στη ζωή, στην υγεία και στην τροφή. Συνεπώς, η πολιτική διαχείρισή του δεν µπορεί να περιορίζεται σε λογικές βραχυπρόθεσµου κόστους.
Πρέπει να αλλάξει το µοντέλο τιµολόγησης;
Εδώ ανοίγει ένα κρίσιµο και συχνά ιδεολογικά φορτισµένο ζήτηµα. Η τιµολόγηση του νερού σήµερα βασίζεται κυρίως σε εισοδηµατικά και κοινωνικά κριτήρια. Όµως η κλιµατική κρίση επιβάλλει την ενσωµάτωση και περιβαλλοντικών παραµέτρων.
Όµως είναι σαφές ότι καµία µεταρρύθµιση τιµολόγησης, κανένα επενδυτικό πρόγραµµα εκσυγχρονισµού δικτύων δεν µπορεί να αποδώσει χωρίς ενεργό συµµετοχή των πολιτών.
Ο καταναλωτής πρέπει να εκπαιδεύεται συστηµατικά ώστε:
– Να κατανοεί ότι το νερό δεν είναι ανεξάντλητο αγαθό.
– Να αντιλαµβάνεται το αποτύπωµα νερού των προϊόντων που καταναλώνει.
– Να υιοθετεί πρακτικές εξοικονόµησης στην καθηµερινότητα.
– Να συνδέει τη σπατάλη µε το κόστος που µεταφέρεται στις επόµενες γενιές.
Η περιβαλλοντική εκπαίδευση δεν µπορεί να είναι αποσπασµατική. Πρέπει να ξεκινά από το σχολείο, να ενισχύεται µέσω δηµόσιων καµπανιών και να συνοδεύει κάθε µεταρρύθµιση στη διαχείριση των υδάτων.
Επιχειρήµατα υπέρ µιας νέας τιµολογιακής πολιτικής:
– Κλιµακωτή τιµολόγηση µε αυξηµένο κόστος για υπερκατανάλωση.
– Ενσωµάτωση περιβαλλοντικού τέλους για µεγάλους καταναλωτές.
– Κίνητρα για εξοικονόµηση και επενδύσεις σε τεχνολογίες χαµηλής κατανάλωσης.
– ∆ιαφοροποίηση µεταξύ παραγωγικής και σπάταλης χρήσης.
Επιχειρήµατα κατά ή προβληµατισµοί:
– Κίνδυνος κοινωνικού αποκλεισµού ευάλωτων οµάδων.
– Επιβάρυνση µικρών αγροτών σε ήδη πιεσµένο παραγωγικό περιβάλλον.
– Μετακύλιση του κόστους στον τελικό καταναλωτή τροφίµων.
– Ελλιπείς ελεγκτικοί µηχανισµοί και άνιση εφαρµογή.
Η λύση δεν µπορεί να είναι µονοδιάστατη. Η κοινωνική προστασία πρέπει να συνδυαστεί µε την περιβαλλοντική υπευθυνότητα. Ένα βασικό όριο κατανάλωσης µε χαµηλή τιµή για την κάλυψη βασικών αναγκών, και αυστηρή κλιµάκωση πέραν αυτού, θα µπορούσε να αποτελέσει µια ισορροπηµένη προσέγγιση.
Η αγροτική διάσταση
Ως χώρα µε έντονη αγροτική παράδοση, η Ελλάδα οφείλει να επενδύσει:
– Σε σύγχρονα αρδευτικά δίκτυα µε περιορισµό απωλειών.
– Σε τεχνολογίες στάγδην άρδευσης και «έξυπνης γεωργίας».
– Σε αλλαγή καλλιεργητικών προτύπων όπου απαιτείται.
– Σε αξιοποίηση επαναχρησιµοποιηµένου νερού.
Η στήριξη πρέπει να κατευθυνθεί στους πραγµατικούς παραγωγούς και όχι σε όσους αντιµετωπίζουν τις επιδοτήσεις ως επάγγελµα. Η ορθολογική χρήση του νερού είναι και ζήτηµα δικαιοσύνης απέναντι στους έντιµους αγρότες που παλεύουν µε αυξηµένο κόστος παραγωγής.
Το νερό θα αποτελέσει τον «νέο γεωπολιτικό παράγοντα» των επόµενων δεκαετιών. Η διαχείρισή του απαιτεί πολιτική τόλµη, κοινωνική ευαισθησία και µακροπρόθεσµο σχεδιασµό.
Η επιλογή είναι σαφής:
– Ή θα οργανώσουµε σήµερα µια δίκαιη και βιώσιµη πολιτική υδάτων,
– ή θα κληροδοτήσουµε αύριο ένα περιβαλλοντικό και κοινωνικό αδιέξοδο.
Η ευθύνη απέναντι στις επόµενες γενιές δεν είναι ρητορική διατύπωση. Είναι πολιτική υποχρέωση.
